thumb|Grób Mariana Turkowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Marian Turkowski (ur. 28 lipca 1894 w Wojakowej, zm. 13 grudnia 1948 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się 28 lipca 1894 w Wojakowej, w ówczesnym powiecie brzeskim Królestwa Galicji i Lodomerii, w rodzinie Wincentego, kondyktora, i Zofii z Piechników. Ukończył szkołę ludową w Iwkowej, a w czerwcu 1913 zakończył naukę w c. k. Gimnazjum w Bochni, złożonym egzaminem dojrzałości. Do klasy VIIIB uczęszczał między innymi z Zygmuntem Bierowskim i Leopoldem Ślizowskim. W grudniu 1912 wstąpił do Związku Strzeleckiego. Ukończył kurs podoficerski „Strzelca” i w sierpniu 1913 wziął udział w szkole letniej w Stróży. W roku akademickim 1913/1914 ukończył dwa semestry na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Po wybuchu I wojny światowej w 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Żołnierz 2, potem 3 pułku piechoty. 18 stycznia 1915 został mianowany chorążym, a 25 czerwca tego roku podporucznikiem w piechocie. 5 lipca 1916 został ranny w bitwie pod Kostiuchnówką i dostał się do niewoli rosyjskiej. W 1917 uciekł z niewoli do Moskwy, gdzie pracował w Związku Piłsudczyków. W lipcu 1918 został aresztowany w Wołogdzie i osadzony w moskiewskim więzieniu Butyrki. W grudniu tego roku został uwolniony w drodze wymiany i wrócił do Polski.

16 stycznia 1919 został przyjęty z dniem 1 stycznia 1919 do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia porucznika i 22 stycznia 1919 przydzielony do Białostockiego Pułku StrzelcówDz. Rozk. Wojsk. Nr 8 z 25 stycznia 1919, poz. 302.Dz. Rozk. Wojsk. Nr 11 z 1 lutego 1919, poz. 399. na stanowisko dowódcy batalionu. 1 grudnia 1919 został mianowany kapitanem w piechocie z dniem 1 grudnia 1919Dz. Rozk. Wojsk. Nr 98 z 28 grudnia 1919, poz. 4146.. Wziął udział w wojnie z bolszewikami, jako dowódca Białostockiego Pułku Strzelców, który 12 października 1921 został przemianowany na 79 pułk piechoty. Dostał się do niewoli litewskiej. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich.

Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku jako oficer zawodowy i przez kolejnych 13 lat dowodził 79 pułkiem piechoty w Słonimiu. W tym czasie, 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 332. lokatą w korpusie oficerów piechoty, 9 września 1924 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1923 i 85. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a 1 stycznia 1929 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika z dniem 1 stycznia 1929 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W Rembertowie ukończył kurs dowódców pułków (1922) i kurs dowódców piechoty dywizyjnej (1928).

W lipcu 1933 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 27 Dywizji Piechoty w Kowlu, a w październiku 1935 komendantem Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W 1936 został wiceprezesem Stowarzyszenia Bochniaków (prezesem został płk Tadeusz Jakubowski, drugim wiceprezesem ppłk Leopold Okulicki). 5 maja 1938 został mianowany dowódcą 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu. W tym samym roku dowodził akcją niszczenia cerkwi prawosławnych na Lubelszczyźnie.

W kampanii wrześniowej dowodził 3 Dywizją Piechoty Legionów. 8 września w bitwie pod Iłżą został ranny i dostał się do niewoli niemieckiej. Po wyjściu ze szpitala trafił do Oflagu VII A Murnau. 30 kwietnia 1945 uwolniony przez armię amerykańską, pozostał w Polskim Ośrodku Wojskowym Murnau do 20 sierpnia tego roku.

Po uwolnieniu z niewoli w 1945 wrócił do kraju i został przyjęty do Wojska Polskiego. Od 14 września 1945 pełnił obowiązki szefa Wydziału Szkół Oficerskich Departamentu Piechoty i Kawalerii Ministerstwa Obrony Narodowej, a od 10 sierpnia 1946 szefa tegoż departamentu. W tym samym roku został awansowany na stopień generała brygady. Od 14 lipca 1947 do 10 września 1948 dowodził 7 Łużycką Dywizją Piechoty w Bytomiu. 30 września 1948 został przeniesiony w stan spoczynku.

Zmarł 13 grudnia 1948 w Warszawie i został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A 22-Tuje-5).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4273 – 1922 Krzyż Niepodległości – 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 9 listopada 1931 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”. Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych po raz pierwszy i drugi – 1921 Krzyż Walecznych po raz pierwszy – 1921 „za męstwo i odwagę wykazane w bitwie Kaniowskiej w składzie b. II Korpusu Wschodniego w dniu 11.5.18 r.” Krzyż Walecznych po raz drugi, trzeci i czwarty – 1923 „za czyny orężne w bojach b. 3 pp Leg. Pol.” Złoty Krzyż Zasługi po raz pierwszy – 16 marca 1928 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 88. i 10 listopada 1928 „w uznaniu zasług położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634. Złoty Krzyż Zasługi po raz drugi – 13 maja 1933 „za zasługi na polu obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką Krzyż Komandorski II klasy szwedzkiego Orderu Królewskiego Miecza – 11 listopada 1937 Medal Zwycięstwa – 12 grudnia 1921

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

P. Borecki, Łuna nad cerkwiami. Wiosną i latem 1938 r. władze II Rzeczypospolitej przeprowadziły planową akcję burzenia prawosławnych świątyń, „Przegląd”, nr 36 (298) z 11 września 2005, s. 47–49.

Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Dowódcy 3 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy 7 Łużyckiej Dywizji Piechoty Kategoria:Dowódcy 79 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 27 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Generałowie brygady ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Oficerowie Centrum Wyszkolenia Piechoty (II RP) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Butyrek Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Miecza Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Iłżą (1939) Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1948 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) w niewoli rosyjskiej