Obwodnica Augustowa – fragment drogi krajowej nr 8 oraz drogi ekspresowej nr S61 omijającej Augustów.
Budowa obwodnicy planowana była od 1992, pierwsze opracowania kilku wariantów przebiegu trasy powstały w 1996 roku. W lutym 2007 roku rozpoczęto budowę drogi w wersji przechodzącej przez chronione, m.in. w ramach sieci Natura 2000, tereny doliny Rospudy, co spotkało się ze znacznym nasileniem protestów organizacji ekologicznych. W październiku 2009 roku Rada Ministrów zmieniła przebieg drogi. W rezultacie 29 grudnia 2009 roku została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla przebiegu obwodnicy Augustowa przez tereny rolnicze wzdłuż wsi Mazurki i Janówka. W marcu 2011 r. podpisano umowę na budowę obwodnicy. Obwodnicę oddano do użytkowania 7 listopada 2014.
Warianty trasy thumb|Istniejący obecnie (2007-08) most
Wariant GDDKiA Przewidziany do realizacji wariant GDDKiA do 24 marca 2009 roku zakładał, że obwodnica rozpocznie się w Augustowie na skrzyżowaniu z drogą nr 61, pobiegnie na północ zachodnią częścią miasta, dalej w pobliżu granicy lasu następnie skręci na wschód, wkroczy na tereny leśne, przekroczy estakadą Dolinę Rospudy w pobliżu wsi Szczeberka, dojdzie do istniejącej drogi w pobliżu wsi GatneZestawienie dokumentacji GDDKiA.. Trasa miała mieć długość 17,2 km, z czego 7 km prowadziło przez obszary leśne w tym przez chronione, w ramach sieci Natura 2000 i doliny Rospudy. Nad torfowiskami Doliny Rospudy planowano wybudować estakadę o długości ok. 500 m. Budowa według tego projektu rozpoczęła się w lutym 2007 na obszarze nie obejmującym chronionych obszarów.
Zwolennicy poprowadzenia trasy szybkiego ruchu przez obszar chronionego krajobrazu i obszar specjalnej ochrony ptaków „Puszcza Augustowska” uważali, że straty w ekosystemie będą niewielkie i zostaną zrekompensowane, a pomniejszenie walorów estetycznych jest kwestią gustu, wybór takiej lokalizacji był według nich najlepszy pod względem minimalizacji kosztów zewnętrznych względem środowiska, natomiast budowa drogi przez Rospudę jest konieczna„Rospuda – dolina niezgody” na pgt.pl artykuł dostępny również w wersji papierowej w wydaniu PGT z dnia 21 lutego 2007..
Ponadto projekt zakładał przeprowadzenie obwodnicy w miejscu, w którym występuje najniższa miąższość torfowiska. Podaje się, że torf występuje tam do głębokości 4 metrów, zaś na większości obszaru Doliny Rospudy sięga 20 metrówInformacja prasowa na stronie GDDKiA.. Jednak w Chodorkach, przez który przechodziłby wariant alternatywny, w ogóle brak jest torfowiska, a dno wąskiej w tym miejscu doliny zajmują grunty mineralneOpinia prof. Joanny Pijanowskiej z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i mgr inż. Jana Jakiela ze stowarzyszenia SISKOM..
Przeciwnicy budowy obwodnicy przez torfowiska nie negowali potrzeby zbudowania obwodnicy, uważali jednak, że w przypadku jej budowy przez dolinę Rospudy ulegnie zniszczeniu unikatowy ekosystem i proponowali inne przeprowadzenie trasy.
Obecnie wariant ten jest nieaktualny. GDDKiA zerwała umowę na budowę obwodnicy.
Wariant przez Raczki Alternatywną opcją był tzw. „wariant przez Raczki” – analizowany w 2005 r. przez GDDKiA oddział Białystok (wytyczony prawie dokładnie po trasie DW664 i DW655), odrzucony ze względu na konieczność wyburzenia ok. 30 gospodarstw i przebieg przez środek 10 wsi. Droga przecinałaby Rospudę w pobliżu Raczek. GDDKiA krytykując ten wariant, przypisywała jego autorstwo organizacjom ekologicznym„Ekologom – NIE, ekologii – TAK”., które jednak go wcale nie popierały.. Mimo to właśnie na wariant przez Raczki, jako na najmniej szkodliwy, wskazał raport oceny oddziaływania na środowisko sporządzony dla wszystkich trzech wariantów przez firmę konsultingową DHV w lutym 2009 roku. Po dokładnych analizach okazało się, że liczba wyburzeń będzie niższa niż w forsowanym do tej pory przez GDDKIA wariancie przez torfowisko. Zarazem odrzucono w nim warianty przez Binduszki (tj. przez torfowiska) i przez Chodorki.. Według opinii wójta gminy Raczki trasa wytyczona przez firmę DHV przecinałaby oczyszczalnię ścieków leżącą między Raczkami i Dowspudą”Augustów: Ten plan to bubel! Obwodnica przez Raczki przetnie oczyszczalnię – 28 marca 2009..
thumb|Istniejący obecnie (2007-08) most
Wariant przez Chodorki „Wariant przez Chodorki” – opracowany przez stowarzyszenie SISKOM w 2006 r., poprowadzony wzdłuż linii wysokiego napięcia i zakładający przekroczenie Rospudy w Chodorkach, w miejscu istniejącego mostu. Droga omijałaby tereny gęsto zabudowane i wymagała wyburzenia jedynie 2-3 gospodarstw„Uproszczona analiza techniczno-ekonomiczna wariantów przebiegu drogi ekspresowej S8 na odcinku Augustów-Suwałki”.. W opracowaniu uwzględniono połączenie budowy obwodnic Augustowa i Suwałk. Według autorów to rozwiązanie tańsze i krótsze od proponowanego przez GDDKiA, spełniające ponadto wszelkie warunki, aby uzyskać dofinansowanie ze środków unijnych. Był to wariant faktycznie popierany przez ekologów i inne organizacje pozarządowe, ale nigdy nie był poważnie analizowany przez GDDKiA oddział Białystok„TAK dla Via Baltica i obwodnicy Augustowa poza Doliną Rospudy !! !”.. Według prezesa firmy „Transprojekt Warszawa” Tadeusza Suwary ta „propozycja trasy wokół Augustowa nie omija punktów kolizyjnych, a na jednym etapie przebiega nawet przez środek wsi”„Projektant „ekologicznej” obwodnicy Augustowa nie ma uprawnień”..
Krytyka i obrona wariantu alternatywnego Przeciwnicy alternatywnego przebiegu obwodnicy przez Chodorki twierdzili, że także i on posiada liczne wady, w tym wykluczające możliwość jego wdrożenia. Główne argumenty przeciwników toU źródeł Natury – program edukacyjny Ośrodka Działań Ekologicznych „Źródła” poświęcony Naturze 2000 i innym formom ochrony przyrody.: Przebieg wzdłuż istniejącej drogi wojewódzkiej Nr 655 – odcina dostęp do obiektów budowlanych oraz gruntów położonych wzdłuż drogi. Węzły drogowe zajmą znacznie więcej miejsca niż przewidziano w opracowaniu, w tym obszar lotniska, przebieg przez lub w bliskim sąsiedztwie kilku miejscowości (m.in. Janówka, Mikołajówek, Słoboda, Michaliszki, Sucha Wieś, Kurianki, Chodorki, Stoki, Józefowo, Kierzek, Poddubówek) i konieczność wyburzeń gospodarstw domowych, w opracowaniu nie przewidziano ochrony pobliskich miejscowości przed hałasem Naruszenie istniejących korytarzy ekologicznych będących częścią obszarów chronionych Natura 2000, nie znosi konieczności przecięcia doliny Rospudy Przyjęcie planu alternatywnego odsunie budowę obwodnicy Augustowa w czasie (według szacunków od 8 do 10 lat) Na trasie drogi wystąpi duża liczba torfowisk, oraz siedliska przyrodnicze objęte załącznikiem I dyrektywy siedliskowej: lasy łęgowe i rzeka ze zbiorowiskami włosieniczników na przejściu w Chodorkach. Łączna powierzchnia torfowisk, które ulegną zniszczeniu w pasie drogowym będzie większa niż w wariancie GDDKiA Wymaga wybudowania 41,25 km drogi, 6 węzłów drogowych i co najmniej 21 skrzyżowań bez powiązań z drogąOpis Techniczny.. Zwolennicy wariantu alternatywnego uważają, że zarzuty jego przeciwników mijają się częściowo z prawdą i nie dotyczą meritum sprawy: „W pasie 150 m od planowanej drogi na całej jej długości jest kilkanaście budynków, z czego tylko dwa trzeba by wyburzyć.” „Nie ma możliwości wybudowania obwodnicy Augustowa, tak by całkowicie ominąć Dolinę Rospudy i tereny chronione. – Nigdy tego nie ukrywaliśmy – mówi Małgorzata Znaniecka z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. – Nasz wariant też wkracza na potencjalne obszary chronione Natura 2000 w dolinie rzeki. Tyle że wariant drogowców wchodzi w obszary Natura 2000 na ponad 6 km, w naszym – na kilkaset metrów. Z przeprowadzonych przez nas w terenie analiz wynika, że liczba siedlisk chronionych gatunków w okolicy Chodorek, gdzie Rospuda jest dużo węższa, jest znikoma.” Zdaniem części osób argument o wieloletnim opóźnieniu budowy jest „absurdalny. I podają zupełnie inny termin – maksymalnie sześć lat; od końca 2006 r. obowiązuje specjalna ustawa o drogownictwie. Wyeliminowano konieczność długotrwałych wykupów gruntów i, co najważniejsze, uchwalanie lokalnych planów zagospodarowania przestrzennego przez gminy, w których ma powstać droga.” Według opinii doradców rządowych – naukowców skupionych w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody – samo przejście wariantu alternatywnego przez Rospudę w Chodorkach może być zrealizowane bez żadnego uszczerbku dla znajdujących się tam siedlisk przyrodniczych objętych dyrektywą siedliskowąhttp://www.lkp.org.pl/pdf/rospuda/PROP_rospuda1.pdf.. Ponadto jedno z dwóch takich siedlisk, na które powołują się zwolennicy „rządowego” wariantu obwodnicy – rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników – rozmieszczone jest szeroko w całej zachodniej Polsce i wielu regionach wschodniej części krajuPuchalski W. 2004. Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników [W:] Herbich J. (red.). Poradniki ochrony siedliski i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 2. Wody słodkie i torfowiska. Ministerstwo Środowiska, Warszawa: 96-108. http://natura2000.gdos.gov.pl.. Drugie z wymienionych siedlisk – łęgi olszowe – spotykane jest w całej nizinnej części PolskiPawlaczyk P. 2004. Łęg olszowo-jesionowy [W:] Herbich J. (red.). Poradniki ochrony siedliski i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 5. Lasy i bory. Ministerstwo Środowiska, Warszawa: 215-222. .. Według tej samej opinii Państwowej Rady Ochrony Przyrody potencjalne straty przyrodnicze będą znacznie mniejsze w wariancie „przez Chodorki”, niż w wariancie rządowym. Mokradła na trasie wariantu alternatywnego reprezentują bowiem w większości pospolite w Polsce torfowiska topogeniczne, których roślinność nie stanowi chronionych siedlisk przyrodniczych umieszczonych w załączniku I dyrektywy siedliskowej. Natomiast „nie istnieje w Polsce ani w krajach sąsiednich” żadne inne torfowisko o takich cechach i stanie zachowania jak torfowisko soligeniczne, przez które miałby przebiegać rządowy wariant obwodnicy.
Według profesora Aleksandra Sokołowskiego, byłego eksperta GDDKiA, na terenach, przez które ma prowadzić wariant alternatywny, występują 4 gatunki roślin zagrożone wyginięciem oraz 25 chronionych gatunków, z informacji prasowych nie wynika jednak, o jakie gatunki w tym wypadku chodzi. Według Sokołowskiego „jeśli porównamy te dwa warianty przebiegu drogi to okaże się, że wariant ekologów powoduje większe straty w przyrodzie”. Ten sam ekspert w 1996 roku postulował objęcie ochroną rezerwatową całego dolnego odcinka doliny Rospudy, wskazując, że jakiekolwiek naruszenie stosunków wodnych w obrębie tutejszego systemu torfowiskowego doprowadzi do zaniku charakterystycznych dla niego zbiorowisk roślinnych na znacznej powierzchniOpinia Aleksandra W. Sokołowskiego ze „Zbiorowiska roślinne projektowanego rezerwatu Rospuda w Puszczy Augustowskiej”. Ochrona Przyrody 53/1996: 129. https://web.archive.org/web/20140525194932/http://pracownia.org.pl/pliki/opinia_aleksandra_sokolowskiego.jpg.. Według dr. Wiktora Kotowskiego z Centrum Ochrony Mokradeł, na trasie wariantu alternatywnego „nie ma żadnej rzadkości. Nie ma roślin z torfowisk, które występują w dolinie Rospudy”. Z kolei według mapy sporządzonej przez ornitologów Jacka Udolfa, Pawła Mirskiego, Eugeniusza Pugacewicza i Tomasza Tumiela, w 2006 roku na trasie wariantu „przez Chodorki” oraz w pasie 750 metrów od niego gniazdowało zaledwie 19 par z 9 gatunków ptaków umieszczonych w załączniku I dyrektywy ptasiej. Natomiast na trasie wariantu rządowego i w analogicznym pasie 750 metrów od niego w tym samym czasie gniazdowały aż 83 pary z 17 gatunków ptaków umieszczonych w tym załącznikuhttp://siskom.waw.pl/rospuda/Wariant_alt/ptaki-DO-750m.pdf.
Porównanie przebiegu tras Trasa we wszystkich wariantach rozpoczyna się przy skrzyżowaniu drogi krajowej 8 z drogą krajową 61 na przedmieściach Augustowa i początkowy jej przebieg jest taki sam we wszystkich wariantach.Porównanie przebiegu tras..