Alfabet fiński – alfabet oparty na alfabecie łacińskim, służący do zapisu języka fińskiego. Składa się z następujących liter:
thumb
A aB bC cD dE eF fG gH hI iJ jK kL lM mN nO oP pQ qR rS sŠ šT tU uV vW wX xY yZ zŽ žÅ åÄ äÖ ö
Litery B, C, F, G, Q, W, X, Z, Å są używane tylko w wyrazach obcego pochodzenia (jeśli nie liczyć dwuznaku ng). Niekiedy do zapisu obcych słów używa się znaków Š i Ž. Prowadzi to do istnienia obocznych możliwości zapisu niektórych słów, jak np. šakki i shakki (szachy).
LiteraNazwaWymowa IPAUwagi dotyczące użycia i wymowyA, aaaB, bbeeWystępuje w stosunkowo nowych zapożyczeniach, np. banaani 'banan', bussi 'autobus'. Zazwyczaj wymawiane jako [] lub [].C, cseePojawia się w mniej przyswojonych zapożyczeniach, np. curry, cesium 'cez'. Zazwyczaj wymawiane jako [] lub [].D, ddeeW dzisiejszym fińskim ogólnokrajowym litera d oznacza głoskę [], ale może być wymawiana jako [] lub [], a w dialektach jej wymowa jest bardzo zróżnicowana. Rodzimie używana w dialektach zachodnich jako [], a w dialektach wschodnich nie używana wcale.E, eeeOznacza głoskę pomiędzy [] a [].F, fäf, äffä, , sporadycznie Występuje w stosunkowo nowych zapożyczeniach, takich jak asfaltti 'asfalt' i uniformu 'mundur'. W dawnych zapożyczeniach (z wyjątkiem niektórych zachodnich dialektów), jest zastąpione lub (np. kahvi – ze szwedzkiego kaffe – 'kawa'). Także nowsze zapożyczenia mogą posiadać alternatywną pisownię z v zamiast f (asvaltti, univormu).G, ggeePojawia się w rodzimym digrafie ng, który oznacza spółgłoskę nosową tylnojęzykowo-miękkopodniebienną [] (bez słyszalnej głoski []). W innych przypadkach g występuje tylko w stosunkowo nowych zapożyczeniach, takich jak gaala 'gala' i geeni 'gen' i jest wymawiane jako [] lub [].H, hhooZwykle bezdźwięczna spółgłoska szczelinowa, ale dokładna wymowa zależy od poprzedzającej samogłoski; pomiędzy dwoma samogłoskami może być wymawiane jako spółgłoska szczelinowa krtaniowa dźwięczna [].I, iiiWymowa pomiędzy [] a [].J, jjiiWymawiane zawsze jako [], jak w językach niemieckim, szwedzkim czy polskim.K, kkooL, läl, ällä, , sporadycznie M, mäm, ämmä, , sporadycznie N, nän, ännä, , sporadycznie O, oooWymowa pomiędzy [] a [].P, ppeeQ, qkuuZazwyczaj wymawiane jako []. Występuje głównie w obcych nazwach własnych (w zapożyczeniach dwuznak qu często jest zastąpiony kv).R, rär, ärrä, , sporadycznie S, säs, ässä, , sporadycznie Š, šhattu-äs,hattu-ässä;suhu-äs,suhu-ässä/ˈhat.tuˌæs/,/ˈhat.tuˌæs.sæ/;/ˈsu.huˌæs/,/ˈsu.huˌæs.sæ/Rzadki wariant diakrytyczny litery s. Występuje w stosunkowo nowych zapożyczeniach, takich jak šakki 'szachy' i šillinki 'szyling', ale bywa zastępowane przez dwuznak sh (šampoo → shampoo 'szampon') lub w bardziej przyswojonych zapożyczeniach, zwykłą s (sampoo). Norma nakazuje wymowę [], jednak często zamiast tego słyszy się [].T, tteeWymawiane raczej jako spółgłoska zębowa [] niż spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa [].U, uuuWymowa pomiędzy [] a [].V, vveeZazwyczaj wymawiane raczej jako półotwarte [] niż szczelinowe [].W, wkaksois-vee,tupla-vee,,„Podwojone v” rodzimie może wystąpić jako przestarzały wariant v, ale poza tym tylko w niezadomowionych zapożyczeniach oraz obcych nazwach własnych. Pojawia się w rzadkich nazwiskach, np. Wirtanen, i w porządku alfabetycznym traktowane jest jak v. Zazwyczaj wymawiane jako [].X, xäks, äksä, , sporadycznie /eks/Występuje w niezadomowionych zapożyczeniach, takich jak taxi czy fax, ale częstokroć istnieje alternatywna pisownia zastępująca x dwuznakiem ks (taksi, faksi). Typowa wymowa to [].Y, yyyWymowa pomiędzy [] a [].Z, ztset, tseta, Występuje w niezadomowionych zapożyczeniach, takich jak zeniitti 'zenit' i pizza, ale może wystąpić alternatywna pisownia z ts (np. pitsa). Zazwyczaj wymawiane jako [], ale czasem jako [] lub [].Ž, žhattu-tset,hattu-tseta,Rzadki wariant diakrytyczny litery z. Występuje w mniej zadomowionych zapożyczeniach, takich jak džonkki 'dżonka (rodzaj statku)', a także w obcych nazwach własnych, ale jest często zastępowany dwuznakiem zh. W teorii wymawiane jako [], ale rzeczywista wymowa może się różnić.Å, åruotsalainen oo, „Szwedzkie o”, pochodzące z alfabetu szwedzkiego i zbędne w języku fińskim; używana do zapisu nazw własnych w szwedzkojęzycznych obszarach Finlandii (fiń. Suomenruotsi). Wymawiane jak [].Ä, äääWymowa pomiędzy [] oraz [], ale bliżej [].Ö, öööWymowa pomiędzy [] a [].
Kategoria:Język fiński Fiński