thumb|Wilżyna ciernista Wilżyna (Ononis L.) – rodzaj roślin z rodziny bobowatych. Obejmuje 88 gatunków. Najwięcej ich występuje w Europie, poza tym rosną w zachodniej Azji i północnej Afryce. W Polsce w zależności od ujęcia systematycznego występują dwa lub trzy blisko spokrewnione gatunki (wszystkie objęte są w Polsce ochroną prawną)Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (). Wilżyny rosną na terenach nasłonecznionych, na klifach, skałach, w murawach i zaroślach.
Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, niektóre bywają lokalnie wykorzystywane jako lecznicze. thumb|Ononis fruticosa thumb|Ononis pubescens Rozmieszczenie geograficzne Wilżyny występują w większości w Europie – na kontynencie tym rośnie 49 gatunków. Poza tym zasięg rodzaju obejmuje zachodnią Azję sięgając na wschodzie po Pakistan, zachodnie Chiny i zachodnią Syberię. Wilżyny rosną także w północnej Afryce (w tym na Wyspach Kanaryjskich, gdzie obecne są trzy endemity) oraz na Półwyspie Somalijskim. W Polsce występuje w zależności od ujęcia systematycznego jeden, dwa lub trzy blisko spokrewnione gatunki.
Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) wilżyna bezbronna Ononis arvensis L. wilżyna ciernista Ononis spinosa L. wilżyna rozłogowa Ononis repens L. ≡ Ononis spinosa subsp. procurrens (Wallr.) Briq.
Wszystkie gatunki występujące w Polsce są bardzo blisko spokrewnione, należą do tej samej podsekcji Acanthononis i wskazywane są jako przykład bardzo niedawnej specjacji. Powoduje to problemy z ich ujęciem systematycznym – traktowane są jako trzy odrębne gatunki, wilżyna rozłogowa bywa włączana jako podgatunek do ciernistej, czasem podobnie włączana jest też wilżyna bezbronna.
Morfologia Pokrój Rośliny jednoroczne, byliny lub półkrzewy do 1 m wysokości. Często rośliny cierniste i zazwyczaj owłosione, także gruczołowato. Liście Z jednym lub 3 listkami (boczne nierzadko zredukowane) i liściastymi przylistkami, zwykle przyrośniętymi do ogonka liściowego. Listki ząbkowane, z nerwami sięgającymi końców ząbków. Kwiaty Motylkowe, wyrastają z kątów liści w gronach składających się z 1 do 3 kwiatów, nierzadko ścieśnionych. Działki w liczbie 5 równej długości tworzą kielich dzwonkowaty lub dwuwargowy. Płatki korony różowe i żółte, zwykle wyraźnie żyłkowane. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, dwa boczne zaokrąglone skrzydełka otulające łódeczkę, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden słupek z jedną, górną zalążnią zawierającą od 1 do wielu zalążków oraz 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś jest wolny. Owoce Zwykle cylindryczne strąki zawierające od 1 do wielu nerkowatych nasion.
Systematyka Pozycja systematyczna Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l. W obrębie podrodziny należy do plemienia Trifolieae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Bobowate właściwe Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza