Antoni Jeziorański, ps. „Antoni Jovanovic” (ur. 13 czerwca 1821 w Warszawie, zm. 16 lutego 1882 we Lwowie) – generał polski powstania styczniowego, naczelnik wojenny powiatu rawskiegoOrganizacja władz powstańczych w roku 1863 [Spis obejmuje Komitet Centralny oraz naczelników wojennych i cywilnych powiatów z województw: mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego, sandomierskiego, krakowskiego, kaliskiego, płockiego, augustowskiego, wileńskiego, kowieńskiego, grodzieńskiego, mińskiego, mohylewskiego, witebskiego, kijowskiego, wołyńskiego, podolskiego oraz z Galicji, Wielkopolski i Prus Zachodnich. AGAD, nr zespołu 245, s. 2., naczelnik wojenny województwa lubelskiego w kwietniu i maju 1863 rokuOrganizacja władz powstańczych w roku 1863 [Spis obejmuje Komitet Centralny oraz naczelników wojennych i cywilnych powiatów z województw: mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego, sandomierskiego, krakowskiego, kaliskiego, płockiego, augustowskiego, wileńskiego, kowieńskiego, grodzieńskiego, mińskiego, mohylewskiego, witebskiego, kijowskiego, wołyńskiego, podolskiego oraz z Galicji, Wielkopolski i Prus Zachodnich. AGAD, nr zespołu 245, s. 5..

Życiorys mały|left|Antoni Jeziorański, carte de visite z Zakładu A. Huebnera w Krakowie Pochodził z żydowskiej rodziny frankistówIstnienie wielu rodzin neofickich Jeziorańskich z Jezierzan, Buska i Kamieńca Podolskiego, oraz ich nieuporządkowana genealogia bywa często przyczyną nieporozumień. Antoni był wnukiem Dominika i prawnukiem Józefa Jeziorańskiego, którzy ochrzcili się w 1759 we Lwowie.. Był synem Franciszka Ksawerego Jeziorańskiego (1783–1856) i Marianny Zagrodzkiej (1802–1867), oraz bratem stryjecznym Jana.

W maju 1848, na wieść o Wiośnie Ludów przedostał się do Galicji. W październiku został instruktorem Gwardii Narodowej w Krośnie. Zagrożony aresztowaniem przedostał się na Węgry, gdzie wstąpił do pułku jazdy Legionu Polskiego gen. J. WysockiegoHenryk P. Kosk, Generalicja polska, 1998, s. 207.. W czasie powstania węgierskiego wziął udział w kampanii na Słowacji. W czasie trwania powstania awansował na podoficera, a później na podporucznika. Po bitwie pod Temeszwarem wraz z resztkami oddziału J. Wysockiego uszedł do Turcji. Rozpoczął służbę w oddziałach polskich, w wojsku tureckim. Objął stanowisko konserwatora i renowatora twierdzy w Belgradzie. Wziął udział w wojnie krymskiej 1854–1855, służąc w oddziale Władysława Zamoyskiego. W 1859(1861?), przyjechał do Warszawy, gdzie włączył się w nurt konspiracji niepodległościowej. Został przez Rosjan aresztowany. Uwolniony za poręczeniem, został ponownie zatrzymany w 1862 i osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej.

Jeden z czołowych dowódców powstania styczniowego 1863. 14 stycznia 1863, w stopniu pułkownika, mianowany naczelnikiem wojennym powiatu rawskiego.

W lasach w okolicach Jeruzala, przeprowadził koncentrację swojego oddziału w sile 400 ludzi. 4 lutego wykonał udane uderzenie na Rawę Mazowiecką, zdobywając rosyjskie koszary, pozyskując broń i biorąc jeńców. 22 lutego otrzymał rozkaz podporządkowania się gen. Marianowi Langiewiczowi. Po drodze włączał do swojego oddziału mniejsze partie powstańcze i staczał potyczki z wojskami rosyjskimi. Mianowany przez Langiewicza generałem. Brał udział w bitwie pod Pieskową Skałą i bitwie pod Skałą.

Jako przeciwnik dyktatury Langiewicza, poróżniony ze swoim dowódcą, przeszedł granicę austriacką. W marcu mianowany naczelnikiem wojennym województwa lubelskiego. W kwietniu na czele oddziału liczącego 800 osób wkroczył do Królestwa Polskiego. 1 maja pobił Rosjan w kilkudniowej bitwie pod KobylankąEmil Noiński. Dwie bitwy pod Kobylanką. „Mówią Wieki”. 1/13 (636). s. 51–53. . Poniósł porażkę pod Hutą KrzeszowskąHenryk P. Kosk, Generalicja polska, 1998, s. 256.. Zgrupowanie jego zostało osłabione wysokimi stratami. Pomawiany o niewłaściwa postawę, oczyścił się z zarzutów. W dalszych walkach wykazał talent i opanowanie. Wobec beznadziejności dalszej walki złożył broń w 1864 w zaborze austriackim, po czym udał się do Galicji, gdzie ukrywał się w domu hr. Konarskiej w Chrewcie. Aresztowany przez policję austriacką, więziony w Kufsteinie i Meranie. Zwolniony z więzienia w czerwcu 1865, wyjechał do Paryża. W 1873 (1870?), osiadł we Lwowie. Pracował w Wydziale Krajowym,

Z małżeństwa z Natalią z Horbowskich zawartego w 1860 r. miał córkę Marię.

Pochowany na cmentarzu Łyczakowskim. Pozostawił „Pamiętniki”Emil Noiński, Lwowska edycja „Pamiętników jenerała Antoniego Jeziorańskiego...” i ich recepcja w środowisku weteranów powstania styczniowego, [w:] Kraków – Lwów. Książki XIX – XX wieku, t. 14, pod redakcją Sabiny Kwiecień, Iwony Pietrzkiewicz, Ewy Wójcik, Kraków 2016, s. 71-83..

21 stycznia 1933 prezydenta RP Ignacy Mościcki nadał Krzyż Niepodległości z mieczami „poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r., jako symbol uznania ich zasług w walce o niepodległość Polski”.

Zobacz też Oddział Antoniego Jeziorańskiego Pieśń z obozu Jeziorańskiego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Mieses Mateusz, Z rodu żydowskiego. Zasłużone rodziny polskie krwi niegdyś żydowskiej, Warszawa 1991, s. 115 i 116 Noiński Emil. Dwie bitwy pod Kobylanką. „Mówią Wieki”. 1/13 (636). Noiński Emil, Lwowska edycja „Pamiętników jenerała Antoniego Jeziorańskiego...” i ich recepcja w środowisku weteranów powstania styczniowego, [w:] Kraków – Lwów. Książki XIX – XX wieku, t. 14, pod redakcją Sabiny Kwiecień, Iwony Pietrzkiewicz, Ewy Wójcik, Kraków 2016, s. 71-83. Noiński Emil, Wyprawa powstańcza gen. Antoniego Jeziorańskiego. (Bitwy pod Kobylanką i Hutą Krzeszowską w 1863 roku), „Rocznik Przemyski”, 50 (1: Historia Wojskowości), 2014, s. 29–48, ISSN 0137-4168 [dostęp 2023-03-06] (pol.). Jeske-Choiński Teodor, Neofici polscy. Materyały historyczne, Warszawa 1904, s. 80–81 Metryka chrztu nr 242/1828 z parafii Św. Aleksandra w Warszawie Henryk P. Kosk, Generalicja polska, t. 1, Oficyna Wydawnicza Ajaks, Pruszków 1998.

Linki zewnętrzne Pamiętniki Antoniego Jeziorańskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie władz powstania styczniowego w województwie lubelskim Kategoria:Członkowie władz powstania styczniowego w województwie mazowieckim Kategoria:Dowódcy oddziałów powstania styczniowego Kategoria:Generałowie powstania styczniowego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Osoby represjonowane za udział lub pomoc w powstaniu styczniowym (zabór austriacki) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polacy – wojskowi armii tureckiej Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników (powstanie styczniowe) Kategoria:Polscy uczestnicy wojny krymskiej 1853–1859 (strona turecka) Kategoria:Powiatowi naczelnicy wojenni powstania styczniowego Kategoria:Powstańcy styczniowi odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Szlachta neoficka w Polsce Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kobylanką Kategoria:Wojewódzcy naczelnicy wojenni powstania styczniowego Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Żołnierze Gwardii Narodowej w Galicji (1848) Kategoria:Żołnierze Legionu Polskiego na Węgrzech Kategoria:Urodzeni w 1821 Kategoria:Zmarli w 1882