thumb|Grób ks. Jana Ziei na cmentarzu leśnym w Laskach Jan Zieja (ur. 1 marca 1897 w Ossie, zm. 19 października 1991 w Warszawie) – polski duchowny rzymskokatolicki, działacz społeczny, tłumacz, publicysta i pisarz religijny, uczestnik wojny z 1920, obrony z września 1939, kapelan Szarych Szeregów i AK (ps. Wojciech, Rybak), uczestnik powstania warszawskiego, działacz opozycji demokratycznej w PRL, podpułkownik WP, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „KOR” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s. 61..
Życiorys Był synem ubogich rolników z Kielecczyzny, jednakże od najmłodszych lat wykazywał szczególne zainteresowanie nauką. W 1905, dzięki pomocy proboszcza Antoniego Aksamitowskiego z rodzimej wsi, a także stypendium udzielonego przez jednego z właścicieli ziemskich, mógł rozwijać się w tym kierunku i to mimo sprzeciwu ojca, który uważał, że edukacja nie jest konieczna do prowadzenia gospodarstwa. W tym samym roku Zieja był świadkiem wydarzeń rewolucji 1905 roku: marszów narodowych, odbywających się m.in. pod przewodnictwem księdza Aksamitowskiego, który za pochód na groby powstańców styczniowych został aresztowany przez władzeKs. Jan Zieja: Życie Ewangelią: spisane przez Jacka Moskwę. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010. .. W 1907 Jan Zieja podjął naukę w warszawskim gimnazjum im. Chrzanowskiego, którą następnie wznowił w roku 1910, po dwuletniej przerwie spowodowanej problemami finansowymi, w warszawskim gimnazjum im. Stanisława Kostki.
Już w okresie szkolnym udzielał się społecznie – był harcerzem, brał czynny udział w wydawaniu i kolportażu pisma „Lud Polski” oraz wstąpił do Narodowego Związku Chłopskiego. W roku 1915 ukończył gimnazjum, lecz z powodów politycznych nie uzyskał świadectwa maturalnego.
Mimo to, w tym samym roku wstąpił do seminarium duchownego w Sandomierzu. 5 lipca 1919 uzyskał z rąk biskupa Mariana Ryxa święcenia kapłańskie. W tym samym roku podjął studia teologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 zgłosił się na ochotnika do wojska jako kapelan. Służbę tę pełnił w 8 Pułku Piechoty Legionów. W Wojsku Polskim został mianowany kapelanem rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Po wojnie wznowił studia. W 1922 spędził pół roku w Rzymie, studiując tam w Instytucie Biblijnym i Wschodnim. Zwieńczeniem okresu studiów było uzyskanie absolutorium (bez tytułu naukowego).
W latach 1923–1928 pełnił funkcje kościelne w parafiach w Radomiu, Zawichoście i w Kozienicach. Podjął również próbę życia zakonnego w zgromadzeniu oo. kapucynów, jednakże po 3 miesiącach zrezygnował. W roku 1928 przeniesiony do diecezji pińskiej, gdzie pełnił funkcję m.in. kapelana tamtejszego biskupa, oraz sekretarza generalnego diecezjalnej Akcji Katolickiej.
W latach 1932–1934 studiował judaistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Po odbyciu studiów, wrócił do Pińska, gdzie został wykładowcą katechetyki w Wyższym Seminarium Duchownym oraz pełnił rolę wizytatora nauczania religii w szkołach znajdujących się na terenie diecezji. Został również kapelanem ss. urszulanek w Mołodowie.
W roku 1939 zmobilizowany do wojska, dostał przydział na kapelana w 84. pułku Strzelców Poleskich. Po kapitulacji trafił do Lasek, gdzie na krótko został kapelanem tamtejszego zakładu dla ociemniałych. 10 listopada 1939 w Kościele Garnizonowym przy ul. Długiej w Warszawie przyjmował uroczystą przysięgę organizatorów Tajnej Armii Polskiej – jednym z nich był Witold PileckiCyra A., Ochotnik do Auschwitz, Oświęcim 2000, s. 56.. W czasie okupacji przebywał w Warszawie. W tym okresie pełnił funkcje duszpasterskie w organizacjach konspiracyjnych: był kapelanem przy Komendzie Głównej AK, Szarych Szeregów oraz Batalionów Chłopskich. Współpracował z Frontem Odrodzenia Polski oraz Radą Pomocy Żydom „Żegota”, której dostarczał katolickie metryki chrztu, konieczne do zmiany tożsamości ukrywających się ludziWładysław Bartoszewski: O Żegocie relacja poufna sprzed pół wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013. ..
W trakcie powstania warszawskiego był kapelanem pułku „Baszta” walczącego na Mokotowie. Po upadku powstania trafił do obozu przejściowego w Pruszkowie, a następnie został wywieziony na roboty do Niemiec. thumb|Pomnik Powstańców Warszawskich w Słupsku Po zakończeniu wojny trafił na Ziemie Odzyskane, do Słupska. W latach 1945–1949 wypełniał różne funkcje kościelne w tamtejszych parafiach, aktywnie włączając się również w działalność charytatywną (organizacja Domu Matki i Dziecka, kuchni dla ubogich) oraz społeczną (utworzenie biblioteki, Uniwersytetu Ludowego, oraz pierwszego i jedynego przez długi czas pomnika Powstańców Warszawskich).
Następnie powrócił do Warszawy i podjął pracę proboszcza w parafiach na Woli i na Jelonkach. Od 1950 do 1959 pełnił funkcję rektora kościoła ss. wizytek. Od roku 1960 z powodów zdrowotnych zajmował się głównie pracą pisarską i duszpasterską, mieszkając pod opieką ss. urszulanek w domu przy ul. Wiślanej 2 w Warszawie. Przetłumaczył „Drogowskazy” (szw. Vägmärken) Daga Hammarskjölda, wydane po polsku w 1963.
W grudniu 1975 był sygnatariuszem protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)Kultura 1976/01/340 – 02/341 Paryż 1976, s. 236.. Choroba nie przeszkadzała mu w udzielaniu się w życiu społecznym: był jednym z założycieli KOR w 1976 (był przewodniczącym Rady Funduszu Samoobrony Społecznej „KOR”) – jego podpis widnieje pod słynnym „Apelem do społeczeństwa i władz PRL” z 22 września 1976 – a następnie Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela w 1977, z której to organizacji wystąpił natychmiast po jej zawiązaniu, czyli tuż po konferencji, na której został wymieniony z nazwiska przez Leszka Moczulskiego, na co nie było zgody. Brak akceptacji wynikał także z protestu wobec nadużywania nazwiska Józefa Rybickiego do uwiarygodnienia ROPCiO, wbrew wiedzy i woli tego działacza KOR. Do końca swojego życia był sympatykiem NSZZ „Solidarność”, wspierał duchowo jej członków.
Został pochowany na cmentarzu w Laskach.
Publikacje Katechizm życia chrześcijańskiego (1949) Zasady życia chrześcijańskiego (1960) Światłość świata – Życie Jezusa Chrystusa i Jego uczniów opowiadane słowami Ewangelii i Dziejów Apostolskich (1961) Przyjdź, Panie! Ewangelia i życie (1966) Życie religijne (1967) Liturgia życia (1975) Wierzę. Katechizm (1979) Życie Ewangelią (1991) (spisana przez Jacka Moskwę)
Odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari Pośmiertnie, postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 21 września 2006, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w kraju, został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski., który przekazany został 23 września tego roku, w czasie uroczystości z okazji 30 rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1989) Krzyż Walecznych Warszawski Krzyż Powstańczy Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921 (1990)
Uzyskane tytuły kościelne prałat honorowy Jego Świątobliwości papieża Jana XXIII kanonik teolog Kapituły Katedralnej Pińskiej
Upamiętnienie Patron Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego im. ks. Jana Ziei w Kolonii Ossa Powstał film dokumentalny pt. W duchu i w prawdzie (1992) Zieja film biograficzny w reżyserii Roberta Glińskiego z 2020. W jego rolę wcielili się dwaj aktorzy: Mateusz Więcławek i Andrzej Seweryn Książka pt. Niewygodny prorok. Ks. Jan Zieja. Biografia autorstwa Jacka Moskwy, Wydawnictwo Znak, 2020
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
dr hab. Rafał Łętocha, Biedaczyna z Osse. Ks. Jan Zieja – kapłan, myśliciel, społecznik, asceta ks. Jan Zieja, Będąc głodni, poczęli iść i rwać kłosy
Kategoria:Absolwenci Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie Kategoria:Członkowie i współpracownicy KOR Kategoria:Członkowie i współpracownicy Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” Kategoria:Członkowie Narodowego Związku Chłopskiego Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Duchowni związani ze Słupskiem Kategoria:Działacze FOP Kategoria:Harcerze Kategoria:Kapelani Armii Krajowej Kategoria:Kapelani powstania warszawskiego Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem za udział w Wojnie 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Osoby upamiętnione w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych Kategoria:Pochowani na Cmentarzu leśnym w Laskach Kategoria:Polscy pisarze religijni Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy tłumacze literatury szwedzkiej Kategoria:Sygnatariusze Listu 15 Kategoria:Sygnatariusze Listu 59 Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1991