Teodor Józef Konstanty Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża, książę (ur. 1683 – zm. 6 lutego 1745 w Ujazdowie) – wojewoda krakowski, marszałek sejmów 1729 i 1730, marszałek polny Arcyksięstwa Austriackiego, od 1734 kawaler orderu Złotego Runa i od 1730 Orła Białego.
Życiorys Był synem Stanisława Herakliusza, bratem przyrodnim Elżbiety Heleny Sieniawskiej, ojcem Kaspra generała lejtnanta wojsk rosyjskich.
W 1700 otrzymał od ojca bogate starostwo spiskie. Zaraz potem zrabował je i z metresą swego ojca uciekł za granicę. Wrócił prawdopodobnie już po śmierci ojca w 1702. Został dziedzicem Czerniakowa i Ujazdowa pod Warszawą, po samobójczej śmierci brata Franciszka dostał w 1721 rozlegle dobra łańcuckie, a drogą kupna stopniowo nabył duży kompleks dóbr w Rzeszowskiem, był właścicielem Połonnego.
Wziął udział w wojnie północnej przeciwko Augustowi II. W 1711 uzyskał przebaczenie Augusta II i zwrot starostwa spiskiego. Przez lat niemal dwadzieścia nie brał żadnego udziału w życiu publicznym. W 1721 odbił kupcowi krakowskiemu Janowi Kristiczowi urodziwą żonę Elżbietę ze szkockiej rodziny de Culler-Cuming i zamieszkał z nią oficjalnie. W pierwszej połowie 1724 r. poślubił swą konkubinę. Ożenek z mieszczką oburzył rodziny magnackie, które przestały u niego bywać.
Poseł sejm z województwa krakowskiego w 1729Teka Gabryela Junoszy Podoskiego, t. III, Poznań 1856, s. 302. i 1730 rokuTeka Gabryela Junoszy Podoskiego, t.IV, Poznań 1856, s. 11.. Od 1732 roku był wojewodą krakowskim. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na sejmie konwokacyjnymKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 31.. Był elektorem Augusta III Sasa w 1733 rokuElektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wąsowicz, Lwów 1910, s. 121., podpisał jego pacta conventaVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 309.. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiejUchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 20.. W 1736 roku został wyznaczony senatorem rezydentemVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 326..
4 grudnia 1736 został mianowany na stopień marszałka polnego. W tym samym roku został szefem Pułku Kirasjerów, późniejszego Czeskiego Pułku Dragonów Nr 2.
Wiele przebywał w Wiedniu i Austrii, gdzie w 1740 nabył dobra ziemskie. Na sejmie pacyfikacyjnym 1736 storpedował projekt nowych podatków, udaremnił skutecznie próbę reformy państwa. 10 lipca 1737 roku podpisał we Wschowie konkordat ze Stolicą ApostolskąVetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis, deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 4, Ab Innocentio PP. XII usque ad Pium PP. VI 1697-1775.P.1-2, wydał Augustyn Theiner, Rzym 1864, s. 126.. Posłował jeszcze na sejm w 1740 ostro krytykując pomysły powiększenia armii.
U schyłku życia nastąpiło u niego nasilenie żarliwej religijności, czego wyrazem było wzniesienie przy kościele ujazdowskim kalwarii złożonej z 33 kaplic, zbudowanie kościoła w Boguchwale, kościoła i klasztoru dominikanów w Łańcucie. Lubomirski wspierał także Collegium Nobilium. Schorowany na podagrę, zmarł w Ujazdowie. Został pochowany w kościele św. Antoniego Padewskiego na Czerniakowie. Po uregulowaniu spraw majątkowych żona Teodora Elżbieta przeprowadziła się w 1748 do Wiednia za córką Anną (zm. 1771), która wyszła za mąż za magnata węgierskiego Mikołaja Esterházyego. Elżbieta zmarła w Wiedniu w 1776.
Przypisy
Bibliografia
W. Szczygielski, Lubomirski Teodor herbu Szreniawa (1683–1745) w Polski Słownik Biograficzny, Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1973, tom XVIII/1, zeszyt 76, s. 60-63.wersja elektroniczna
Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Kategoria:Elektorzy Augusta III Sasa Kategoria:Konfederaci warszawscy (1733) Teodor Lubomirski Kategoria:Ludzie związani z Boguchwałą Kategoria:Marszałkowie polni Arcyksięstwa Austriackiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w kościele św. Antoniego z Padwy w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Polacy – wojskowi armii austriackiej (Święte Cesarstwo Rzymskie) Kategoria:Polscy książęta Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1729 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1730 Kategoria:Senatorowie rezydenci (August III Sas) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Starostowie spiscy Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Augusta III Sasa Kategoria:Szefowie austro-węgierskich pułków Kategoria:Sygnatariusze konkordatu wschowskiego 1737 Kategoria:Urodzeni w 1683 Kategoria:Wojewodowie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1745