Saki (Pithecia) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny saki (Pitheciinae) w obrębie rodziny sakowatych (Pitheciidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w lasach północnej i centralnej Ameryki Południowej.
Morfologia Długość ciała samic 32,3–54 cm, samców 28,5–57 cm, długość ogona samic 32,8–50 cm, samców 34–57 cm; masa ciała samic 1,4–2,5 kg, samców 1,4–3,5 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1804 roku francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest w haśle poświęconym tablicom metodycznym stosowanym w historii naturalnej, opublikowanym w nowym słowniku historii naturalnej. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) saki białolica (P. pithecia).
Etymologia Sakinus (Sylvanus): rodzima, południowoamerykańska nazwa saki zaadaptowana w 1767 roku przez Buffona. Pithecia: epitet gatunkowy Simia pithecia Linnaeus, 1766; pithēkos ‘małpa’. Yarkea: lokalna nazwa yarké lub yarqué dla saki białolicej, zaadaptowana przez Buffona w 1789 roku. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Simia leucocephala Audebert, 1797 (= Simia pithecia Linnaeus, 1766).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxPithecia monachus(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812)saki szaragatunek monotypowypółnocno-wschodnie Peru i zachodnia Brazylia (międzyrzecze rzeki Solimões, rzeki Ukajali, dolnego biegu rzeki Javari i dolnego biegu rzeki Juruá, na południe do Sarayacu/Serra do Divisor)DC: 37–48 cmDO: 30–50 cmMC: 1,3–3,1 kgcentruj|150pxPithecia hirsutaSpix, 1823gatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia, północne i wschodnio-środkowe Peru oraz północno-zachodnia i zachodnia Brazylia (na południe od rzeki Japurá, na północ od rzeki Napo i rzeki Solimões, na zachód od rzeki Negro)DC: 37–50 cmDO: 20–54 cmMC: brak danychcentruj|100pxPithecia milleriJ.A. Allen, 1914saki kolumbijskagatunek monotypowypołudniowa Kolumbia (przedgórze Andów, na północny wschód do La Macarena w Mecie, na wschód co najmniej do Puerto Leguízamo) i północno-wschodni Ekwador (na północ od rzeki Napo); zakres wysokości: do 700 m n.p.m.DC: 33–48 cmDO: 41–49 cmMC: 2,2–2,8 kgcentruj|150pxPithecia napensisLönnberg, 1938gatunek monotypowywschodni Ekwador (na południe od rzeki Napo od Coca na zachodzie do Parku Narodowego Yasuni na wschodzie), północne Peru (na zachód do północnego brzegu ujścia rzeki Curaray przy rzece Napo)DC: do około 87 cmDO: do około 48 cmMC: brak danychPithecia cazuzaiMarsch, 2014gatunek monotypowyendemit Brazylii (znany tylko z dolnego biegu rzeki Japurá i rzeki Solimões)brak danychcentruj|120pxPithecia aequatorialisHershkovitz, 1987saki równikowagatunek monotypowyendemit Peru (na południe od rzeki Napo i na południe od rzeki Curaray do rzeki Tigre na zachodzie; północna granica zasięgu `niepewna)DC: 39–44 cmDO: 45–47 cmMC: około 3 kgPithecia isabelaMarsch, 2014gatunek monotypowyendemit Peru (rzeka w Pacaya-Samiria, pomiędzy rzeką Marañóri na zachodzie i rzeką Ukajali na wschodzie)brak danychcentruj|150pxPithecia irrorataJ.E. Gray, 1842saki nagolicagatunek monotypowyBrazylia, południowo-wschodnie Peru oraz północna i północno-zachodnia Boliwia (wzdłuż rzeki Purús, na południe i zachód od dolnego biegu rzeki Urubamba i rzeki Madre de Dios; wschodnie granice zasięgu niepewne)DC: 36–53 cmDO: 33–51 cmMC: 2–2,9 kgPithecia vanzoliniiHershkovitz, 1987saki samotnagatunek monotypowyendemit Brazylii (pomiędzy południowym brzegiem górnej rzeki Juruá i południowym brzegiem rzeki Tarauacá)DC: 35–42 cmDO: 40–52 cmMC: brak danychcentruj|150pxPithecia albicansJ.E. Gray, 1860saki białostopagatunek monotypowyendemit Brazylii (na południe od rzeki Solimões, pomiędzy dolnym biegiem rzeki Juruá i dolnym biegiem rzeki Purús)DC: 38–57 cmDO: 40–57 cmMC: około 3,5 kgcentruj|150pxPithecia pithecia(Linnaeus, 1766)saki białolicagatunek monotypowywschodnia Wenezuela (na południe od rzeki Orinoko, na wschód od dolnej rzeki Caroní), region Gujana i północna Brazylia (na wschód od rzeki Negro i rzeki Branco, na południe od rzeki Amazonka)DC: 32–41 cmDO: 37–45 cmMC: 1,4–1,7 kgcentruj|150pxPithecia chrysocephalaI. Geoffroy Saint-Hilaire, 1850saki złotolicagatunek monotypowyendemit Brazylii (na północ od rzeki Amazonka, po obu stronach dolnego biegu rzeki Negro, na wschód do Faro i rzeki Nhamundá)DC: 28–46 cmDO: 33–45 cmMC: około 1,9 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Taksony o nieznanym lub wątpliwym zastosowaniu (nomen dubium): Pithecia capillamentosa Pithecia guapo
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Sakowate