Czeskie Budziejowice (cz. , wym. ; ; ) – miasto statutarne w południowych Czechach, w Kotlinie Czeskobudziejowickiej, u zbiegu rzek Wełtawy i Malše. Jest stolicą kraju południowoczeskiego, powiatu Czeskie Budziejowice, a także diecezji czeskobudziejowickiej Kościoła rzymskokatolickiego.
Czeskie Budziejowice pełnią funkcję głównego ośrodka administracyjnego, przemysłowego, handlowo-usługowego, akademickiego (trzy uczelnie, w tym Uniwersytet Południowoczeski) i kulturalnego regionu południowoczeskiego.
Miasto powszechnie znane jest z browarów Budweiser Budvar oraz Mieszczańskiego, produkujących piwa marki Budweiser, fabryki ołówków i kredek Koh-I-Noor Hardtmuth oraz klubów sportowych: piłkarskiego Dynamo Czeskie Budziejowice i hokejowego HC Czeskie Budziejowice.
Według danych na początku 2024 r. liczba ludności Czeskich Budziejowic wynosiła 97 377 osób (siódme pod względem liczby ludności miasto w Czechach), a powierzchnia – 55,56 km².
Nazwa Nazwa miasta pochodzi od dawnej osady Budivojovice. Do tego wyrazu, który z biegiem czasu przybrał współczesną formę, w okresie wojen husyckich zaczęto dodawać przymiotnik „Czeskie”, początkowo zarówno w języku czeskim, jak i niemieckim (Böhmisch Budweis). W XVIII wieku, wraz ze wzrostem napięć etnicznych, nastąpił rozdział nazwy w obu językach – Czesi najczęściej nadal nazywali miasto České Budějovice, natomiast miejscowi Niemcy przestali używać przymiotnika Böhmisch (również w języku czeskim nazwa pojawiała się czasem bez przymiotnika). W 1920 rząd Czechosłowacji oficjalnie ustalił nazwę miasta jako České Budějovice/Böhmisch Budweis. W okresie Protektoratu Czech i Moraw usunięto przymiotnik w obydwu językach, a po 1945 powrócono do nazwy przedwojennej.
Historia Miasto zostało założone w 1265 r. przez Przemysła Ottokara II, aby ugruntować władzę królewską na południu kraju. Przemysław Ottokar II osobiście odwiedził plac budowy nowego miasta w dniu 11 czerwca 1265 r. Wtedy też podpisał dokument założycielski klasztoru w Melku i wspomniał o „apud Budebins” (jest to pierwszy pisemny zapis nazwy miasta). Miasto wzięło swoją nazwę od wcześniejszej wsi Budivojovice. W średniowieczu miasto było ważnym ośrodkiem piwowarstwa, handlu solą i tkaninami oraz hodowli ryb, w okolicy istniały także kopalnie srebra. W czasie wojen husyckich opowiedziało się po stronie katolickich Habsburgów i nie zostało zajęte przez czeskich husytów. W latach 30. XVII w., w czasie wojny trzydziestoletniej, przeniesiono tu z Pragi część instytucji państwowych. Przez lata było enklawą ludności niemieckiej, Czesi stali się większością pod koniec XIX w. W czasie II wojny światowej padło ofiarą amerykańskich nalotów. Po wojnie wysiedlono 7,5-tysięczną mniejszość niemiecką. W 1949 r. stało się głównym ośrodkiem Czech południowych.
Demografia Dane demograficzne za rok 2023 i 2024. Rok 2023 2024 Liczba ludności 96 417 97 377 Liczba mężczyzn 46 072 46 443 Liczba kobiet 50 345 50 934
Transport Czeskie Budziejowice to ważny w skali kraju węzeł drogowy (drogi krajowe: I/3 i I/20 oraz cztery drogi wojewódzkie) i kolejowy (połączenie z Czeskim Krumlowem, Taborem, Igławą, Pilznem, Piskiem oraz Austrią poprzez Czeskie Welenice), a w niedalekiej Planie znajduje się lotnisko wojskowe, które planuje się przekształcić na pasażerskie. W mieście funkcjonuje komunikacja autobusowa oraz trolejbusowa, a w latach 1909–1950 istniały także dwie linie tramwajowe.
thumb|left|300px|Budynki dworca kolejowego
Turystyka Największą atrakcją turystyczną jest Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym oraz zabudową reprezentującą wszystkie style architektoniczne od XII do XIX w. Jego centrum stanowi Rynek Przemysła Ottokara II o bokach długości 133 metrów;
fontanna Samsona z 1. poł. XIX wieku, pośrodku rynku ratusz z 1727 roku w stylu barokowym, proj. Anton Erhard Martinelli
katedra św. Mikołaja z lat 40. i 80. XVII wieku w stylu barokowym z wolno stojącą dzwonnicą z XVI w., tzw. Czarną Wieżą kaplica Męki Pańskiej (za katedrą). We wnętrzu wyposażenie barokowe. kościół gotycki zakonu Dominkanów pw. Ofiarowania Panny Marii oraz klasztor z dzwonnicą, zwaną Białą Wieżą (hełm z 1772 roku). baszta Otakarka - pozostałośc fortyfikacji miejskich z okresu średniowiecza w pobliżu rynku, nad martwą odnogą rzeki Malše, znajduje się stary młyn z XIX wieku, obecnie funkcjonujący jako Hotel Budweis. wieża ciśnień, zbudowana w latach 1721–1724 i przebudowana w roku 1882Czeskie Budziejowice – Czechy.Vodárenská věž (cz.). późnorenesansowa warzelnia soli z 1541 roku Żelazna Dziewica i Wieża Rabenštejna – wieże obronne z XIV wieku, będące jednymi z pozostałości gotyckich fortyfikacji miasta. Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Prokopa z XIII i XIV wieku Szpital barokowy z kościołem Trójcy Świętej Kolumna meteorologiczna W dzielnicy Czeskie Budziejowice 7 – w centralnej części Rožnowa znajduje się wiejska strefa konserwatorska
Galeria
Sport HC Czeskie Budziejowice – klub hokejowy VK Czeskie Budziejowice – klub siatkarski Dynamo Czeskie Budziejowice – klub piłkarski
Części miasta Czeskie Budziejowice 1 Czeskie Budziejowice 2 Czeskie Budziejowice 3 Czeskie Budziejowice 4 Czeskie Budziejowice 5 Czeskie Budziejowice 6 Czeskie Budziejowice 7
Urodzeni w Czeskich Budziejowicach Tomáš Klimek – czeski historyk i tłumacz Vladimíra Uhlířová – czeska tenisistka
Miasta partnerskie Linz Pasawa Suhl Lorient Nitra Homel OrzełПятым зарубежным побратимом Орла стал чешский город Ческе-Будеевице – Павел Арсеньев – Российская Газета .
Zobacz też spór o markę Budweiser
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Urzędu Miasta w Czeskich Budziejowicach
Český rozhlas – wiadomości z regionu Czeskie Budziejowice na oficjalnej stronie Czech Virtual show
Kategoria:Miasta w kraju południowoczeskim