Zanokcica murowa (Asplenium ruta-muraria L.) – gatunek paproci z rodziny zanokcicowatych. Występuje na wszystkich kontynentach półkuli północnej – we wschodniej Ameryce Północnej, w Europie, północno-zachodniej Afryce oraz dużej części Azji (bez jej południowej i północno-wschodniej części). W Polsce rośnie na obszarze całego kraju, przy czym najczęściej na południowym zachodzie i coraz rzadziej ku części północno-wschodniej.
Morfologia thumb|left|200px|Pokrój thumb|left|200px|Liść z wierzchu i od spodu z kupkami zarodni Pokrój Roślina wieloletnia z krótkim i rozgałęziającym się kłączem, płożącym lub wzniesionym. Zarówno kłącze, jak i ogonki liściowe, pokryte są ciemnobrunatnymi, wąskimi łuskami, zakończonymi włosowato. Osiągają one 5 mm długości. Z kłącza wyrastają też liczne, cienkie i ciemnobrunatne korzenie. Liście Zimotrwałe, wyrastają kępkowato skupione i osiągają do 15 cm długości. Ogonek liściowy jest podobnie długi jak blaszka, albo też od niej dłuższy lub krótszy. Jest szarozielony, tylko u nasady brązowy, brunatny do ciemnofioletowego lub brązowoczarnego. Poza łuskami pokryty jest też gruczołowatymi włoskami. Blaszka liściowa jest w zarysie trójkątna lub jajowato trójkątna, zmienna. Owłosiona bywa za młodu. Podzielona jest od 2– do 4–krotnie, odcinki są liczne, ich nasada jest klinowata, kształt mają romboidalny do okrągławego. Osiągają one do 6 mm długości i 5 mm szerokości. W górnej części są drobno karbowane lub ząbkowane. Użyłkowanie jest widlaste, niemal równoległe. Nerwy na końcach są nieco zgrubiałe, nie dochodzą do brzegów liścia. Blaszki roślin silnie rosnących są zielone i lekko bruzdowane na powierzchni doosiowej, w okresach suszy są gładkie i szarozielone. Zarodnie Zebrane w kupki równowąskie, powstające przy nerwie środkowym odcinków liści, w liczbie 2–5 par na poszczególnych odcinkach. Zawijki są boczne, na brzegu gładkie lub nieregularnie ząbkowane, pokryte wielokomórkowymi włoskami. Po dojrzeniu brązowe zarodnie mogą przesłaniać całą dolną stronę odcinków liściowych. Zarodniki Kształtu fasolowatego, elipsoidalnego lub kulistawego; długości do 70 μm i szerokości do 57 μm. Jasnobrunatne z żółtawym odcieniem. Na powierzchni z nieregularnymi zygzakami tworzonymi przez cienkie listewki egzyny. Listewki są drobno ząbkowane na brzegu.
Biologia i ekologia thumb|Mur porośnięty zanokcicą murową Biotop Występuje w szczelinach skał i starych murów na podłożu wapiennym. W fitosocjologii jest gatunkiem charakterystycznym zbiorowisk szczelinowych z rzędu Potentilletalia caulescentis i zespołu Asplenietum trichomano-rutae-murariae. Genetyka Liczba chromosomów 2n = 144. Gatunek jest autotetraploidem. Rośliny heksaploidalne znaleziono w Japonii.
Rozwój Bylina. Zarodniki dojrzewają w lipcu i sierpniu. Kiełkują po ok. 53 dniach po rozsianiu. Gametofit jest obupłciowy i osiąga do 5, rzadko do 7 mm szerokości, na brzegach z włoskami jednokomórkowymi. Plemnie powstają po 67, a rodnie po 102 dniach od rozsiania.
Systematyka, pochodzenie i zmienność Gatunek powstał w wyniku zdublowania garnituru chromosomów diploidalnego przodka, którym był Asplenium dolomiticum. W wyniku wstecznego krzyżowania tych gatunków powstaje triploidalny, sterylny mieszaniec A. × baldense Sleep et al.
Gatunek jest bardzo zmienny, zwłaszcza w Europie, pod względem stopnia podziału, kształtu i rozmiarów liści oraz ich odcinków. Według Plants of the World Online akceptowany jest podział na trzy odmiany: A. ruta-muraria var. cryptolepis (Fernald) Wherry – wschodnia część Ameryki Północnej A. ruta-muraria var. lanceolum Christ – wschodnia część Ameryki Północnej A. ruta-muraria var. schriesheimense Röhner & Bujnoch – Niemcy
Przypisy
Kategoria:Zanokcicowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza