Jack Palance, właśc. Volodymyr Palahniuk (ur. 18 lutego 1919 w Hazle Township, zm. 10 listopada 2006 w Montecito) – amerykański aktor pochodzenia ukraińskiego.
Życiorys Młodość Urodził się w sekcji Census-designated place Lattimer w Hazle Township w stanie Pensylwania jako jedno z pięciorga dzieci, syn Anny Gramiak i Ivana Palahniuka, który był górnikiem. Jego rodzice byli ukraińskimi imigrantami; jego ojciec urodził się w wiosce Iwanie Złote na zachodniej Ukrainie, a matka pochodziła z okolic Lwowa. Uczęszczał na University of North Carolina at Chapel Hill.
Pracował jako górnik węgla i radio-mechanik. Uprawiał zawodowo boks pod koniec lat 30., jednak w trakcie wojny porzucił to zajęcie i został pilotem bombowca B-24. Podczas szkoleniowego lotu w Arizonie, samolot został rozbity, w wyniku czego Jack doznał obrażeń twarzy i wymagał operacji plastycznej. Po wojnie, studiował na wydziale dramatu na Uniwersytecie Stanforda. W czasie studiów pracował krótko jako kucharz, kelner, ratownik w Jones Beach State Park i model.
Kariera Po ukończeniu studiów, w 1947 niemal natychmiast zadebiutował na Broadwayu w roli rosyjskiego żołnierza w spektaklu Rzeka dwóch serc autorstwa Ernesta Hemingwaya. W 1948 roku zastąpił Marlona Brando w roli Stanleya Kowalskiego w broadwayowskiej produkcji Tennessee Williamsa Tramwaj zwany pożądaniem, co zwróciło na niego uwagę reżysera Elii Kazana, który powierzył mu rolę Blackiego w dreszczowcu Panika na ulicach (Panic in the Streets, 1950) u boku Richarda Widmarka.
Zasłynął rolami w Sudden Fear (1952) oraz w klasycznym westernie Jeździec znikąd (1953), za które w 1953 i w 1954 otrzymał nominacje do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Niezapomniana pozostanie bardzo wyrazista rola porucznika Joe Costy w dramacie wojennym Roberta Aldricha z 1956 Atak. W latach 50. i 60. grał charakterystyczne role złoczyńców, w tym Kuby Rozpruwacza, Attyli czy Fidela Castro.
30 marca 1992 roku w Dorothy Chandler Papillon w Kalifornii, podczas gdy uhonorowano go Nagrodą Akademii Filmowej za drugoplanową rolę w komedii Sułtani westernu (City Slickers, 1991), zaskoczył publiczność podczas ceremonii, pokazując swój fizyczny wigor. Wykonał na scenie kilkanaście pompek (także na jednej ręce), mimo że w tym czasie miał 73 lata. Wydarzenie to przeszło do historii kina, wielokrotnie nawiązywano doń i parodiowano je.
21 kwietnia 1949 ożenił się z Virginią Baker, z którą miał trzy córki: Holly (ur. 5 sierpnia 1950), Brooke (ur. 9 lutego 1952) i Cody (ur. 1955, zm. 1998). 5 czerwca 1968 rozwiódł się. 6 maja 1987 poślubił Elaine Rochelle Rogers.
Zmarł 10 listopada 2006 w Montecito w Kalifornii w wieku 87 lat.
Filmografia Panika na ulicach (1950) jako Blackie Przeklęte wzgórza (1950) jako Pigeon Lane Sudden Fear (1952) jako Lester Blaine Jeździec znikąd (1953) jako Jack Wilson Srebrny kielich (1954) jako Mag Simon Wielki nóż (1955) jako Charles Castle Atak (1956) jako porucznik Joe Costa Ludzie z numerami (1957) jako Arnie Judlow/Bill Judlow Sąd ostateczny (1961) jako Matteoni Barabasz (1961) jako Torvard Pogarda (1963) jako Jeremy Prokosch Zawodowcy (1966) jako Jesus Raza Zawodowiec (1968) jako Ricciolo Che! (1969) jako Fidel Castro Jeźdźcy (1971) jako Tursen To się da zrobić, amigo (1972) jako Sonny Bronston Chato (1972) jako kpt. Quincey Whitmore Taka była Oklahoma (1973) jako Hellman Bram Stoker’s Dracula (1974) jako Dracula Mściwy sokół (1980; inny polski tytuł – Mściwy jastrząb) jako Voltan Gor (1987) jako Xenos Bagdad Café (1987) jako Rudi Cox Alone in the Dark (1982) jako Frank Hawkes Młode strzelby (1988) jako Lawrence G. Murphy Outlaw of Gor (1989) jako Xenos Batman (1989) jako Carl Grissom Tango i Cash (1989) jako Yves Perret Sułtani westernu (1991; inny polski tytuł – Złoto dla naiwnych) jako Curly Washburn Cyborg 2: Szklany cień (1993) jako Mercy Złoto dla naiwnych (1994; inny polski tytuł Złoto dla naiwnych II lub Złoto dla naiwnych: Z powrotem w siodle) jako Curly Washburn Gliniarze i Robbersonowie (1994; inny polski tytuł – Gliniarz w rodzinie) jako Jake Stone Dziewczyny z Dzikiego Zachodu (1995) jako Bartle Bone Noc Bożego Narodzenia (1997) jako Ebenezer Scrooge Marco Polo (1998) jako Belzebub Wyspa skarbów (1999) jako John Silver Rozmowy z zaświatami (2002; inny polski tytuł – Głosy z zaświatów) jako Allan Van Praagh
Nagrody Nagroda Akademii Filmowej 1992: Sułtani westernu (Złoto dla naiwnych, 1991) – najlepszy aktor drugoplanowy Złoty Glob 1992: Sułtani westernu (Złoto dla naiwnych, 1991) – najlepszy aktor drugoplanowy
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2006 Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w filmie Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Amerykanie pochodzenia polskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia ukraińskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Stanforda Kategoria:Amerykańscy bokserzy Kategoria:Amerykańscy modele Kategoria:Amerykańscy kucharze