thumb|Wnętrze thumb|Sgraffito Oźminów (fragment) Kościół św. Antoniego Padewskiego – rzymskokatolicka świątynia znajdująca się przy ul. św. Antoniego na poznańskiej Starołęce.

Historia Starołęka należała pierwotnie do parafii św. Jakuba w Głuszynie. Odległość od tej świątyni była jednak tak znaczna, że część parafian nie docierała tam na nabożeństwa. Kościół głuszyński mieścił co najwyżej 3000 wiernych, a parafia liczyła ich 4800 (1913). Starania o zbudowanie świątyni filialnej rozpoczął proboszcz głuszyński, ks. Antoni Stychel. W 1912 przedsiębiorca Jan Paczkowski przekazał gminie katolickiej w Starołęce dwie działki będące jego własnością, zastrzegając jednak, że jeśli do 1 października 1923 kościół nie powstanie lub przynajmniej nie zostanie wmurowany kamień węgielny, to grunt wróci do darczyńcyGabriela Klause, Kościół Św. Antoniego Padewskiego na Starołęce. Od sali restauracyjnej Bogusława Kempfa po murowany kościół, w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2009, s.233-257, ISSN 0137-3552.

Pierwsze szkice świątyni sporządził Roger Sławski w 1917 i miały one charakter neobarokowy. Tymczasem msze odprawiano prowizorycznie, w sali restauracyjnej udostępnianej przez Bogusława Kempfa (1916-1 kwietnia 1920). Restauracja znajdowała się w pobliżu przejazdu kolejowo-drogowego, przy ul. Starołęckiej 60 (obecnie pub). Duszpasterzem był wtedy ks. Kazimierz Rolewski. Po zakończeniu I wojny światowej podjęto starania o przejęcie baraku wojskowego, zlokalizowanego przy ul. św. Antoniego. Ostatecznie pozyskano go za darmo w 1919. Miał wymiary 27 x 12 m i wysokość 5 m. Uzupełniono go o akcent religijny – wieżę z sygnaturką na osi. Obiekt poświęcono 11 kwietnia 1920. W 1934 stanął przy nim pomnik Towarzystwa Powstańców i Wojaków. Wyposażenie wnętrza świątyni konsultowano z prof. Szczęsnym Dettloffem. Od 1 maja 1922 proboszczem był tu ks. Bronisław Gładysz.

Okupanci niemieccy zamknęli kościół, przerobili go na magazyn modeli kolejowych, a proboszcza Gładysza aresztowali w 1941. W 1945 kościół był zdewastowany, miał wybite okna oraz uszkodzenia ścian i dachu. Ze zniszczeń wojennych świątynię odbudowano przy pomocy parafian w 14 dni i poświęcono 28 marca 1945. Zlecono jednocześnie projekt nowej świątyni Michałowi Preislerowi – architektowi z Nowego Tomyśla. W lipcu 1947 zatwierdziła go rada parafialna i komitet budowy, a 23 października tego samego roku Kuria Arcybiskupia, która, w konsultacji z Władysławem Czarneckim, zleciła wiele poprawek. Kościół ten miał mieć 650 m² i pomieścić miał 2600 osób. W formie posiadał nawiązania do stylu neoromańskiego, ale był dość skromny w wyrazie (dzielnica robotnicza). Projekt nie otrzymał akceptacji miejskiej Komisji Architektonicznej, której referentem był Jerzy Tuszowski. Zarzucono mu słabe opracowanie, a także błędne rozwiązania przestrzenne i funkcjonalne.

Po tym niepowodzeniu, zlecono opracowanie projektu ponownie Rogerowi Sławskiemu, który miał już wówczas 77 lat. Pierwsze szkice dostarczył w październiku 1948. Zaproponował on świątynię orientowaną, bardzo tradycyjną, prostokątną, z silnym akcentem wieżowym i trzema nawami rozgraniczonymi serlianami. Prezbiterium zwieńczała prosta ściana z kolistym oknem (witraż). Całość przykryć miał żelbetowy strop belkowo-kasetonowy, nawiązujący do rozwiązań renesansu. Od strony ulicy Sławski zaproponował boczne wejście w formie portalu z płaskorzeźbą w nadprożu. W strefie wejściowej stanąć miała duża figura św. Antoniego Padewskiego. Liczne wady projektu wykazywał ks. dziekan Henryk Lewandowski, ubolewając jednocześnie nad brakiem w Poznaniu choćby jednego kościoła w duchu sztuki nowoczesnej.

Prace ziemne przy budowie rozpoczęto latem 1949 (30 sierpnia lub 5 września) i poprzedziły one wydanie zgody na budowę. Kierownikiem budowy był architekt Jan Kuznowicz. 9 lipca 1950 arcybiskup Walenty Dymek poświęcił kamień węgielny. 20 grudnia 1955 obiekt poświęcił protonotariusz apostolski Franciszek Marlewski. Wewnątrz umieszczono m.in. ołtarz, ambonę, konfesjonał i rzeźby z kościoła Najświętszej Marii Panny w Poznaniu, gdzie postanowiono zmienić wystrój wnętrza. W następnych latach świątynia wzbogaciła się o polichromie Józefa i Łucji Oźminów, a także elementy wyposażenia autorstwa Franciszka Morawskiego. W 1969 przystąpiono do wznoszenia wieży (45 m wysokości), która znacząco odbiegła od wizji Sławskiego (głównie zmieniono kształt okien). Antoni Brzeziński z Poznania wykonał cztery dzwony. 24 listopada 1974 arcybiskup Antoni Baraniak konsekrował kościół i ołtarz. W 1976 Aleksander Holas wykonał projekt przebudowy prowizorycznego dachu, który jednak nie został wykonany solidnie. Pojawiły się zacieki, zagrożone były polichromie Oźminów. W 1981 dach pokryto blachą miedzianą. W 1986 zmieniono ostatecznie sufit z płyt pilśniowych na kasetonowy strop projektu Sławskiego. Wcześniej zamontowano jeszcze metalowe żyrandole o efektownym wyglądzie (proj. Jerzy Olszewski z Bydgoszczy).

Opis Trójnawowa pseudobazylika z wieżą w północno-zachodnim narożniku. Przykrywa ją strop kasetonowy oparty o cztery filary. Oświetlenie zapewnia sześć dużych kolistych okien (jedno nad wejściem, jedno w prezbiterium i po trzy w ścianach naw bocznych). Dekorację ścian w technice sgraffito i fresku, drogę krzyżową oraz projekt witraży w oknach wykonali Łucja i Józef Oźminowie. Witraże wykonał natomiast Zygmunt Kośmicki.

W prezbiterium część centralna zajmuje przedstawienie Ostatniej Wieczerzy, zaś po bokach znajdują się obrazy o tematyce starotestamentowej. Witraż w prezbiterium przedstawia św. Antoniego z Padwy. Drewniana chrzcielnica jest natomiast najstarszym elementem wyposażenia kościoła, pochodzącym z drewnianej świątyni.

Nawę środkową zdobią malowidła ukazujące sceny z życia patrona kościoła. W nawach bocznych zaś znajdują się przedstawienia Zwiastowania i św. Józefa przy pracy. Witraże w nawach bocznych ukazują aniołów.

Zamykająca kościół chór muzyczny z organami wykonano w latach 1959–1963. Pod chórem znajduje się kruchta z kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej w której znajduje się kopia ikony autorstwa Stanisława Gawłowskiego.

Bryła kościoła, jaka ostatecznie powstała znacząco odbiega od pierwotnej wizji Rogera Sławskiego, a zmiany, uproszczenia detalu i zubożenie całokształtu zawdzięcza przede wszystkim poprawkom wnoszonym przez Aleksandra Holasa już po śmierci architekta, dla którego było to ostatnie dzieło życia.

Przed kościołem znajduje się figura św. Antoniego wyrzeźbiona w 1989 roku przez Adama Graczyka.

Oś ulicy św. Antoniego, przy której stoi kościół starołęcki, zamknięta jest optycznie przez zieleń Dębiny, z której wynurza się wieża kościoła Świętej Trójcy na Dębcu. Obie wieże tworzą perspektywiczną zależność i symboliczny układ urbanistyczny.

Tablice pamiątkowe W kościele umieszczone są następujące tablice pamiątkowe: w kruchcie - Pamięci / Jana Paczkowskiego / 1852-1928 / Przemysłowca i społecznika, darczyńcy ziemi pod budowę / kościoła pw. św. Antoniego Padewskiego na Starołęce / Niech Bóg nagrodzi jego hojność / Rodzina i wdzięczni parafiania / Poznań 24.11.2010, na lewo od ołtarza - W tym miejscu w dniu 19.X.2003 / złożono dokumenty / poświęcenia kamienia węgielnego / tej świątyni, / sporządzone w dniu 2.VII.1950 / odnalezione / w fundamentach w dniu 15.V.2001. / Tablicę ufundował Zakład Kamieniarski Suchy Las Aleksander Jaros, wewnątrz - Pamiątka nawiedzenia / cudownego obrazu Matki Bożej / w Poznaniu Starołęce 29/30.8.1977 / Misje przed nawiedzeniem głosili / Księża Salezjanie.

Przypisy

Bibliografia

Antoniego Padewskiego Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego Kategoria:Starołęka Poznań, Antoniego Kategoria:Budynki projektu Rogera Sławskiego Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1958 Kategoria:Obiekty w Poznaniu wpisane do gminnej ewidencji zabytków