Leopold Okulicki

thumb|185px|Leopold Okulicki w 1921 thumb|185px|Major Leopold Okulicki thumb|Prezes Wołyńskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej mjr Leopold Okulicki i trener Karol Kossok w otoczeniu piłkarzy Hasmonea Równe, sierpień 1935 mały|240x240px|Szef sztabu płk dypl. Leopold Okulicki i gen. Władysław Anders, dowódca Armii Polskiej w ZSRR, w gabinecie gen. Andersa thumb|Gen. Władysław Anders i szef sztabu płk dypl. Leopold Okulicki dokonują inspekcji oddziałów Armii Polskiej w ZSRR, 1941–1942 Leopold Okulicki, ps. „Niedźwiadek”, „Biedronka”, „Bronka”, „Jan”, „Jan Mrówka”, „Jan Ogór”, „Kobra”, „Konrad”, „Kula”, „Miller”, „Mrówka”, „Stary Boba”, „Osa”, „Pan Jan”, „Sęp”, „Termit” (ur. 12 listopada 1898 w Bratucicach, zm. 24 grudnia 1946 w MoskwieAleksander Gella, Zagłada Drugiej Rzeczypospolitej 1945–1947, Warszawa 1998, s. 68.) – generał brygady Wojska Polskiego, współtwórca SZP-ZWZ-AK, ostatni komendant główny Armii Krajowej, komendant główny NIE, komendant Okręgu Łódź ZWZArmia Krajowa – szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, pod redakcją Krzysztofa Komorowskiego, Warszawa 1999, s. 420., komendant główny ZWZ terenów pod okupacją sowiecką, cichociemny cichociemni.ovh.org/lista.html, [dostęp 2014-01-13].. Więziony w ZSRR przez NKWD m.in. w Brygidkach (1941), na Łubiance (1941 i 1945), w Lefortowie (1941 i 1945) oraz na Butyrkach (1945–1946).

Młode lata i kariera wojskowa Urodził się 12 listopada 189826 stycznia 1934 ogłoszono sprostowanie daty urodzenia z „13 listopada 1898” na „12 listopada 1898”. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1987, s. 138. . we wsi Bratucice koło Okulic, w rodzinie chłopskiej o niezbyt wysokiej, ale stabilnej pozycji materialnej. Rodzice Leopolda Okulickiego Błażej Kicka i Anna z domu Korcyl zajmowali się rolnictwem, utrzymując się z prowadzenia ośmiohektarowego gospodarstwa, które posiadali na własność. Błażej Okulicki (zmiana nazwiska z Kicka na OkulickiZmiana nazwiska całej rodziny nastąpiła po przeprowadzce do wsi Okulice, gdzie kupili większe gospodarstwo rolne.) nalegał, by syn skończył bocheńskie gimnazjum. Zapisał się do niego w 1910 dzięki pomocy stryja, księdza, mając zdobyć wstępne przygotowanie do stanu kapłańskiego, jednak te plany przekreślił wybuch I wojny światowej. Od maja 1913 należał do Związku Strzeleckiego. Rok później (w wieku 16 lat) zdał egzamin podoficerski. W szkole tej uczył się do lata 1915. W październiku uciekł ze szkoły i wstąpił do 3 pułku piechoty Legionów Polskich, w którym pełnił służbę w I batalionieGenerałowie II Rzeczypospolitej s. 187.. Już w 1916 był mianowany sierżantem, ranny w walkach. Po kryzysie przysięgowym został we wrześniu wcielony do armii austriackiej. Uciekł na początku 1918 i działał w POW w Krakowie (organizował na terenie Bochni pluton POW złożony z uczniów miejscowego gimnazjum, z którym wszedł w skład 4 pułku piechoty Leg.) do października 1918. Potem rozbrajał Niemców. Do Wojska Polskiego wstąpił w listopadzie 1918 jako oficer 4 pułku piechoty Legionów. Razem z pułkiem brał udział w obronie Lwowa. Został ranny w lutym 1919 i przez kilka miesięcy przebywał w szpitalu, ale powrócił do macierzystego 4 pp. Wykorzystał ten czas do przygotowania się do egzaminu dojrzałości, który złożył 26 kwietnia 1919 w gimnazjum w Bochni. Zweryfikowany jako kapitan z 1 czerwca 1919. Będąc cały czas na froncie, został w czerwcu 1920 ponownie ranny, ale po wyleczeniu powrócił do pułku na stanowisko dowódcy kompanii, a następnie p.o. dowódcy batalionuGenerałowie II Rzeczypospolitej s. 188.. Do 1923 pełnił służbę w 4 pp. Od maja 1919 walczył w wojnie polsko-bolszewickiej m.in. w rejonie Wołkowyska, pod Lidą i Mołodecznem oraz w bitwie nad rzeką Berezyną. Był kilkakrotnie ranny. Za odwagę na froncie został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari wręczonym mu przez Józefa Piłsudskiego (Okulicki miał wówczas 21 lat) i trzykrotnie Krzyżem Walecznych65. rocznica śmierci gen. Leopolda Okulickiego. dzieje.pl, [dostęp 2014-05-05].. Dowództwo 2 Dywizji Legionów wydało opinię dla por. Okulickiego Leopolda za wojnę polsko-bolszewicką o treści: Jeden z najdzielniejszych oficerów w pułku. Wzór oficera na froncie i w kadrze.

10 lipca 1922 zawarł związek małżeński z Władysławą Marią Jabłońską (urodzoną w Dobczycach, powiat Wieliczka, zamieszkałą w Kielcach, córką Ferdynanda i Teresy z Walasów) w parafii Katedralnej pw. Wniebowzięcia NMP w Kielcach. 17 lutego 1924 w Kielcach urodził się ich jedyny syn, Zbigniew, który zginął 8 lipca 1944 pod Osimo k. Ankony we Włoszech, jako sierżant podchorąży 1 pułku artylerii 2 Korpusu Polskiego.

W okresie listopad 1923 – październik 1925 ukończył Wyższą Szkołę Wojenną. Z czasów studiów zachowały się dwie odmienne opinie o Okulickim. Jedna to opinia generała Louisa Faury’ego – dyrektora Szkoły: Duża siła woli, bardzo sumienny, duża zdolność do pracy. Będzie bardzo użyteczny w sprawach, które wymagają dużego nakładu pracy, lecz średnich zdolności. W gruncie rzeczy będzie bardzo pożyteczny w sztabieJanusz Kurtyka, Jacek Pawłowicz, Generał Leopold Okulicki 1898–1946, Warszawa 2010, IPN, s. 64, . Opinia Louisa Faury’ego wystawiona Okulickiemu.. Druga to opinia komendanta tej uczelni gen. Aurelego Serdy-Teodorskiego: [...] lekkomyślny, nieobowiązkowy, niepewnyJan Ciechanowski, Powstanie Warszawskie, Bellona SA, Pułtusk – Warszawa 2009, s. 439, ..

Po ukończeniu W.S.Woj. L. Okulicki został przydzielony do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie, gdzie służył do kwietnia 1930. 18 lutego 1928 awansował na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 188. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

Karta ewidencyjna mjr. dypl. Leopolda Okulickiego z dnia 1 stycznia zawiera opinię o treści: Energiczny, pełen inicjatywy, o bogatej indywidualności. Charakter wyrobiony, pewny, dużo silnej woli, stanowczy, konsekwentny, umysł wybitnie bystry i logiczny. Taktycznie jako dowódca i kierownik, bardzo dobrze wyszkolony. Typ oficera liniowego.

W okresie od kwietnia 1930 do czerwca 1931 dowódca batalionu 75 pułku piechoty. Od lipca 1931 do lutego 1934 wykładał taktykę w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Od kwietnia 1934 do września 1935 był szefem sztabu 13 Kresowej Dywizji Piechoty w Równem, następnie wrzesień 1935 – sierpień 1939 w Oddziale III Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Od 19 marca 1936 szef Wydziału „Wschód”. Od kwietnia 1939 szef Wydziału Sytuacyjnego i zastępca szefa Wydziału „Zachód”. Podpułkownik dyplomowany z dniem 19 marca 1936.

W 1936 został wiceprezesem Stowarzyszenia Bochniaków (prezesem został płk Tadeusz Jakubowski, drugim wiceprezesem ppłk Marian Turkowski).

Działacz sportowy Jego ulubionym sportem była piłka nożna, którą również amatorsko uprawiał. W dwudziestoleciu międzywojennym był działaczem sportowym i pełnił funkcję prezesa Wołyńskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. W 1936 został kierownikiem piłkarskiej sekcji Wojskowego Klubu Sportowego „Legia” Warszawa.

II wojna światowa W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 Okulicki pełnił służbę w Sztabie Głównym i zarządził alarm w związku z wybuchem wojny. Od 1 do 28 września 1939 Leopold Okulicki był oficerem łącznikowym Naczelnego Wodza przy Dowództwie Obrony Warszawy. Był w grupie oficerów domagających się pójścia na pomoc armii gen. Tadeusza Kutrzeby walczącej w bitwie nad Bzurą. Potem bronił Warszawy, jako szef sztabu odcinka „Zachód” i od 18 września dowódca wysuniętego zgrupowania swojego imienia na zachodnim przedpolu stolicy. 18 września poprowadził na własną prośbę natarcie, opanowując Blizne, zdobywając wieś Jelonki i Chrzanów Nowy. Utrzymał się na pozycjach aż do kapitulacji Warszawy okulicki.ipn.gov.pl, [dostęp 2018-01-13]..

Po decyzji dowództwa o kapitulacji miasta, 27 września oddał się do dyspozycji generała Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego, a następnego dnia złożył mu przysięgę. Za udział w obronie Warszawy został 29 września 1939 odznaczony Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari przez gen. Juliusza Rómmla. Po kapitulacji Warszawy razem z gen. Michałem Karaszewiczem-Tokarzewskim od października 1939 współorganizował konspirację i został mianowany komendantem Okręgu Służby Zwycięstwu Polski w Łodzi, po Franciszku Pfeifferze. Występował w tym czasie pod zmienionym nazwiskiem Johann Müller. Od stycznia 1940 był komendantem łódzkiego okręgu Związku Walki Zbrojnej (po przekształceniu SZP w ZWZ) i używał ps. „Kula”. Sicherheitspolizei wystawiło list gończy za Leopoldem Okulickim. Jak sam wspominał Okulicki: Moja głowa została wyceniona przez wywiad niemiecki na 10 000 marek i wszędzie były rozwieszone listy gończe. 13 marca 1940 płk Okulicki przywiózł do Gałek rozkaz Komendanta Głównego Związku Walki Zbrojnej płk. Stefana Roweckiego „Grota”, nakazujący demobilizacjęHubert Kozieł, Ryzykowna gra Okulickiego, „Rzecz o Historii” 26 sierpnia 2022 r., s. J2. m.in. ze względu na narażanie ludności cywilnej, Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego majora Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”. „Hubal” odmówił wykonania rozkazu, a swoim żołnierzom dał wolną rękę.

Komendant główny ZWZ okupacji sowieckiej

thumb|Leopold Okulicki po aresztowaniu przez NKWD, 1941 thumb|płk. Leopold Okulicki z lewej, gen. Władysław Sikorski, gen. W. Anders, J. Stalin, podpisanie przez gen. W. Sikorskiego i Stalina deklaracji polsko-sowieckiej, Moskwa, 4 grudnia 1941 Następnie po okresie pracy w Komendzie Głównej ZWZ został od 2 listopada 1940Generałowie II Rzeczypospolitej s. 189. komendantem tej organizacji we Lwowie pod ps. „Mrówka”. Pułkownik dyplomowany z 3 maja 1940 i komendant ZWZ/AK terenów okupowanych przez Sowietów do 22 stycznia 1941. Głęboka infiltracja struktur konspiracji lwowskiej ZWZ przez NKWD doprowadziła do wydania komendanta głównego ZWZ okupacji sowieckiej płk. Okulickiego. Sprawcą wydania komendanta był ppor. Bolesław Zymon ps. „Waldy”, który według Jerzego Węgierskiego był prawdopodobnie zawodowym funkcjonariuszem NKWD podszywającym się pod prawdziwego Zymona. Podejrzanym o wydanie NKWD płk. dypl. Leopolda Okulickiego i Karoliny Lanckorońskiej był również dotychczasowy komendant Obszaru ZWZ Nr 3 we Lwowie ppłk Emil MacielińskiKarolina Lanckorońska: Wspomnienia wojenne. Wyd. Znak, 2002, , s. 58, por. również s. 39., będący zarazem agentem NKWD od stycznia 1940Bartłomiej Szyprowski, Próba infiltracji Komendy Głównej ZWZ i gen. Stefana Roweckiego ps. „Kalina” podjęta przez NKWD z wykorzystaniem struktur ZWZ we Lwowie w latach 1940–1941, [:w] Generał Stefan Rowecki „Grot” tropiony dowódca podziemnej armii, Anna Przyborowska (redaktor naczelna), wyd. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego Centralny Ośrodek Szkolenia i Edukacji, 2019, ISBN 978-83-953038-4-5. s. 86–91.. Zdradę Macielińskiego wykazał akt oskarżenia sądu przy Komendzie Głównej ZWZBartłomiej Szyprowski, Próba infiltracji Komendy Głównej ZWZ i gen. Stefana Roweckiego ps. „Kalina” podjęta przez NKWD z wykorzystaniem struktur ZWZ we Lwowie w latach 1940–1941, [:w] Generał Stefan Rowecki „Grot” tropiony dowódca podziemnej armii, Anna Przyborowska (redaktor naczelna), wyd. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego Centralny Ośrodek Szkolenia i Edukacji, 2019, ISBN 978-83-953038-4-5. s. 86–91..

Okulicki został aresztowany w nocy z 21 na 22 stycznia 1941 przez NKWD. Wraz z nim aresztowano jego łączniczkę płk Bronisławę Wysłouchową ps. Biruta. W więzieniu we Lwowie doszło do spotkania Okulickiego z Iwanem Sierowem. Po dwóch dniachHubert Kozieł, Ryzykowna gra Okulickiego, „Rzecz o Historii” 26 sierpnia 2022 r., s. J2. Okulicki wywieziony został do Moskwy. Śledztwo na Łubiance w Moskwie trwało pięć miesięcy.

W czasie przesłuchań otrzymał propozycję współpracy, pozostania na swoim stanowisku i utrzymania ZWZ we Lwowie pod kontrolą sowiecką. Co do reakcji Okulickiego na żądania śledczych prezentowane są różne interpretacje.