Kawia (Cavia) – rodzaj ssaków z podrodziny kawii (Caviinae) w obrębie rodziny kawiowatych (Caviidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Ekwador, Kolumbia, Wenezuela, Gujana, Surinam, Brazylia, Peru, Boliwia, Chile, Argentyna, Paragwaj i Urugwaj). Są rozproszone na niemal całym kontynencie z wyjątkiem dalekiego południa i dorzeczy Amazonki.
Morfologia Długość ciała 215–395 mm, długość tylnej stopy 24–57 mm, długość ucha 19–50 mm; masa ciała 295–840 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1766 roku niemiecki botanik i zoolog Peter Simon Pallas w książce swojego autorstwa zatytułowanym Różności zoologiczne: w których opisano nowe i nieznane gatunki zwierząt, zilustrowano je obserwacjami i ikonami. Pallas wymienił pięć gatunków – Cavia capensis , Cavia cobaya (= Mus porcellus ), Cavia capybara (= Sus Hydrochaeris ), Cavia Acuti (= Mus leporinus ) i Cavia Aperea (= Cavia aperea ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Cavia cobaya (= Mus porcellus ) (kawia domowa).
Etymologia Cavia (Cauia, Scavia, Savia, Calva): nazwa cabiai oznaczająca w języku Indian Kalina ‘kawię’, być może od ‘kolczasty szczur’, od tupi saujá ‘szczur’. Anoema (Anoemas, Anaema): ‘bez siły’, być może od a ‘bez’; νοημα noēma ‘myśl, pojęcie’ (por. ανοημων anoēmōn ‘nierozumny’). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cavia cobaya (= Mus porcellus ). Cobaya (Cobaia): nazwa çabuia lub sabuia z niezidentyfikowanego języka Indian amerykańskich (być może tupi) oznaczająca ‘kawię domową’. Gatunek typowy: w oryginalnym opisie Cuvier nie wymineił żadnago gatunku, na typ nomenklatoryczny wyznaczono Cavia cobaya (= Mus porcellus ). Coiza: gr. κοιζω koizō ‘chrząkać’. Moco: rodzima, południowoamerykańska nazwa moco dla kawii. Gatunek typowy: Lund podał samą nazwę nie wskazując gatunku typowego. Perea: etymologia nieznana. Gatunek typowy: Lund podał samą nazwę nie wskazując gatunku typowego. Prea: rodzima, południowoamerykańska nazwa prea dla kawii. Gatunek typowy: Liais wymienił pięć gatunków – Cavia rufescens (= Cavia fulgida ), Cavia cobaya (= Mus porcellus ), Cavia rupestris , Cavia obscura (= Cavia fulgida ) i Cavia saxatilis (= Cavia spixii ) – nie wskazując gatunku typowego. Mamcaviaus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxCavia apereaErxleben, 1777kawia brazylijska7 podgatunkówKolumbia, Wenezuela, region Gujana, Brazylia, Boliwia, Paragwaj, północna Argentyna i Urugwaj; odnotowany w południowo-wschodnim PeruDC: 21–39 cmMC: 500–790 gcentruj|150px Cavia tschudiiFitzinger, 1857kawia górska8 podgatunkówzachodnie Peru, wyżyny Boliwii, północno-zachodnia Argentyna i północne Chile; zakres wysokości: 0–4500 m n.p.m.DC: 22–27 cmMC: 295–390 gcentruj|150pxCavia porcellus(Linnaeus, 1758)kawia domowagatunek monotypowyudomowiony na całym świecie; nie występuje w stanie naturalnym na wolności, ale populacje dzikich kawii z Kolumbii i Brazylii prawdopodobnie są spokrewnione z tym gatunkiemDC: 20–25 cmMC: 0,7–1,2 kgGUCavia fulgidaWagler, 1831kawia lśniącagatunek monotypowyendemit Brazylii: od Minas Gerais na południe do Santa CatarinaDC: 22–27 cmMC: brak danychCavia patzeltiSchliemann, 1982gatunek monotypowyendemit Ekwadoru: góra Chimborazo; prawdopodobnie występuje poza miejscem typowym; zakres wysokości: 3000–3800 m n.p.m.DC: 28–29 cmMC: 700–725 gcentruj|150pxCavia magnaXiminez, 1980kawia większagatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Brazylia (Santa Catarina i Rio Grande do Sul) i wschodni Urugwaj (Rocha)DC: 22–34 cmMC: 440–840 gcentruj|150pxCavia intermediaCherem, Olimpio & Ximenez, 1999kawia pośredniagatunek monotypowyendemit Brazylii: archipelag Moleques do Sul (Santa Catarina)DC: 27–31 cmMC: 495–680 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; GU – gatunki udomowione nie są poddawane ocenie przez IUCN.
Opisano również gatunki wymarłe: Cavia cabrerai (Argentyna; miocen) Cavia galileoi (Argentyna; pliocen) Cavia lamingae (Brazylia; plejstocen) Cavia vates (Brazylia; plejstocen)
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Kawiowate