Jan Kofman

Jan Kofman (ur. 26 lutego 1941 w Pińsku) – polski historyk, politolog, publicysta, wydawca, profesor nauk humanistycznych.

Życiorys Jest bratem Wlodka KofmanaAndrzej Friszke, Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, Wydawnictwo Znak, Warszawa 2020, s. 606.. Jego ojciec, Józef Kofman był w latach 1949–1954 sekretarzem Centralnej Rady Związków Zawodowych, w latach 1960–1968 zastępcą przewodniczącego Komitetu Pracy i PłacTadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, PWN, Warszawa 1991, s. 216, 320.Marzec 1968 w dokumentach MSW. Tom 1. Niepokorni, IPN, Warszawa 2008, s. 118..

Studiował na Politechnice Warszawskiej, ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim. Jako student UW i działacz Związku Młodzieży Socjalistycznej był od 1962 związany z opozycyjną wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej grupą komandosów Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego (w 1965 notowany przez Departament III Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako zwolennik Modzelewskiego), w 1962 współzałożył z Adamem Michnikiem i Janem Tomaszem Grossem Klub Poszukiwaczy Sprzeczności, współorganizował konspiracyjne kółka samokształceniowe. W marcu 1965 został aresztowany w związku z listem otwartym do partii Kuronia i Modzelewskiego. W latach 1966–1967 uczestniczył w dyskusjach politycznych młodych naukowców i studentów ze środowiska UW. Od 1966 do 1968 pracował jako starszy asystent redaktora w Państwowym Wydawnictwie Naukowym, skąd został zwolniony w rezultacie wydarzeń marcowych, następnie jako starszy referent w Centralnej Agencji Fotograficznej (1969), instruktor w dziale analizy czytelnictwa i prasy w Centrali Kolportażu Prasy i Wydawnictwa Ruch (1970–1973) i redaktor w dziale upowszechniania prasy Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”. Przyjaźnił się w tym okresie ze Stefanem Mellerem.

Po uzyskaniu w 1974 doktoratu z nauk politycznych został w tym samym roku dzięki poparciu Andrzeja Wyrobisza i Elżbiety Kaczyńskiej zatrudniony w kierowanym przez nich Zakładzie Historii w filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Współpracował z Komitetem Obrony Robotników i Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”, w 1980 współzałożył Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” na Wydziale Humanistycznym białostockiej filii UW. Współzałożyciel (1978) i redaktor naczelny (1982–1994) kwartalnika politycznego „Krytyka”. W 1982 uczelniana komisja weryfikacyjna filii UW w Białymstoku zarzuciła mu współpracę z Radiem Wolna Europa i Centralną Agencją Wywiadowczą. W czerwcu 1985 został wraz z Mirosławą Grabowską i Robertem Mroziewiczem aresztowany i osadzony w areszcie śledczym Warszawa-Mokotów, skąd wyszedł na wolność w listopadzie tego samego roku, po czym śledztwo przeciwko niemu zostało umorzone we wrześniu 1986 na mocy ówczesnej amnestii. W latach 1985–1990 należał do kierownictwa Niezależnej Oficyny Wydawniczej. Wraz z Jackiem Trznadlem i Andrzejem Osęką wydał oświadczenie popierające strajki z 1988..

Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1990 na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, na podstawie rozprawy: Nacjonalizm ekonomiczny – szansa czy hamulec rozwoju. Przypadek Europy Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym.

Redaktor naczelny (1990–1999) i dyrektor naczelny (1998–1999) Wydawnictwa Naukowego PWN.

W latach 1989–1990 wchodził w skład Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie, od lutego do kwietnia 1989 uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu w podzespole ds. środków masowego przekazu. W latach 1990–1991 zasiadał w Radzie Krajowej ROAD, następnie działał w Unii Demokratycznej (1991–1994) i Unii Wolności (1994–1997). Od 1993 do 2007 był prezesem zarządu Polskiej Fundacji Spraw Międzynarodowych.

W latach 1991–2013 pracował w Zakładzie Europy Środkowo-Wschodniej Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Od 1999 do 2014 kierował Zakładem (później Katedrą) Historii Współczesnej Uniwersytetu w Białymstoku. Był także wykładowcą Collegium Civitas w Warszawie (1997–1998) oraz Katedry Politologii Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku (2006–2010). W latach 2007–2010 był członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN. Wśród wypromowanych przez niego doktorów byli Piotr Bajda (2010) i Paweł Kowal (2011).

Autor książek: Lewiatan a podstawowe zagadnienia ekonomiczno-polityczne Drugiej Rzeczypospolitej (1986), Economic Nationalism and Developement: Central and Eastern Europe between the Two Wars (1997), Transformacja i postkomunizm (z Wojciechem Roszkowskim, 1999).

Został członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego.

Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2008, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i społecznej)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 czerwca 2008 r. o nadaniu orderów ()). Krzyż Wolności i Solidarności (2026, za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2026 r. nr rej. 181/2026 o nadaniu odznaczeń ().

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Pińsku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Politycy ROAD Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy politolodzy Kategoria:Pracownicy Instytutu Studiów Politycznych PAN Kategoria:Uczestnicy Okrągłego Stołu (strona solidarnościowa) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu w Białymstoku Kategoria:Urodzeni w 1941