Pałac Zamoyskich, także kamienica Andrzeja hr. Zamoyskiego – zespół zabytkowych dwóch połączonych ze sobą budynków znajdujący się przy ulicy Nowy Świat 67 i 69 w Warszawie, w dzielnicy Śródmieście.

Historia thumb|left|Wojsko rosyjskie demolujące pałac po zamachu na Fiodora Berga w 1863 thumb|left|Zniszczony pałac w 1945, na pierwszym planie cokół pomnika Mikołaja Kopernika Od 1667 właścicielem posesji w tym rejonie był Jan Wielopolski. Wkrótce wybudował tu pałac i założył otaczający go ogród. W latach 1744–1745 na zlecenie spadkobierców Wielopolskiego dokonano przebudowy według projektu Piotra Hiża. Właścicielem budynku wkrótce stał się Franciszek Ksawery Branicki, który zlecił wykonanie prac renowacyjnych Szymonowi Bogumiłowi Zugowi.

W 1802 pałac kupiła Anna z Zamoyskich Sapieżyna. W budynku tym zamieszkał wtedy Stanisław Staszic; tu też zmarł w 1826. W 1839 posiadłość stała się własnością Andrzeja Zamoyskiego. Nowy właściciel w latach 1843–1846 dokonał jego przebudowy pod kierunkiem Henryka Marconiego, który nadał budowli okazałości. Jej fasadę zaakcentował tympanonem zdobionym płaskorzeźbami Pawła Malińskiego przedstawiającymi sceny mitologiczne.

19 września 1863, w okresie rozbiorów, z okna pałacu członkowie Żandarmerii Narodowej dokonali zamachu na przejeżdżającego Nowym Światem namiestnika carskiego Fiodora Berga. W odwecie pałac został splądrowany przez żołnierzy rosyjskich. Mienie mieszkańców zostało wyrzucone na bruk, przeniesione pod pobliski pomnik Mikołaja Kopernika i spalone. Z mieszkania siostry Fryderyka Chopina Izabeli Barcińskiej wyrzucono fortepian kompozytora, co opisał Cyprian Kamil Norwid w wierszu Fortepian Szopena. Zniszczeniu uległa też cenna biblioteka i przygotowane do druku prace mieszkającego w domu Zamoyskich orientalisty Józefa Szczepana Kowalewskiego.

W 1863 pałac został skonfiskowany przez władze rosyjskie i zamieniony na gmach rządowy. Od 1867 w pałacu mieściła się siedziba Zarządu Inżynierii Warszawskiego Wojennego Okręgu.

W dwudziestoleciu międzywojennym w pałacu mieściło się Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (nr 69) oraz Główna Komenda Policji Państwowej (nr 67).

Podczas obrony Warszawy w 1939, od 8 do 17 września, w budynku nr 69 miało swoją siedzibę Dowództwo Obrony Warszawy, co upamiętnia tablica pamiątkowa z piaskowca wmurowana w 1950. Pałac został uszkodzony w czasie nalotów Luftwaffe. 17 września siedzibę Dowództwa Obrony Warszawy przeniesiono do gmachu Centrali PKO na rogu ulic Marszałkowskiej i Świętokrzyskiej.

Pałac ucierpiał również podczas powstania warszawskiego. Stanowił umocniony ośrodek oporu Niemców. 23 sierpnia 1944 został zdobyty przez powstańców.

Pałac odbudowano w latach 1948–1950 ze zmianami według projektu Mieczysława Kuzmy. Mieszczą się tam m.in. Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii i Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu WarszawskiegoMapa budynków jednostki Uniwersytet Warszawski, Jednostki organizacyjne UW [dostęp 2 sierpnia 2020.].

W 2001, w 180. rocznicę urodzin Cypriana Kamila Norwida, na budynku umieszczono tablice pamiątkowe upamiętniające poetę i zniszczenie fortepianu Chopina.

Galeria

Przypisy

Pałac Zamoyskich, Nowy Świat Pałac Zamoyskich Kategoria:Pałace w Śródmieściu Północnym Warszawa Warszawa Warszawa Warszawa, Pałac Zamoyskich, Nowy Świat