Lyndon Baines Johnson, „LBJ” (ur. 27 sierpnia 1908 w Stonewall, zm. 22 stycznia 1973 w San Antonio) – amerykański polityk Partii Demokratycznej, 37. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1961–1963, 36. prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1963–1969.
Dzieciństwo i młodość Lyndon Baines Johnson urodził się 27 sierpnia 1908 roku niedaleko Stonewall, w ubogiej rodzinie jako syn farmera Sama Johnsona i Rebeki. Jego rodzina miała polityczne tradycje – ojciec oraz dziadek ze strony matki byli członkami legislatur stanowych, a dziadek ze strony ojca był konfederackim weteranem wojny secesyjnej. Lyndon miał czworo młodszego rodzeństwa. W 1913 jego rodzina przeniosła się do Johnson City, gdzie przyszły prezydent ukończył szkołę podstawową i średnią. Ponieważ jego rodzina była uboga, w czasie nauki dorabiał często na plantacjach bawełny, a także w drukarni.
Po zakończeniu nauki wyjechał do Kalifornii, gdzie pracował w karczmach i na farmach. Po powrocie w 1927 roku do rodzinnego Teksasu wstąpił na , który ukończył po trzech latach, uzyskując tytuł Bachelor of Science. Rozpoczął wówczas nauczanie retoryki w szkole w Houston.
Nawiązując do rodzinnej tradycji politycznej, związał się z populistycznie nastawionymi teksańskimi demokratami Partii Demokratycznej. W 1932 roku został asystentem kongresmena , więc wyjechał do Waszyngtonu.
Kariera polityczna W 1935 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Georgetown. Angażował się wówczas w politykę Franklina Delano Roosevelta, popierał Nowy Ład i uchodził za jego protegowanego, który w 1935 mianował go dyrektorem Teksańskiej . W wyniku śmierci kongresmena Jamesa Paula Buchanana w 1937, zwolniło się miejsce w Izbie Reprezentantów. Johnson postanowił kandydować do izby niższej i zdobył mandat. Wkrótce po objęciu nowej funkcji został członkiem Komisji ds. Marynarki Wojennej, w której zabiegał o inwestycje w rodzinnym okręgu wyborczym. Uzyskał środki na elektryfikację obszarów wiejskich, a także udało mu się nakłonić US Navy do inwestycji wojskowych na terenie Teksasu, co stwarzało nowe miejsca pracy. W 1940 roku mocno poparł kandydaturę Roosevelta na trzecią kadencję prezydencką, sprzeciwiając się stanowisku wiceprezydenta Johna Garnera. Rok później kandydował do Senatu, jednak przegrał różnicą około 1300 głosów z gubernatorem Teksasu .
Gdy po ataku na Pearl Harbor Stany Zjednoczone przystąpiły do II wojny światowej, Johnson wziął urlop od pracy w Izbie Reprezentantów i wstąpił do Marynarki Wojennej w stopniu porucznika. Początkowo stacjonował z jednostką rezerwy w San Francisco, jednak dzięki protekcji Roosevelta, został skierowany do Nowej Kaledonii. W czerwcu 1942 roku wziął udział w ataku bombowców B-26 na japońską bazę lotniczą Lae. Samolot, który obsługiwał uległ awarii i został kilkakrotnie trafiony, jednak zdołał dotrzeć do bazy w Port Moresby. Miesiąc później Johnson otrzymał medal Srebrnej Gwiazdy od generała Douglasa McArthura. Na wyraźne życzenie prezydenta, wszyscy kongresmeni biorący udział w działaniach wojennych musieli wrócić do pracy w organach władzy ustawodawczej, zatem Johnson po pół roku powrócił do pracy w Izbie Reprezentantów.
Po II wojnie światowej był członkiem Komisji Powojennej Polityki Militarnej oraz Połączonej Komisji ds. Energii Atomowej Kongresu. W 1948 po raz drugi postanowił kandydować do Senatu. W kampanii wyborczej deklarował poparcie dla ONZ, rozbudowę militarną i zwiększenie środków na rozwój gospodarczy Teksasu. Jego rywalem o nominację Partii Demokratycznej był . W prawyborach różnica głosów pomiędzy oboma kandydatami wyniosła 87 głosów na korzyść Johnsona, co spowodowało, że jego rywal zaskarżył wynik do sądu. Ostatecznie uznano jednak zwycięstwo Johnsona, który we właściwych wyborach łatwo pokonał rywala z Partii Republikańskiej. Na początku 1949 objął mandat senatora, który sprawował do roku 1961. Jako senator został członkiem Komisji Sił Zbrojnych, krytykował zbyt łagodną politykę Trumana, popierał udział w konflikcie koreańskim i zimną wojnę. W 1953 został liderem mniejszości demokratów doskonaląc swoje znane później umiejętności legislacyjne i zdolności osobistej perswazji, a gdy rok później zdobyli oni większość w izbie wyższej – mianowano go liderem większości. W 1957 i 1960 roku uzyskał poparcie dla ustaw o prawach obywatelskich. Przyczynił się do uchwalenia przez Kongres ustawy o prawach obywatelskich, związanej z procesem desegregacji w Stanach Zjednoczonych.
Gdy w 1957 roku Związek Radziecki jako pierwszy wystrzelił sztucznego satelitę w przestrzeń kosmiczną, Johnson postulował rozwój lotnictwa, produkcję pocisków balistycznych i zaangażował się w utworzenie Krajowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej.
W 1960 roku odbywały się wybory prezydenckie, w których Johnson miał szansę uzyskania nominacji demokratów. Z uwagi na fakt, że nie wziął aktywnego udziału w kampanii wyborczej i prawyborach, kandydatem został John F. Kennedy. Jednak aby zapewnić sobie poparcie konserwatystów i wyborców stanów południowych, Kennedy zaproponował Johnsonowi wiceprezydenturę, a ten ofertę przyjął. Kandydatem republikanów był Richard Nixon. W dniu głosowania powszechnego odbywały się jednocześnie wybory do Senatu, w których Johnson również brał udział. Zwyciężył w obu głosowaniach, lecz 3 stycznia 1961, tuż po złożeniu przysięgi w Senacie, zrezygnował z mandatu. Na wiceprezydenta został zaprzysiężony 20 stycznia.
Wiceprezydentura W ramach polityki wewnętrznej Johnson był delegowany do prac w Krajowej Radzie Bezpieczeństwa i był łącznikiem pomiędzy gabinetem a Kongresem. Ponadto pełnił funkcje przewodniczącego Krajowej Radzie Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej, Komisji ds. Równych Szans w Zatrudnieniu oraz Radzie ds. Korpusu Pokoju. Prezydent zlecał mu także zagraniczne misje dyplomatyczne m.in. na Bliskim Wschodzie, w Grecji i we Włoszech (1962) czy Skandynawii (1963).
W sierpniu 1963 został specjalnym wysłannikiem amerykańskim, skierowanym do Republiki Federalnej Niemiec, w której powstał Mur Berliński. Spotkał się wówczas z Konradem Adenauerem i Willym Brandtem, a także z oddziałem wojsk USA stacjonującym w Berlinie Zachodnim. W przemówieniach dał także wyraźny sygnał, że Stany Zjednoczone nie zgodzą się na roszczenia NRD wobec Berlina Zachodniego, ale wysłanie tam wojsk ma być jednocześnie ostrzeżeniem dla ZSRR, że USA sprzeciwiają się łamaniu swobód obywatelskich.
Myśląc o reelekcji w 1964 roku, Kennedy zaplanował podróż po stanach zachodnich i południowych, by zapewnić sobie poparcie. Najbardziej istotna dla niego była wizyta w Teksasie, który posiadał dużą reprezentację w Kolegium Elektorów. 22 listopada miał wizytować Dallas, które było nazywane „Miastem Nienawiści”. W czasie przejazdu przez Ross Avenue w stronę Dealey Plaza, kawalkada limuzyn prezydenta i gubernatora Johna Conally’ego została ostrzelana ok. godziny 12.30. Kennedy został trafiony w szyję i w głowę; Conally także został ranny. Tuż po godzinie 13.00 orzeczono śmierć Kennedy’ego, w wyniku czego Johnson objął najwyższy urząd w państwie. Został zaprzysiężony tego samego dnia. mały|Johnson w trakcie zaprzysiężenia na pokładzie Air Force One
Prezydentura Pierwsza kadencja Chcąc kontynuować politykę zamordowanego prezydenta, Johnson stawiał sobie za cel zjednoczenie społeczeństwa amerykańskiego oraz uchwalenie kluczowych ustaw poprzedniej administracji, w tym Kodeksu Praw Obywatelskich z 1964. Nalegał na Kongres, aby jak najszybciej uchwalił ustawę o prawach obywatelskich. W orędziach o stanie państwa podkreślał kontrast pomiędzy Afroamerykanami a białymi w sprawach ubóstwa, głodu, bezrobocia, gorszej opieki medycznej i szacowanej średniej długości życia. Dzięki temu Izba Reprezentantów uchwaliła ustawę 10 lutego 1964 roku. W Senacie nowe prawo spotkało się z silnym oporem konserwatywnych południowców, którzy, by nie dopuścić do ratyfikacji, wygłaszali długie przemówienia często niezwiązane z tematem (obstrukcja parlamentarna). Bojkot i blokady mównicy trwały do 10 czerwca, dlatego izba wyższa przegłosowała ustawę dopiero 2 lipca. Nowe prawo zakładało desegregację rasową w szkołach publicznych i zabraniało dyskryminacji w miejscach publicznych, a także ułatwiało czarnoskórym mieszkańcom udział w wyborach.
Drugą inicjatywą prezydencką było stworzenie programu gospodarczego „Wielkiego Społeczeństwa” (Great Society). Jego głównym założeniem była walka z ubóstwem, która objawiła się ustawą o równych szansach społecznych, uchwaloną 20 sierpnia 1964 roku. Ustawa przewidywała budżet w wysokości 948 milionów dolarów, przeznaczony na dziesięciopunktowy program rozwoju, zawierający m.in. dotacje dla utrzymania cen zbóż i bawełny, dla rozwoju środków komunikacji publicznej, dla wprowadzenia kuponów żywnościowych dla najbiedniejszych i dla szkolenia zawodowego młodzieży. mały|Podpisanie Civil Rights Act, 1964 W zakresie polityki zagranicznej, odmówił zwrotu Kubie bazy Guantanamo. Gdy tamtejsze władze odcięły dostawy wody, Johnson nakazał wybudowanie własnych stacji pomp i zabronił robotnikom kubańskim wydawać pieniądze poza bazą. W 1964 roku prezydent Panamy Roberto Chiari zażądał od władz USA zmiany układu o kontroli Kanału Panamskiego. Johnson zgodził się, by stopniowo przekazywać Panamie kontrolę nad Kanałem, jednak porozumienie podpisała dopiero administracja Jimmy’ego Cartera w 1978 roku.
W 1964 roku odbyły się wybory prezydenckie, w których Johnson pragnął zdobyć mandat poparcia od suwerena, a nie w wyniku sukcesji. Na sierpniowej konwencji demokratów w Atlantic City uzyskał nominację w pierwszym głosowaniu. Kandydatem na wiceprezydenta został Hubert Humphrey. Partia Republikańska desygnowała Barry’ego Goldwatera i Williama Millera. Dzięki programowi społecznemu i reformom w zakresie polityki wewnętrznej, Johnson uzyskał niespełna 43 miliony głosów powszechnych wobec 27 milionów dla Goldwatera. Stanowiło to największy odsetek głosów (61%) w historii wyborów w Stanach Zjednoczonych. W Kolegium Elektorów kandydat demokratów uzyskał 486 głosów, wobec 44 głosów dla republikanina. Dodatkowo Partia Demokratyczna zwiększyła swoją reprezentację liczebną w obu izbach Kongresu, co prezydent uznał za wyraźny mandat społeczny do realizowania swojego programu.
Równolegle z kampanią wyborczą miał miejsce incydent w Zatoce Tonkińskiej. 2 i 4 sierpnia Centralna Agencja Wywiadowcza i Pentagon sprowokowały kutry torpedowe Demokratycznej Republiki Wietnamu, by zaatakowały amerykańskie niszczyciele. Administracja rządowa przedstawiła kongresmenom i opinii publicznej ten fakt jako agresję na Stany Zjednoczone, co wzbudziło nastroje wojenne i zaowocowało uchwaleniem Rezolucji Tonkińskiej 7 sierpnia. Zakładała ona możliwość odparcia każdego ataku na USA i zapobieżeniu dalszej agresji.
Druga kadencja Obejmując „własną” kadencję prezydencką utworzył nowe ministerstwo – Departament Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, na którego czele stanął Robert Weaver, pierwszy Afroamerykanin w gabinecie Stanów Zjednoczonych. Drugim nowo powołanym ministerstwem był Departament Transportu. Prezydent powołał także pierwszego czarnoskórego Amerykanina do Sądu Najwyższego – Thurgooda Marshalla.