thumb|upright=1.5|Mappa generalna gubernii grodzieńskiey i obwodu białostockiego, Petersburg 1820, Gubernia grodzieńska i obwód białostocki 200px|mały|Gubernia grodzieńska w 1821 roku na tle ziem zaboru rosyjskiego Gubernia grodzieńska (; biał. Гродзенская губерня lub Гарадзенская губэрня; lit. Gardino gubernijaOficjalny status miała jedynie nazwa rosyjska.) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego w latach 1801–1915 (część Kraju Północno-Zachodniego), utworzona na historycznej Grodzieńszczyznie, ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej.
Historia W 1796 roku powstała gubernia słonimska, która 12 grudnia 1796 została połączona z gubernia wileńską w gubernię litewską. Odtworzona ją ponownie w 1801 roku jako gubernia grodzieńska. Od 1819 roku gubernia grodzieńska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia KonstantegoWacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56.. W 1842 roku do guberni grodzieńskiej włączono tereny zlikwidowanego obwodu białostockiego.
W 1891 ludność guberni liczyła 1 509 728 mieszkańców. Po wybuchu I wojny światowej od 1915 pod okupacją niemiecką, w składzie Ober-Ostu. W 1919 początkowo pod administracją marionetkowej Litewsko-Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad, następnie po ofensywie Wojska Polskiego w kwietniu 1919 pod administracją polską w formie Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich. Po wojnie polsko-bolszewickiej teren guberni wszedł po traktacie ryskim w całości w skład II Rzeczypospolitej. Został wówczas podzielony między województwo białostockie, województwo poleskie i nowogródzkie. Po agresji sowieckiej na Polskę w 1939 jej byłe terytorium anektowane przez ZSRR zostało włączone do Białoruskiej SRR (w 1940 okręg Druskienik przekazano Litewskiej SRR).
Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej jej byłe terytorium podzielono między obwód białostocki, włączony do III Rzeszy a Komisariaty Rzeszy Białoruś i Ukraina. 16 sierpnia 1945 część b. guberni na zachód od tzw. Linii Curzona znalazła się w granicach PRL, część na wschód od tej linii po stronie sowieckiej, w granicach Białoruskiej SRR i Litewskiej SRR.
Podział administracyjny Początkowo w skład guberni wchodziło 8 ujezdów (powiatów), a od 1843 było ich 9: białostocki bielski (z włączonym doń w 1843 powiatem drohiczyńskim) brzeski grodzieński kobryński prużański słonimski sokólski wołkowyski
Oświata Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 39% ludności powyżej 9 roku życia.
Ludność według rosyjskiego spisu z 1897 roku Według rosyjskiego spisu ludności z 1897 roku Gubernię zamieszkiwało 1 603 409 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następującoDemoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference.: Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) – 1 141 714 (71,1%) w tym: Białorusini – 705 045 (43,9%) Żydzi – 278 542 (17,3%) Polacy – 161 662 (10,1%) Inni – 21 491 (1,6%)
Największe miasta Największe miasta na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku oraz porównanie przynależności administracyjnej przed rozbiorami Polski oraz przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie: thumb|Białystok, ok. 1900 miastopopulacjawojewództwo(1771)19302016 1. Białystok 66 03220px podlaskie 2. Grodno 46 91920px trockie 3. Brześć 46 56820px brzeskolitewskie 4. Słonim 15 86320px nowogródzkie 5. Kobryń 10 40820px brzeskolitewskie 6. Wołkowysk 10 32320px nowogródzkie 7. Prużana 763320px brzeskolitewskie 8. Sokółka 759820px trockie 9. Bielsk 746420px podlaskie 10. Brańsk 408720px podlaskie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Gubernia Grodno
Kategoria:Gubernie Imperium Rosyjskiego