thumb|Odcisk pieczęci 214 puł. thumb thumb|Stanisław Żółkiewski, patron 24 Pułku Ułanów 24 Pułk Ułanów im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (24 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk w walce o granice Rodowód pułku sięga 6 lipca 1920 roku, kiedy to pułkownik Tadeusz Żółkiewski z rozkazu generalnego inspektora Armii Ochotniczej, generała broni Józefa Hallera przystąpił do organizowania Małopolskiej Brygady Jazdy Ochotniczej na terenie Okręgu Generalnego „Lwów” z ośrodkami koncentracji we Lwowie, Przemyślu i Stanisławowie. Do sformowania brygady ostatecznie nie doszło, lecz pułkownik Żółkiewski w sierpniu 1920 roku przy szwadronie zapasowym 14 pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie zorganizował 214 pułk ułanów. 8 sierpnia pułk został oddany do dyspozycji Naczelnego Dowództwa z poleceniem przetransportowania do Mławy. 9 i 10 sierpnia oddziały pułku w liczbie 35 oficerów, 805 szeregowych i 422 koni zostały zawagonowane i skierowane do Mławy. Zmiana sytuacji na froncie wymusiła zmianę miejsca wyładowania transportów. Pierwsze oddziały zostały skierowane do Modlina, a następnie do rejonu Nowy Dwór Mazowiecki-Błonie. Tam też zostały skierowane kolejne oddziały pułku wyładowane w Warszawie.

We wrześniu 1920, podczas marszu Grupy Operacyjnej gen. Franciszka Krajowskiego na Kowel, 214 pułk ułanów podszedł pod Turzysk, gdzie spodziewano się zastać oddziały sowieckiej 12 Armii. Przeciwnik zdemoralizowany udanym zagonem polskiej grupy motorowej na Kowel, po krótkim oporze rzucił się do ucieczki pozostawiając cały sprzęt ciężki i zgromadzone na stacji transporty wojskowe. Pułk zdobył 4 parowozy, 181 wagonów w większości wyładowanych zapasami i sprzętem wojskowym, wagony pociągu pancernego „Krasny Kawaleryjski”, trzy samochody pancerne, 8 dział, 30 cekaemów i duże ilości amunicji. W ręce ułanów wpadło kilkudziesięciu jeńców z 7., 58. i 25 Dywizji Strzelców.

Pułk wziął udział w walkach 1920 na Zamojszczyźnie, na Wołyniu i w środkowej Litwie.

+ Obsada personalna pułku w sierpniu 1920dowódca pułkupłk Tadeusz Żółkiewskiadiutantpor. Józef Przewłockilekarzppor. lek. dr Bolesław Piechowskikapelanks. kapelan dr Mieczysław Tarnawskidowódca I dywizjonurtm. Adam Łada-Bieńkowskidowódca II dywizjonurtm. Marian Obertyńskidowódca 1 szwadronupor. Alojzy Prądzyńskidowódca 2 szwadronupor. Karol Zdziechowskidowódca 3 szwadronupor. Roman Wierzbickidowódca 4 szwadronupor. Stefan Zaborowskidowódca szwadronu kmppor. Roman Majewskipułkowa czołówka sanitarnap. Ludwik Kozłowski

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920: st. wachm. Stanisław Daum nr 4581 ppor. Wacław Gebethner nr 4578 plut. Stanisław Grabiński nr 2628 plut. Stanisław Hübsch nr 4585 †15 XI 1920 Olkieniki kpr. Jerzy Kossakowski nr 4582 por. Andrzej Kładko nr 5797 st. ułan Dominik Łempicki nr 5740 ppor. Roman Majewski nr 4580 ułan Kazimierz Piontek (Piątek) nr 4583 ppor. Mieczysław Prosałowski nr 4579 ks. kapelan Mieczysław Tarnawski nr 4576 ś.p. por. Stefan Zaborowski nr 5775 por. Karol Zdziechowski nr 4577 płk Tadeusz Żółkiewski nr 4575

Ponadto 9 oficerów, 14 podoficerów i 29 ułanów zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych.

Pułk w okresie pokoju thumb|Pluton honorowy 24 puł; Kraśnik, 15 maja 1935 thumb|Zawody konne w Zakopanem o puchar prezydenta RP Ignacego Mościckiego 1933 - por. Tadeusz Biliński z 24 puł na klaczy Ola w skoku przez przeszkodę. W drugiej dekadzie listopada 1920 roku pułk został przetransportowany koleją z Grodna do Żółkwi. 20 lutego 1921 roku oddział został przesunięty do Dębicy, a 21 lipca tego roku do Staszowa i Pińczowa. 4 grudnia 1921 roku, z powodu bardzo trudnych warunków kwaterunkowych w Pińczowie, część jednostki została przeniesiona do Jarosławia. 4 kwietnia 1922 roku pułk przeniósł się z Jarosławia i Staszowa do Kraśnika, w którym stacjonował do września 1939 roku.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 września jako datę święta pułkowegoDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Święto pułkowe było obchodzone w rocznicę bitwy i szarży 214 pułku ułanów pod Stepaniem 21 września 1920 roku, który to dzień był wielkim triumfem bojowym ułanów-ochotników.

W latach 30. XX wieku pułk nieoficjalnie używał imienia „hetmana Stanisław Żółkiewskiego”. Imię patrona zostało zatwierdzone oficjalnie dopiero w czerwcu 1940 roku we Francji.

26 czerwca 1935 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, generał brygady Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego z 21 września na 6 lipca, w rocznicę powstania 214 pułku ułanówDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 4..

27 listopada 1938 24 p.uł. stoczył walkę z wojskiem czechosłowackim pod miejscowością Ździar. W potyczce zginął mjr Stefan Rago. +Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmKraśnikpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron pionierówszwadron kawalerii nr 327pluton ckm nr 327szwadron kawalerii nr 8410pluton ckm nr 8410kolumna taborowa nr 2615kolumna taborowa nr 2626kolumna taborowa nr 2648uzupełnienie do czasu „W”5szwadron marszowy 1/24 puł18pluton marszowy nr 1/3230pluton marszowy nr 1/8430PKU Kraśnik2 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk dypl. Kazimierz DworakI zastępca dowódcyppłk Jarosław Michał KaczyńskiI zastępca dowódcy (dubler)mjr dypl. Walerian Bogusławskiadiutantrtm. Stefan Roman Łukowskioficer technicznypor. br. panc. Jan Karol Sochackinaczelny lekarz medycynymjr dr Władysław I Pawłowiczkomendant rejonu PW Konnegortm. adm. (kaw.) Romuald KamińskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jerzy Deskuroficer mobilizacyjnyrtm. Roman Janaszastępca oficera mobilizacyjnegortm. adm. (kaw.) Benedykt Suchodolskioficer administracyjno-materiałowyrtm. adm. (kaw.) Stanisław Trachimowiczdowódca szwadronu gospodarczegortm. Stefan Roman Łukowskioficer gospodarczykpt. int. Gustaw Höptingoficer żywnościowypor. Stanisław Michalskidowódca szwadronu specjalnegovacatdowódca plutonu łącznościpor. Janusz Władysław Nowakowskidowódca plutonu motocyklistówpor. Zbigniew Bronisław Szumańskidowódca plutonu ppanc.por. Kazimierz Roman Kozłowskidowódca 1 szwadronurtm. Włodzimierz II Zawadzkidowódca plutonupor. Marian Piwońskidowódca 2 szwadronupor. Władysław Rakowskidowódca plutonupor. Stanisław Władysław Ziółkowskidowódca 3 szwadronurtm. Jan Witold Kańskidowódca plutonupor. Romuald Radziwiłowiczdowódca plutonuppor. rez. pdsc. Mieczysław Otrembskidowódca 4 szwadronurtm. Wiktor Zarembińskidowódca plutonupor. Kazimierz Branickidowódca plutonupor. Zygmunt Starzyńskidowódca szwadronu kmpor. Kazimierz Nelczarskidowódca plutonupor. Witold Władysław Ostapowiczdowódca plutonupor. Mieczysław Perzyńskidowódca szwadronu zapasowegovacatzastępca dowódcyrtm. adm. (kaw.) Romuald Kamińskina kursiertm. Tadeusz Domańskina kursiertm. Tadeusz Maleszewskina kursiepor. Józef Derengowskina kursiepor. Michał Franciszek Paciorek

Walki pułku w kampanii wrześniowej Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach 10 Brygady Kawalerii. Pierwszą walkę stoczył 1 września pod Jordanowem i Wysoką. Walczył pod: Kasiną Wielką – 2 września, Leszczyną – 5 września, od 8 września pod Łańcutem, Rzeszowem, Radymnem, Dobrosinem, pod Grzybowicą – 15 września.

Granicę węgierską pułk przekroczył 19 września 1939 o godz.7.20 na przestrzeni Jabłonica (Tatarów). Granicę przekroczyło 25 oficerów, 6 podchorążych, 148 podoficerów, 473 ułanów, razem 652 żołnierzy, na stan wyjściowy 1 września 994 żołnierzy. Straty bojowe pułku to: 9 oficerów, 1 podchorąży, 32 podoficerów i 89 ułanów, razem 131 żołnierzy, Zaginęło 14 podoficerów i 63 ułanów, razem 77 żołnierzy. Nie przekroczyło granicy 15 podoficerów i 119 ułanów, razem 134 żołnierzy.

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti MilitariZarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77..

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939dowództwo ze szwadronem gospodarczymDowódca pułkupłk dypl. kaw. Kazimierz DworakZastępca dowódcymjr kaw. Jerzy DeskurI adiutantrtm. Stefan Łukowski 6 IX ranny w LeszczynachII adiutantpor. kaw. Janusz Władysław Nowakowskioficer informacyjny (do zleceń)por. Zygmunt Starzyńskioficer łącznikowy do dowódcy 10 BKpor. kaw. Stanisław Władysław Ziółkowskip.o. kwatermistrza i oficer gospodarczykpt. int. Gustaw Höptingoficer do zleceń kwatermistrzappor. rez. Jerzy Sadownik †15 IX 1939 Hołoskop.o. płatnikast. wachm. Stanisław Szymańskioficer żywnościowypor. rez. Zygmunt Kozłowskioficer technicznypor. br. panc. Jan Karol Sochackilekarzpor. lek. Eugeniusz Szpakowskikapelanks. kpl. Antoni Gajda1 szwadrondowódca 1 szwadronupor. kaw. Marian Piwoński (KWx2)dowódca I plutonupor. kaw. rez. Zdzisław Hempel †4 IX Kasina Wielkadowódca II plutonuppor. Władysław Lewandowskidowódca III plutonuwachm. pchor. Stanisław Babańczykszef szwadronust. wachm. Stanisław Żytko2 szwadrondowódca 2 szwadronupor. kaw. Władysław Rakowski (KWx3)dowódca I plutonupor. kaw. rez. inż. Zygmunt Gasztołd-Bukraba †4 IX pod Kasiną Wielkądowódca II plutonuppor. rez. Stanisław Bryczekdowódca III plutonuwachm. pchor. Bolesław Rządkowskiszef szwadronust. wachm. Jan Doros3 szwadrondowódca 3 szwadronurtm. Jan Witold Kański (KWx2)dowódca I plutonupor. kaw. Romuald Radziwiłowiczdowódca II plutonupor. kaw. Józef Derengowskidowódca III plutonuppor. kaw. Marian Niwińskiszef szwadronust. wachm. Jan Braciszewski4 szwadrondowódca 4 szwadronurtm. Wiktor Zarembiński (KWx3)dowódca I plutonuppor. Mieczysław Otrembskidowódca II plutonuppor. kaw. rez. Emilian Sawczuk (KW)dowódca III plutonuppor. Tadeusz Radke †16 IX Grzybowiceszef szwadronust. wachm. Wojciech Durajszwadron ckmdowódca szwadronu ckmrtm. Tadeusz Maleszewski (KW)dowódca I plutonupor. kaw. rez. Jerzy Nowakowski (KWx2)dowódca II plutonuppor. rez. Jan Przanowski (KWx2)dowódca III plutonuppor. rez. Ludwik Januszewskidowódca IV plutonuppor. rez. Mieczysław Zakrzewskiszef szwadronust. wachm. Jerzy Romańczukpododdziały specjalnedowódca plutonu łącznościpor. Stanisław Michalskidowódca plutonu motocyklistówpor. kaw. Zbigniew Bronisław Szumańskidowódca plutonu przeciwpancernegoppor. kaw. rez. Jerzy Władysław Telatyckidowódca plutonu pionierów?Oddział Zbierania Nadwyżek 24 puł.oficer mobilizacyjnyrtm. Roman Janaszastępca oficera mobilizacyjnegortm. adm. (kaw.) Benedykt Suchodolskioficer administracyjno-materiałowyrtm. adm. (kaw.) Stanisław Trachimowiczkomendant rejonu PW Konnegortm. adm. (kaw.) Romuald Kamińskipor. Michał Franciszek Paciorekpor. Kazimierz Nelczarskipor. Witold Władysław Ostapowicz

Kawalerowie Virtuti Militari thumb|Tablica upamiętniająca żołnierzy pułku walczących we wrześniu 1939

Żołnierze pułku odznaczeni Orderem Virtuti Militari za kampanię wrześniową 1939: Krzyżem Złotym: płk dypl. kaw. Kazimierz Dworak mjr kaw. Jerzy Deskur Krzyżem Srebrnym: ś.p. por. kaw. rez. Zdzisław Hempel ś.p. por. kaw. rez. inż. Zygmunt Gasztołd-Bukraba por. kaw. Romuald Radziwiłowicz ś.p. kpr. Wincenty Dziechciarz wachm. Antoni Waliłko plut. Stefan Kała

Pułk w PSZ na Zachodzie

Pułk został odtworzony we Francji a następnie w Anglii. Wojnę 24 pułk ułanów zakończył 5 maja 1945 na terytorium Niemiec przebywszy całą kampanię w składzie 10 Brygady Kawalerii Pancernej.

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar 24 pułku ułanów został ufundowany przez byłych żołnierzy 214 pułku ułanów Armii Ochotniczej, a wręczony 30 kwietnia 1923 w Warszawie przez marszałka Józefa Piłsudskiego.

Na jednej stronie sztandaru widnieje znak "214 PU A.O.", napis "Honor i Ojczyzna", zaś na drugiej numer Pułku – „24” i Orzeł Biały.