thumb|Kwiatostan szczeci sukienniczej. Szczeć (Dipsacus L.) – rodzaj roślin z rodziny przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Obejmuje około 20–21 gatunków. Rośliny te występują w Europie (8 gatunków, z czego trzy są rodzime w Polsce: szczeć wykrawana D. laciniatus, szczeć pospolita D. fullonum i szczeć owłosiona D. pilosus, a uprawiana jest także szczeć sukiennicza D. sativus), w basenie Morza Śródziemnego, w tropikalnej Afryce oraz w Azji, sięgając na wschodzie do obszarów górskich na Sri Lance. Szczeć pospolita jest gatunkiem inwazyjnym w Ameryce Północnej.
Korzenie tych roślin wykorzystywane są jako lecznicze (zwłaszcza D. asper). Charakterystyczne kwiatostany szczeci sukienniczej z licznymi, sztywnymi przysadkami, co najmniej od starożytności używane były jako zgrzebła do gręplowania wełny. Kwiatostany różnych gatunków używane są po zasuszeniu do tworzenia suchych bukietów.
Odziomkowe, sztywne liście o nasadach obejmujących łodygę zbierają w nie wodę i w ten sposób utrudniają dostęp do pędu szkodliwym dla roślin bezkręgowcom. Z kolei sztywne przysadki wspierające kwiaty działają w czasie owocowania jak katapulta wystrzeliwując owoce, po trącaniu ich przez ptaki lub inne zwierzęta.
Morfologia thumb|Szczeć owłosiona Pokrój Rośliny dwuletnie i krótkowieczne byliny, czasem też jednoroczne. Pędy prosto wzniesione, tęgie, na kantach pokryte krótkimi kolcami, osiągające do 2 m wysokości. Liście Naprzeciwległe, często nasadami zrośnięte w formę kubeczka zbierającego wodę. Blaszka często pierzasto wcinana, lirowata, ząbkowana lub całobrzega. Kwiaty Zebrane w kuliste lub walcowate koszyczki wyrastające wsparte wyrastającymi w okółku długimi, przypominającymi elastyczne kolce lub krótszymi, lancetowatymi podsadkami. Kwiaty w koszyczkach są drobne, wsparte sztywnymi i kolczasto zakończonymi przysadkami. U ich nasady znajduje się kieliszek czterokanciasty zakończony 4 ząbkami lub wycięty. Kielich kubeczkowaty, na szczycie z pierścieniem włosków. Płatki korony cztery, zrośnięte w krótką rurkę, na szczycie z zaokrąglonymi łatkami, białe, jasnoróżowe lub liliowe. Pręciki cztery, wystające z rurki korony. Zalążnia dolna, jednokomorowa, z pojedynczym zalążkiem. Szyjka słupka pojedyncza, zakończona niepodzielonym znamieniem. Owoce Niełupka zwieńczona szczecinkami stanowiącymi pozostałość po trwałym kielichu.
Systematyka Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do rodziny szczeciowatych Dipsacaceae. Rodzina ta od systemu APG II z 2003 włączana jest w randze podrodziny Dipsacoideae Eaton do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae (opcjonalnie, a od systemu APG III z 2009 już definitywnie).
W obrębie rodzaju wyróżniane są dwie sekcje: Dipsacus – rośliny dwuletnie zasiedlające zwykle miejsca suche i nasłonecznione poniżej 1000 m n.p.m. Mają łodygi kolczaste, liście złączone nasadami, kwiatostany okazałe, jajowate. Sphaerodipsacus Lange (≡ szczeciniastka Virga) – rośliny jednoroczne i dwuletnie siedlisk świeżych i wilgotnych, sięgające na obszarach górskich wysokości do 4000 m n.p.m. Mają łodygi niekolczaste lub z drobnymi kolcami i niewielkie, kuliste kwiatostany.
Wykaz gatunków Dipsacus asper Wall. ex DC. Dipsacus atratus Hook.f. & Thomson ex C.B.Clarke Dipsacus atropurpureus C.Y.Cheng & Z.T.Yin Dipsacus azureus Schrenk ex Fisch. & C.A.Mey. Dipsacus cephalarioides V.A.Matthews & Kupicha Dipsacus chinensis Batalin Dipsacus comosus Hoffmanns. & Link Dipsacus ferox Loisel. Dipsacus fullonum L. – szczeć pospolita, sz. leśna Dipsacus gmelinii M.Bieb. Dipsacus inermis Wall. Dipsacus japonicus Miq. Dipsacus laciniatus L. – szczeć wykrawana Dipsacus leschenaultii Coult. ex DC. Dipsacus narcisseanus Lawalrée Dipsacus pilosus L. – szczeć owłosiona Dipsacus pinnatifidus Steud. ex A.Rich. Dipsacus × pseudosylvestris Schur Dipsacus sativus (L.) Honck. – szczeć sukiennicza Dipsacus strigosus Willd. ex Roem. & Schult. – szczeć zgrzebłowata Dipsacus valsecchii Camarda Dipsacus walkeri Arn.
Przypisy
Kategoria:Przewiertniowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza