Stanisław Wasylewski (ur. 18 grudnia 1885 w Stanisławowie, zm. 26 lipca 1953 w Opolu) – polski dziennikarz, eseista, krytyk literacki, tłumacz, autor opracowań pamiętników. Starszy brat dziennikarza Bolesława Wasylewskiego.
Życiorys Syn Bolesława i Jadwigi ze Starklów. Uczył się w gimnazjach w Stryju i Lwowie, wraz z Kornelem Makuszyńskim, Juliuszem Kleinerem i Rudolfem Weiglem. W 1904 roku zdał maturę i podjął studia historyczne oraz polonistyczne na Uniwersytecie Lwowskim. W latach 1905–1910 był kolejno: wolontariuszem, stypendystą i asystentem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. We Lwowie mieszkał do roku 1927, redagując „Gazetę Poranną”, tygodnik satyryczno-polityczny „Szczutek” i „Słowo Polskie”. W 1927 roku przeniósł się do Poznania, gdzie w Wydawnictwie Polskim R. Wegnera redagował serię Biblioteka Laureatów Nobla. Współpracował także z czasopismami poznańskimi, m.in. Tęczą oraz z redakcjami rozgłośni radiowych Poznania i Warszawy. W 1932 roku obronił pracę doktorską z filozofii na Uniwersytecie Poznańskim. Był laureatem nagrody literackiej Poznania (1937).
Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 wszedł w skład konspiracyjnej Rady Narodowej we Lwowie, podległej rządowi RP na uchodźstwie (innymi członkami byli Artur Hausner, ks. Józef Panaś, Adam Bogdanowicz, płk dr Aleksander Domaszewicz, Jan Szczyrek). Okupację przeżył we Lwowie. Na polecenie wywiadu Armii Krajowej współpracował z proniemiecką „Gazetą Lwowską”, pisząc felietony o polskich zabytkach w Małopolsce Wschodniej. W 1945 roku został za to potępiony przez Związek Zawodowy Literatów Polskich, jednak rok później został zrehabilitowany przez sąd (ponadto rola Wasylewskiego była pozytywnie oceniona przez lwowskie środowisko emigracyjne po wojnie). Po przymusowym wysiedleniu ze Lwowa w 1944 roku przez trzy lata mieszkał w Krakowie, po czym przeniósł się do Opola.
Zmarł w Opolu. Pochowany z żoną Stanisławą (1898–1965) na cmentarzu komunalnym w Opolu-Półwsi (sektor 2 zasłużonych, rząd 2, nr 9).
Twórczość Jest autorem wielu książek dotyczących Lwowa. Pisał – z wdziękiem, erudycją i humorem – poczytne eseje i szkice historyczne poświęcone głównie polskiej kulturze obyczajowej i literackiej okresu oświecenia i romantyzmu, m.in. (podano dane pierwszego wydania): U księżnej pani, Wydawnictwo Polskie, Lwów oraz E. Wende i S-ka, Warszawa 1917 Na dworze króla Stasia, Wydawnictwo Polskie, Lwów – Kraków 1919 W srebrnym dworku z modrzewia, Wydawnictwo Polskie, Lwów oraz E. Wende i S-ka, Warszawa 1919 Romans prababki, Wydawnictwo Polskie, Lwów 1920 Przypadki Króla Jegomości, Wydawnictwo Polskie, Lwów – Poznań 1920 Opowieści dziewczęce. Ustępy z pamiętników młodych panien (1776–1866), Wydawnictwo Polskie, Lwów – Poznań 1920 O miłości romantycznej, Księgarnia Wydawnicza H. Altenberga, Lwów oraz Wydawnictwo Polskie, Poznań 1921 Sprawy ponure. Obrazy z kronik sądowych wieku Oświecenia, Wydawnictwo Polskie, Lwów – Poznań 1922 Pod urokiem zaświatów, Wydawnictwo Polskie, Lwów – Poznań 1923 Klasztor i kobieta. Studium z dziejów kultury polskiej w średniowieczu, Wydawnictwo Polskie, Poznań 1923 Ducissa Cunegundis. Powieść z wieku trzynastego, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów 1923 Portrety pań wytwornych, Księgarnia Wydawnicza H. Altenberga, Lwów oraz Gebethner i Wolff, Warszawa 1924 Zerwana kokarda, Wydawnictwo Polskie, Poznań 1927 Twarz i kobieta, Wydawnictwo Polskie (R. Wegner), Poznań 1930 Na śląsku opolskim, Wydawnictwa Instytutu Śląskiego, Katowice oraz Nasza Księgarnia, Warszawa 1937 Niezapisany stan służby, Wydawnictwo J. Przeworskiego, Warszawa 1937 Karolina Sobańska. Występne życie i złoczyny tajnej ajentki wywiadu carskiego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1959 Życie polskie w XIX wieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1962
oraz wspomnienia: Pod kopułą lwowskiego Ossolineum. Pamiętnik stypendysty i asystenta Zakładu Narodowego im. Ossolińskich w latach 1905–1910, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1959 Czterdzieści lat powodzenia. Przebieg mojego życia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1959
i książki o Lwowie, m.in.: Historje lwowskie, Wydawnictwo Polskie, Lwów – Poznań 1921 Bardzo przyjemne miasto, Wydawnictwo Polskie, Poznań 1929 Lwów, Wydawnictwo Polskie (R. Wegner), Poznań 1931
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937)Zarządzenie o nadaniu Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski – „za zasługi na polu literatury” (). Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)Zarządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 7 listopada 1936 r. o nadaniu odznaczenia „Wawrzyn Akademicki” – „za wybitną twórczość literacką” ().
Upamiętnienie W Opolu i Nysie znajdują się ulice Stanisława Wasylewskiego.
Przypisy
Linki zewnętrzne Biuletyn – Forum Wymiany Myśli Nauczycieli – Informacja o Stanisławie Wasylewskim
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie konspiracji antyradzieckiej na ziemiach polskich 1939–1941 Kategoria:Ludzie urodzeni w Stanisławowie Kategoria:Ludzie związani ze Stryjem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pisarze związani z Opolem Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym w Opolu Kategoria:Polacy wysiedleni z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy eseiści XX wieku Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy popularyzatorzy nauki Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1953