Lotna – polski barwny film wojenny z 1959 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy. Adaptacja opowiadania Lotna autorstwa Wojciecha Żukrowskiego, wydanego w „Twórczości” (nr 2/1945), a następnie w zbiorze opowiadań Z kraju milczenia (1946).
Akcja filmu rozgrywa się w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku. Tytułowa Lotna jest imieniem konia, klaczy towarzyszącej szwadronowi polskich ułanów.
O filmie Film przedstawia wojnę obronną Polski w 1939 r., przedstawiając refleksję m.in. nad etosem polskiego oręża. Wojsko jest ukazane jako dwa rozdzielne światy – szeregowych żołnierzy i oficerów. Szczególnie charakterystyczne dla wymowy filmu jest ukazanie jako symbolu – niemającego miejsca w rzeczywistości – ataku polskiej kawalerii na czołgi. Jest to autorski zabieg Wajdy - sceny takiej nie znajdziemy w obrazie literackim stworzonym przez Żukrowskiego. Lotna to nie tylko opowieść o wojnie, o klęsce 1939 roku, to także odzwierciedlenie różnych zachowań ludzkich w określonych sytuacjach, to fascynacja tytułową Lotną - pięknej urody klaczą, która swemu jeźdźcowi nie przynosi szczęścia. Przedstawiona historia odczytywana jest także jako metafora skutków romantycznego mitu przenikającego ówczesną kulturę, obwinianej o przyczynienie się do narodowej katastrofy związanej z II wojną światową i jednocześnie refleksja nad ich nieuniknionym odejściem wraz z nastaniem nowoczesności.
Ekranizacja Lotnej była jedną z pionierskich realizacji na barwnejPrzed „Lotną” kolorowe filmy powstałe po 1945 to filmy w reżyserii Leonarda Buczkowskiego: Przygoda na Mariensztacie (1953) (pierwszy kolorowy film polski), Sprawa pilota Maresza (1955) – zrealizowano na radzieckich materiałach Sowkolor. taśmie ORWO-kolorProdukcji NRD. w Polsce – przy jej kręceniu zabrakło tego nośnika i kilka ostatnich sekwencji nakręcono stosując taśmę czarno-białą. Film z monochromatyczną końcówką dodaje dramatyzmu wydarzeniom, które przedstawia.
W filmie wystąpił, jako jeden z odpoczywających w stajni żołnierzy, Wojciech Żukrowski wypowiadając jedną kwestię. Blizna przebiegająca mu ukośnie przez policzek jest śladem wcześniej odniesionych ran. Do swoich późniejszych filmów Andrzej Wajda, również angażował, jeśli to było możliwe, pisarzy – autorów ekranizowanej historii. Tak było w filmie Panny z Wilka, gdzie w epizodycznej roli wystąpił Jarosław Iwaszkiewicz, przechadzający się po ogrodzie, oraz w Kronice wypadków miłosnych, w której można zobaczyć Tadeusza Konwickiego. Według wspomnień córki Wojciecha Żukrowskiego, którą ten zabierał na plan zdjęciowy, podczas realizacji zdjęć jeden z pędzących koni zginął, nabiwszy się na wbitą w ziemię lancę.
Kontrowersje Ukazana w filmie szarża polskiej kawalerii na niemieckie czołgiOdkłamujemy polskie kino, dziś Lotna; Paweł Przychodzeń, wPolityce.pl, 6.01.2013Janusz Piekałkiewicz: Kalendarium wydarzeń II wojny światowej. Warszawa: Agencja Wydawnicza Morex, 1999, s. 83. . Cytat: [...] Podczas całej kampanii wszakże nie miał miejsca ani jeden przypadek świadomie wykonanej szarży polskiej kawalerii na czołgi. Jeśli już była ona atakowana przez czołgi, jedyną jej szansą przetrwania był karkołomny galop w ich kierunku, tak by je jak najprędzej wyminąć. wzbudza kontrowersje ze względu na jej podobieństwo do tendencyjnych obrazów propagandy niemieckiej forsujących tezę o zacofaniu Polski w stosunku do innych krajów. Podczas kampanii wrześniowej Polska wykorzystywała militarnie 11 brygad kawaleryjskich, które wyposażone były w nowoczesne wówczas karabiny przeciwpancerne „UR” oraz lekką artylerię np. armata przeciwpancerna Bofors 37 mm. Dzięki tej broni kawaleria nie miała potrzeby dokonywania samobójczych szarż na czołgi niemieckie. Konie służyły kawalerzystom jedynie do transportu i po dojechaniu na miejsce bitwy żołnierze walczyli spieszeni, jak piechota, wykorzystując przeciw czołgom posiadaną broń przeciwpancerną. Bezpośrednia szarża kawaleryjska była stosowana tylko wobec przemieszczającej się, nieokopanej i nieosłoniętej piechoty nieprzyjaciela (taktyka obejścia oddziałów nieprzyjaciela zamiast frontalnego ataku zastosowana była m.in. w bitwie pod Krojantami)W czasie bitwy pod Krojantami dnia 1 września po szarży polskiej kawalerii okupionej małymi stratami na pole bitwy nagle wjechały niemieckie samochody pancerne uzbrojone w działka 20 mm dokonując masakry kawalerzystów. Następnego dnia na pole bitwy dotarli korespondenci włoscy, których Niemcy zapewnili, że Polacy atakowali czołgi. Fakt ten został wykorzystany przez niemiecką propagandę..
Sam tytułowy koń może być odbierany w tym kontekście jako symbol męskiego, romantycznego wzorca zachowań i aspiracji, opartych m.in. na reprodukcji postaw heroizmu i gloryfikacji ułańskiej fantazji, obowiązujących i promowanych pośród ówczesnych elit i przenoszących się także na pozostałe warstwy społeczne. Nie bez znaczenia wydaje się tutaj motyw, w którym tytułowa Lotna przechodzi do rąk rotmistrza z rąk umierającego, starego ziemianina, zaś później w ręce kolejnych oficerów, aż do pochodzącego z ludu żołnierza, za którego sprawą koń musi zostać ostatecznie uśmiercony. Tytułowa klacz może być wobec tego także odczytywana jako symbol ożywczego ducha narodu, lub nawet samej przedwojennej Polski.
Obsada Jerzy Pichelski – rotmistrz Chodakiewicz Adam Pawlikowski – porucznik Witold Wodnicki Jerzy Moes – podchorąży Jerzy Grabowski Mieczysław Łoza – wachmistrz Latoś Bożena Kurowska – Ewa Bronisław Dardziński – bimbrownik Irena Malkiewicz – hrabina Artur Młodnicki – pułkownik Wiesław Gołas – żołnierz łapiący kury Karol Rómmel – proboszcz Henryk Cudnowski – właściciel Lotnej; nie występuje w napisach
Zdjęcia Film kręcono na terenie województwa mazowieckiego i łódzkiego w następujących lokacjach: Zegrzynek – dworek Szaniawskich; pałac w Nieborowie; zagroda wiejska w Skubiance i pola pod Jadwisinem w gminie Serock; rozlewiska Narwi; Umocnienie Duże Twierdzy Zegrze; łąki w okolicach Wolborza i Bogusławic.
Przypisy
Linki zewnętrzne
„Lotna” na stronach reżysera
Kategoria:Polskie filmy o II wojnie światowej Kategoria:Polskie filmy z 1959 roku Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Wojciecha Żukrowskiego Kategoria:Filmy kręcone w Bogusławicach Kategoria:Filmy kręcone w Jadwisinie Kategoria:Filmy kręcone w Nieborowie Kategoria:Filmy kręcone w Skubiance Kategoria:Filmy kręcone w Wolborzu Kategoria:Filmy kręcone w Zegrzu Kategoria:Filmy o kampanii wrześniowej Kategoria:Filmy Studia Filmowego Kadr Kategoria:Filmy w reżyserii Andrzeja Wajdy Kategoria:Filmy o koniach