Szachy błyskawiczne – termin określający krótką partię szachową, w której każdy z graczy ma do dyspozycji nie więcej niż 10 minutPrzepisy gry Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE).. W środowisku szachowym popularnym określeniem partii błyskawicznej jest blitz (to niemieckie słowo oznacza błyskawicę).

Opis gry W szachach błyskawicznych każdy z rozgrywających otrzymuje do dyspozycji łączny niewielki czas do namysłu rozłożony na całą partię, bez określenia liczby wykonanych posunięć w ustalonym czasie, jak ma to miejsce w normalnej partii turniejowej (przykładowo, pierwszych 30 posunięć należy wykonać w ciągu 1 godziny, a następne do końca partii w ciągu następnej 1 godziny) – zwykle jest to 5 minut, ale także spotyka się 3 minuty, a czasem nawet 1 minutę.

W blitzu nie prowadzi się dokumentacji przebiegu partii (czyli jej zapisu na specjalnych blankietach – w partii turniejowej jest obowiązek prowadzenia przez każdego z grających takiego zapisu pod groźbą przegrania partii). W blitzu przegrywa się partię w przypadku: mata, przekroczenia czasu (i zareklamowania tego przez przeciwnika), wykonania nieprawidłowego (i zareklamowanego przez przeciwnika) posunięcia (na przykład zagrania skoczkiem jak gońcem lub niezejścia z szachu). Pamiętać też należy, że nie każde przekroczenie czasu przez przeciwnika gwarantuje wygraną – konieczne jest posiadanie materiału do dania hipotetycznego mata, aby uznać takie przekroczenie za wygraną.

W szachach błyskawicznych zdarzają się sytuacje sporne – nieraz konfliktowe – dlatego aby je załagodzić, wymaga się od grających, a także od sędziów prowadzących zawody, sporej kultury osobistej. Turnieje, ze względu na swoją szybkość, są bardzo widowiskowe. Organizowane są w blitzu mistrzostwa miast, okręgu, kraju, kontynentu oraz mistrzostwa świata. Partie typu blitz są rozgrywane jako dogrywki w najważniejszych turniejach szachowych, i często z powodu dużej ilości remisów w szachach klasycznych to one wyłaniają zwycięzcę. W szachach błyskawicznych istnieje powiedzenie, że gracz ma dwóch przeciwników: oponenta i czas.

Dzięki zdobyczom technicznym szachy błyskawiczne zyskują szeroką popularność jako sport elektroniczny. Rozgrywki te charakteryzują się pewnymi różnicami (oferują na przykład opcję kolejkowania posunięć, w celu zaoszczędzenia czasu, zwanych premove’ami), brak możliwości wykonania ruchu niezgodnego z zasadami gry czy chwytania bierek przed wykonaniem ruchu. Tego typu rozgrywki zyskały uznanie czołowych arcymistrzów szachowych, z których wielu prowadzi kanały tematyczne (np. na portalach Twitch czy YouTube), gdzie udostępniają swoje partie i dyskutują z publicznością.

Założenia Wielu szachistów niemających większych szans w partiach dłuższych gra bardzo dobrze w blitza, rywalizując z przeciwnikami z o wiele lepszym rankingiem. W tym systemie bardzo ważna jest umiejętność zapamiętywania sytuacji i grania z pamięci – istotne jest tzw. granie od ręki, czyli przesuwanie figur bez analizy sytuacji w bezpieczne miejsce. Ruch wykonywany przez zawodnika może być w istocie beznadziejny (np. położona bierka może zostać związana z królem), ale ze względu na czas drugi zawodnik najczęściej koncentruje się na zagraniu, które zaplanował na czasie przeciwnika i istnieje bardzo małe ryzyko, że nieoczywisty błąd zostanie wykorzystany. W końcówkach, gdy zostaje po kilkanaście sekund, zawodnik mający przewagę najczęściej koncentruje się na jak najszybszym zmatowaniu, a gracz ze stratą stara się unikać mata (jednocześnie nie próbując odrobić strat, gdyż gra ofensywa pochłania relatywnie więcej czasu niż obrona przed matem). W blitzu stosowane są taktyki niemające racji bytu w normalnych szachach – polegają one na zaskoczeniu przeciwnika oryginalnym debiutem (który w istocie może mieć sporo wad, jednak bardzo trudnych do zauważenia przy tym tempie gry) lub stosowaniem wielu ofiar, które zmuszają przeciwnika do chwili namysłu. Bardzo częstym elementem gry są celowe podstawienia figur pod bicie (jeżeli przeciwnik nie zauważy, podstawiona figura może wyrządzić mu wiele szkód).

W blitzu poddania partii zdarzają się o wiele rzadziej niż w szachach z dłuższym czasem do namysłu. Wynika to z tego, że gracz mający stratę (nawet bardzo znaczną) może liczyć na nieprawidłowe posunięcie przeciwnika lub na przekroczenie przez niego czasu.

Szachy superbłyskawiczne Szachy superbłyskawiczneZakłady na szachy, SureBety.pl., inaczej szachy typu bullet (słowo to w języku angielskim oznacza nabój), to odmiana szachów błyskawicznych, w których każdy z graczy ma od 1 do 3 minut na całą partię. W szachach tych najistotniejszym elementem jest bardzo szybkie wykonywanie dozwolonych posunięć oraz gra z pamięci.

Mistrzostwa świata Mężczyźni Pierwsze oficjalne mistrzostwa świata rozegrano w 1988 roku w Kanadzie, a następne dopiero po osiemnastoletniej przerwie.

Rok / Miasto System MedaliściWyniki1988Saint John pucharowy Michaił Tal Rafael Waganianhttps://web.archive.org/web/20110722142653/http://worldblitz2008.kz/about/championship_history/2006Riszon Le Syjon kołowy Aleksandr Griszczuk Piotr Swidler Tejmur Radżabowhttp://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=33342007Moskwa dwukołowy Wasyl Iwanczuk Viswanathan Anand Aleksandr Griszczukhttp://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=42752008Ałmaty kołowy Leinier Domínguez Wasyl Iwanczuk Piotr Swidlerhttp://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=50052009Moskwa dwukołowy Magnus Carlsen Viswanathan Anand Siergiej Kariakinhttp://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=59232010Moskwa dwukołowy Lewon Aronian Tejmur Radżabow Magnus Carlsenhttp://www.chessbase.de/nachrichten.asp?newsid=110922012Astana dwukołowy Aleksandr Griszczuk Magnus Carlsen Siergiej Kariakinhttp://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=83182013Chanty-Mansyjsk szwajcarski Lê Quang Liêm Aleksandr Griszczuk Rusłan Ponomariowhttps://archive.is/20130625233212/www.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/40101202014Dubaj szwajcarski Magnus Carlsen Jan Niepomniaszczi Hikaru Nakamurahttp://en.chessbase.com/post/world-blitz-triple-crown-achieved2015Berlin szwajcarski Aleksandr Griszczuk Maxime Vachier-Lagrave Władimir Kramnikhttps://chess-results.com/tnr190790.aspx?lan=1&art=4&flag=302016Doha szwajcarski Siergiej Kariakin Magnus Carlsen Daniił Dubowhttps://chess-results.com/tnr255851.aspx?lan=1&art=4&turdet=YES&flag=302017Rijad szwajcarski Magnus Carlsen Siergiej Kariakin Viswanathan Anandhttps://chess-results.com/tnr323557.aspx?lan=1&art=4&flag=302018Petersburg szwajcarski Magnus Carlsen Jan-Krzysztof Duda Hikaru Nakamurahttps://chess-results.com/tnr399597.aspx?lan=1&art=4&flag=302019Moskwa szwajcarski Magnus Carlsen Hikaru Nakamura Władimir Kramnikhttp://chess-results.com/tnr499129.aspx?lan=1&art=4&flag=302021Warszawa szwajcarski Maxime Vachier-Lagrave Jan-Krzysztof Duda Alireza Firuzdżahttps://chess-results.com/tnr600854.aspx?lan=1&art=4&flag=302022Ałmaty szwajcarski Magnus Carlsen Hikaru Nakamura Hajk Martirosjanhttps://chess-results.com/tnr706383.aspx?lan=1&art=4&flag=30 2023Samarkanda szwajcarski Magnus Carlsen 22px Daniił Dubow 22px Władisław Artiemjew https://chess-results.com/tnr864421.aspx?lan=1&art=4 2024Nowy Jork szwajcarski 1. Magnus CarlsenTytuł współdzielony z Janem Niepomniaszczim 1. 22px Jan NiepomniaszcziTytuł współdzielony z Magnusem Carlsenem https://www.chess.com/pl/news/view/mistrzostwa-swiata-fide-w-szachach-blyskawicznych-2024-dzien-2 2025Doha szwajcarski Magnus Carlsen Nodirbek Abdusattorov https://www.chess.com/pl/news/view/carlsen-assaubayeva-wygrywaja-mistrzostwa-swiata-fide-w-szachach-blyskawicznych-2025

Kobiety Pierwsze mistrzostwa świata kobiet rozegrano w 2010 roku w Moskwie (zawody sędziował Andrzej Filipowicz).

Rok / Miasto System MedalistkiWyniki2010Moskwa dwukołowy Kateryna Łahno Tatjana Kosincewa Walentina Guninahttps://web.archive.org/web/20140426234242/http://www.pzszach.org.pl/index.php?idm2=39&idn=9752014Chanty-Mansyjsk dwukołowy Anna Muzyczuk Nana Dzagnidze Tatjana Kosincewahttps://en.chessbase.com/post/anna-muzychuk-world-blitz-champion

Mistrzostwa Polski

Mistrzostwa Polski w szachach błyskawicznych rozgrywane są od roku 1966 (mężczyźni) oraz 1972 (kobiety). Najwięcej tytułów mistrzów kraju na swoim koncie posiadają: wśród mężczyzn arcymistrz Włodzimierz Schmidt (16 zwycięstw), natomiast wśród kobiet arcymistrzyni Hanna Ereńska-Barlo (11 zwycięstw).

Zobacz też szachy szybkie

Uwagi

Przypisy

Błyskawiczne