thumb|right|Pośmiertny obraz wrodzonego przerostu nadnerczy u noworodka. Przerośnięte nadnercza wskazano strzałkami (poniżej widoczne nerki) Wrodzony przerost nadnerczy (zespół nadnerczowo-płciowy, ang. congenital adrenal hyperplasia, CAH) – grupa chorób charakteryzujących się nadmiernym wydzielaniem androgenów nadnerczowych z niedoborem kortyzolu wskutek genetycznie uwarunkowanego braku (lub niedoboru) enzymów szlaku biosyntezy hormonów nadnerczy, przede wszystkim 21-hydroksylazy i 11β-hydroksylazy.
Epidemiologia Wrodzony przerost nadnerczy spowodowany niedoborem 21-hydroksylazy (najczęstsza postać CAH) występuje u 1-2% pacjentek z klinicznymi objawami androgenizacji.
Etiologia Mutacja genu CYP21 powoduje niedobór lub brak enzymu 21-hydroksylazy, czego skutkiem jest brak syntezy kortyzolu i aldosteronu. Niedobór kortyzolu pobudza przedni płat przysadki do wydzielania ACTH, który z kolei pobudza czynność nadnerczy. Rezultatem tego jest nagromadzenie się 17-OH-progesteronu i steroidów nadnerczowych, których biosynteza nie jest zaburzona przez defekt enzymatyczny i którą nasila nadmiar ACTH: dehydroepiandrostendionu, androstendionu i testosteronu.
Istnieje jeszcze kilka postaci CAH: Typ CAH OMIM Uszkodzony gen (locus) Kodowane białko Substrat(y) Produkt(y) Związany z niedoborem 21-hydroksylazy OMIM 201910 6p21.3 P450c21 17-OH-progesteron→ progesteron→ 11-deoksykortyzol DOC Związany z niedoborem 20,22-desmolazy OMIM 201710 8p11.2 15q23-q24 StAR P450scc cholesterol→ pregnenolon Związany z niedoborem 17α-hydroksylazy OMIM 201810 10q24.3 P450c17 pregnenolon→ progesteron→ 17-OH-pregnenolon→ 17-OH-progesteron 17-OH-progesteron DHEA Związany z niedoborem dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej OMIM 201810 1p13 3βHSD II pregnenolon→ 17-OH-pregnenolon→ DHEA→ progesteron 17-OH-progesteron androstendion Związany z niedoborem 11β-hydroksylazy OMIM 202010 8q21-22 P450c11β 11-deoksykortyzol→ DOC→ kortyzol kortykosteron
Objawy kliniczne i przebieg Przebieg CAH jest bardzo różnorodny w zależności od stopnia niedoboru 21-hydroksylazy. Wyróżnia się cztery postaci choroby związanej z niedoborem 21-hydroksylazy: postać klasyczna z utratą soli postać klasyczna bez utraty soli postać nieklasyczna, o późnym początku postać kryptogenna (bezobjawowa). Postać klasyczna z utratą soli wiąże się z całkowitym brakiem enzymu, objawia się w okresie noworodkowym, na obraz kliniczny składają się: wymioty biegunki odwodnienie (w niedoborze 21-hydroksylazy) lub przewodnienie (w niedoborze 11-hydroksylazy) hiponatremia hiperkaliemia (w niedoborze 21-hydroksylazy) lub hipokaliemia (w niedoborze 11-hydroksylazy) kwasica metaboliczna
Może rozwinąć się wstrząs, prowadzący do zgonu. Obraz kliniczny postaci klasycznej bez utraty soli uwarunkowany jest głównie przez hipokortyzolemię i nadmiar androgenów, najważniejsze objawy to: skłonność do przełomów nadnerczowych hipoglikemia wstrząs.
Postać nieklasyczna ma niecharakterystyczny obraz kliniczny i ujawnia się później, mogą wystąpić: przedwczesne dojrzewanie płciowe przyspieszenie wzrastania przedwczesna mineralizacja chrząstek nasadowych zaburzenia tożsamości płciowej u dziewczynek w kierunku męskim u kobiet objawy androgenizacji: hirsutyzm łojotok łysienie skroniowe zaburzenia miesiączkowania
Do odległych następstw choroby należą: niskorosłość objawy jak w zespole policystycznych jajników zespół metaboliczny bezpłodność (40-50% kobiet) guzy nadnerczy (40% pacjentów z postacią klasyczną).
Rozpoznanie Wzrost stężenia ACTH oraz androgenów, spadek stężenia kortyzolu w surowicy. W przypadku defektu 21-hydroksylazy, stężenie 17α-hydroksyprogesteronu jest duże. W przypadku defektu 11β-hydroksylazy, stężenie 11-deoksykortyzolu jest duże. Test pobudzenia ACTH. Typowanie układu HLA Wzrost stężenia LH i mniejszy FSH Identyfikacja nosiciela genu możliwa jest przez bezpośrednią lub pośrednią analizę DNA. Diagnostyka prenatalna polega na oznaczeniu aktywności 17α-hydroksyprogesteronu w płynie owodniowym lub analizie DNA uzyskanego z kosmków trofoblastu
Leczenie Podawanie glikokortykosteroidów. Podawanie mineralokortykoidów w razie niedoboru aldosteronu. Podawanie leków antyandrogennych w razie wirylizacji u kobiet. Odpowiednie zabiegi chirurgiczne wykonane przez doświadczonego chirurga dziecięcego lub urologa dziecięcego pozwalają odtworzyć kobiece narządy płciowe u noworodków żeńskich.
Przypisy
Bibliografia
Gerd Herold (red.) Medycyna wewnętrzna Wydawnictwo lekarskie PZWL, 2006. . Michael Connor, Malcolm Ferguson-Smith Podstawy genetyki medycznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1998,
Kategoria:Choroby dziedziczone autosomalnie recesywnie Kategoria:Choroby endokrynologiczne Kategoria:Interpłciowość w medycynie