Steven Weinberg (ur. 3 maja 1933 w Nowym Jorku, zm. 23 lipca 2021 w Austin) – amerykański fizyk teoretyk, noblista. Wieloletni profesor Uniwersytetu Teksańskiego w Austin (UTA) i wcześniej Uniwersytetu Harvarda; popularyzator fizyki i jej historii, autor podręczników akademickich oraz działacz racjonalistyczno-sceptyczny.
Weinberg zasłynął głównie jako fizyk cząstek elementarnych. W latach 60. współtworzył ich model standardowy jako jeden z autorów „małej unifikacji”, czyli teorii oddziaływań elektrosłabych. Było to połączenie dwóch oddziaływań podstawowych: elektromagnetycznego i jądrowego słabego, przewidujące trzy nowe cząstki pośredniczące: bozony W± i Z, zaobserwowane w latach 70. Weinberg otrzymał za te przewidywania Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1979 roku, wraz z Sheldonem Lee Glashowem i Abdusem Salamem.
Weinberg napisał też szereg podręczników do fizyki kwantowej i teorii względności oraz książki popularnonaukowe o fizyce cząstek elementarnych, kosmologii, historii fizyki i nauki w ogóle – na przestrzeni ponad czterech dekad, od lat 70. prawie do śmierci. Wygłaszał też publiczne wykłady Steven Weinberg, On The Shoulders Of Giants, kanał na World Science Festival na YouTube, 20 lutego 2015 [dostęp 2022-01-10]. i udzielał wywiadów Steven Weinberg, Where Do the Laws of Nature Come From?, kanał Closer to Truth na YouTube, 6 kwietnia 2020 [dostęp 2022-01-10]..
Życiorys
Wykształcenie i kariera Urodził się w Nowym Jorku, tam też uczęszczał do szkoły średniej Bronx High School of Science, gdzie był w jednej klasie z Sheldonem Lee Glashowem. Po ukończeniu szkoły (w 1950 roku) obaj podjęli studia na Uniwersytecie Cornella. Po ukończeniu studiów I stopnia, Weinberg wyjechał do Kopenhagi, aby kontynuować edukację w Instytucie Fizyki Teoretycznej. Tam, we współpracy z Davidem Frischem i Gunnarem Källénem rozpoczął pracę badawczą. Po rocznym pobycie w Danii, wrócił do Stanów Zjednoczonych, i ukończył studia na Uniwersytecie Princeton, uzyskując doktorat w 1957 roku pod opieką naukową Sama Treimana.
W latach 1959–1960 pracował na Uniwersytecie Columbia, a od 1960 do 1966 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. W tym czasie prowadził badania dotyczące różnych tematów, m.in. fizyki cząstek elementarnych, czy zachowaniami wysokoenergetycznymi na diagramach Feynmana. Zaczął także interesować się astrofizyką, zaczął pisać pierwsze rozdziały książki Gravitation and cosmology (ukończonej w 1971 roku).
W 1966 roku uzyskał stanowisko wykładowcy (Loeb Lecturer) na Uniwersytecie Harvarda, był także profesorem wizytującym na Massachusetts Institute of Technology. W 1969 roku objął stanowisko profesora fizyki na tej uczelni. W 1973 roku, gdy Julian Schwinger odszedł z Uniwersytetu Harvarda, Weinberg objął tam stanowisko profesora. Współpracował także z Smithsonian Astrophysical Observatory. W 1982 roku przeniósł się na University of Texas at Austin.
W 1967 roku sformułował teorię opisującą zarówno oddziaływania słabe, jak i oddziaływania elektromagnetyczne. W 1973 roku tzw. „elektrosłaba teoria” Weinberga została potwierdzona doświadczalnie w akceleratorach cząstek.
Poglądy
Weinberg krytykował kryterium falsyfikowalności w fizyce jako zbyt restrykcyjne. Bronił przy tym hipotez Wieloświata przed zarzutami nienaukowości oraz pewnych form zasad antropicznych John Horgan, Nobel Laureate Steven Weinberg Still Dreams of Final Theory, Scientific American, blogs.scientificamerican.com, 1 maja 2015 [dostęp 2022-01-11].. Wyrażał opinię, że Wszechświat jest rządzony przez fundamentalną „teorię ostateczną”, jednak wątpił w możliwość znalezienia jej w XXI wieku.
Negatywnie odnosił się do religii. Traktował je jako źródło wojen, prześladowań i niewłaściwy opis funkcjonowania świata; był ateistą.
Życie prywatne Był Żydem, urodził się w rodzinie Fredericka Weinberga i Evy z domu Israel.
Swoją żonę Louise Weinberg poznał podczas studiów na Uniwersytecie Cornella. Pobrali się w 1954 roku, ich córka Elizabeth urodziła się w 1963 roku w Berkeley. Louise Weinberg zdobyła profesurę prawa.
Książki Weinberg opublikował kilkanaście książek, z których kilka wydano po polsku:
Podręczniki akademickie 1972: Gravitation and Cosmology: Principles and Applications of the General Theory of Relativity 1983: The Discovery of Subatomic Particles 1987: Elementary Particles and the Laws of Physics: The 1986 Dirac Memorial Lectures (wspólnie z Richardem Feynmanem) 1995: The Quantum Theory of Fields, tom I: Foundations, 1999: Teoria pól kwantowych. Tom 1: Podstawy, tłum. Danuta Rzążewska, Wydawnictwo Naukowe PWN, , 2012: dodruk, , 1996: The Quantum Theory of Fields, tom II: Modern Applications, 2012: Teoria pól kwantowych. Tom 2: Nowoczesne zastosowania, tłum. Lech Szymanowski, WN PWN, , 2000: The Quantum Theory of Fields, tom III: Supersymmetry, 2001: Teoria pól kwantowych. Tom 3: Supersymetria, tłum. Piotr Chankowski, WN PWN, , 2013: Lectures on quantum mechanics, Cambridge University Press, .
Popularnonaukowe 1977: The First Three Minutes: A Modern View of the Origin of the Universe; 1980: Pierwsze trzy minuty. Współczesny obraz początku Wszechświata, tłum. Aleksander Blum, wstęp: Marek Demiański, Wydawnictwo Iskry, . 1993: nowe wydanie angielskie; 1998: nowe wydanie polskie, Prószyński Media, . 1993: Dreams of a Final Theory: The Search for the Fundamental Laws of Nature , 1994: Sen o teorii ostatecznej, tłum. Piotr Amsterdamski, Warszawa: Alkazar, . 1997: nowe wydanie, Poznań: Zysk i S-ka, . 2001: Facing Up: Science and Its Cultural Adversaries 2004: Glory and Terror: The Coming Nuclear Danger 2008: Cosmology 2010: Lake Views: This World and the Universe 2015: To Explain the World: The Discovery of Modern Science
Przypisy , Biographical, Nobel Lecture, December 8, 1979, Conceptual Foundations of the Unified Theory of Weak and Electromagnetic Interactions
Bibliografia Autobiografia w serwisie nobelprize.org
Linki zewnętrzne Wspomnienia o Weinbergu (ang.): Sheldon Lee Glashow, In Memoriam: Steven Weinberg, inference-review.com, sierpień 2021 [dostęp 2022-01-10]. Nima Arkani-Hamed, How Steven Weinberg Transformed Physics and Physicists, quantamagazine.org, 11 sierpnia 2021 [dostęp 2022-01-10].
Kategoria:Amerykańscy fizycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy fizycy XXI wieku Kategoria:Amerykańscy teoretycy cząstek Kategoria:Amerykańscy kosmolodzy Kategoria:Elektrodynamicy kwantowi Kategoria:Amerykańscy autorzy podręczników fizyki Kategoria:Autorzy podręczników fizyki kwantowej Kategoria:Amerykańscy popularyzatorzy fizyki Kategoria:Historycy fizyki Kategoria:Popularyzatorzy historii Kategoria:Sceptycy naukowi
Kategoria:Amerykańscy nobliści – fizyka Kategoria:Żydowscy nobliści – fizyka Kategoria:Laureaci Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics Kategoria:Laureaci Nagrody Specjalnej Fizyki Fundamentalnej Kategoria:Laureaci National Medal of Science
Kategoria:Absolwenci Cornell University Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2021