Wół (Bubalus) – rodzaj ssaków z podrodziny bawołów (Bovinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji.
Morfologia Długość ciała 122–300 cm, długość ogona 60–100 cm, wysokość w kłębie 60–190 cm; długość rogów 14,6–51 cm; masa ciała 200–1200 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1827 roku angielski przyrodnik Charles Hamilton Smith w rozdziale poświęconym systematyce ssaków w publikacji traktującej o królestwie zwierząt. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) wół domowy (B. bubalis).
Etymologia Bubalus: ‘bawół’, od boubalos ‘bawół’. Anoa: rodzima, celebeska nazwa anoa dla anoa nizinnego. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anoa depressicornis . Buffelus: nowołac. buffelus ‘bawół’, od ‘bawół’. Gatunek typowy: Rütimeyer wymienił trzy gatunki – †Bos palaeindicus , †Bubalus antiquus oraz Bos indicus (= Bos bubalis ) – z których typem nomenklatorycznym jest Buffelus indicus (= Bos bubalis ). Probubalus: gr. προ pro ‘blisko, w pobliżu’; rodzaj Bubalus . Gatunek typowy: Rütimeyer wymienił trzy gatunki – Probubalus celebensis (= Anoa depressicornis ), †Probubalus sivalensis (= †Hemibos triquetricornis ) oraz †Amphibos acuticornis (= †Bos (Amphibos) acuticornis ) – nie wyznaczając gatunku typowego. Pseudonovibos: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy’; rodzaj Novibos . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Pseudonovibos spiralis (= Bos bubalis ).
Podział systematyczny Podział anoa na formę nizinną B. depressicornis (anoa nizinny) i formę górską B. quarlesi (anoa górski) wymaga dalszych badań ze względu na ogromną zmienność leżącą u ich podstaw (np. wygląd zewnętrzny, anatomia, chromosomy, białka i DNA) które uniemożliwiają ostateczną klasyfikację.
Arni azjatycki i wół domowy bywają zaliczane do odrębnych podgatunków nadrzędnego gatunku Bubalus bubalis, jako kolejno Bubalus bubalis arnee i Bubalus bubalis bubalis.
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNBubaluscentruj|150pxBubalus arnee(Kerr, 1792)arni azjatycki4 podgatunkipołudniowy Nepal, środkowe i północno-wschodnie Indie, południowa Sri Lanka, północna Mjanma, zachodnia Tajlandia i wschodnio-środkowa Kambodża; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.DC: 240–300 cmDO: 60–100 cmMC: 250–1200 kgBubaluscentruj|150pxBubalus bubalis(Linnaeus, 1758)wół domowy2 podgatunkipółnocno-wschodnie Indie (Asam) przez południowo-wschodnią Azję aż do doliny rzeki Jangcy w Chińskiej Republice Ludowej, ale gatunek ten występuje na całym subkontynencie indyjskim; obecnie w stanie dzikim w całej Azji, z introdukowanymi populacjami w Ameryce Północnej i Południowej oraz północnej AustraliiDC: 240–300 cmDO: 60–100 cmMC: 250–1200 kgGUBubaluscentruj|150pxBubalus mindorensisHeude, 1888wół mindorskigatunek monotypowyendemit Filipin: Mindoro; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: około 220 cmDO: około 60 cmMC: 200–300 kgAnoacentruj|150pxBubalus depressicornis(C.H. Smith, 1827)anoa nizinnygatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes (północne, środkowe, wschodnie i południowo-wschodnie) oraz wyspa Buton; nie ma pewności, czy jest sympatryczny, czy parapatryczny w stosunku do B. quarlesi; zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 122–188 cmDO: brak danychMC: do 300 kgAnoacentruj|150pxBubalus quarlesi(Ouwens, 1910)anoa górskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Celebes (głównie środkowe, także w części północnej i południowo-wschodniej) oraz północna część wyspy Buton; nie ma pewności, czy jest sympatryczny, czy parapatryczny w stosunku do B. depressicornis; zakres wysokości: do 2300 m n.p.m.DC: 122–188 cmDO: brak danychMC: do 300 kg Kategorie IUCN: – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; GU – gatunek udomowiony, nie podlega ocenie IUCN.
Opisano również gatunki wymarłe: Bubalis Bubalus brevicornis Bubalus cebuensis Bubalus mephistopheles Bubalus murrensis Bubalus palaeindicus Bubalus palaeokerabau Bubalus platyceros Bubalus teilhardi Bubalus wansjocki Bubalus youngi Anoa Bubalus grovesi Incertae sedis Bubalus bathygnathus Bubalus jarikasensis
Zobacz też wół
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Wołowate