mały|Płock, ziemia płocka, Mazowsze i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnych Płock – miasto w Polsce, na prawach powiatu, położone na Pojezierzu Dobrzyńskim i w Kotlinie Płockiej, nad Wisłą, w województwie mazowieckim, siedziba ziemskiego powiatu płockiego; historyczna stolica Mazowsza oraz stolica Polski w latach 1079–1138; siedziba rzymskokatolickiej kurii diecezji płockiej (1075), siedziba biskupa naczelnego Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, port rzeczny, rafineria ropy naftowej (1964), szkoły wyższe, teatry, muzea. Polskie miasto-bohater (1921). mały|Wzgórze Tumskie nocą W preambule do Statutu Miasta Płocka użyto nazwy Stołeczne Książęce Miasto Płock (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2008 r. Nr 91, poz. 3271)..
Prawa miejskie uzyskał w 1237 rokuCzęść Płocka należąca do biskupa otrzymała prawdopodobnie zachodnioeuropejskie prawa miejskie w połowie XII wieku za biskupa Aleksandra z Malonne., potwierdzone w latach 1361, 1435, 1462, 1514. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w starostwie płockim województwa płockiego w 1784 roku.
W latach 1975–1998 stolica województwa płockiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2024 r., miasto było zamieszkiwane przez 110 015 osób.
Geografia Płock leży nad Wisłą (pomiędzy ca. 629 a 633 kilometrem jej biegu), w zasięgu Jeziora Włocławskiego utworzonego zaporą we WłocławkuKilometraż Wisły., na styku dwóch makroregionów: prawobrzeżnego Pojezierza Dobrzyńskiego oraz położonej na lewym brzegu rzeki Kotliny Płockiej. Klimat lokalny charakteryzuje się niską sumą opadów (510 mm rocznie), średnimi temperaturami stycznia , a lipca .
Powierzchnia Płock zajmuje powierzchnię 8806 ha. Główna część miasta położona jest na wysokim, prawym brzegu Wisły (wysokość skarpy wynosi ok. 50 m), lewobrzeżny Płock to dzielnice Radziwie, Góry, Ciechomice i Pradolina Wisły.
Rok Powierzchnia (km²) Włączone miejscowości lub ich części Liczba przejętych mieszkańców przed 1923 16,78 – – 1923 26,00 Radziwie ? 1953 31,18 Boryszewo Nowe, Kostrogaj, Ośnica 1118 1961 51,94 Biała Nowa, Powsino, Chełpowo, Trzepowo, Winiary 1365 1982 66,44 Borowiczki, Imielnica, Podolszyce ? 1997 88,06 Budy Dolne, Ciechomice, Góry, Longinus, Tokary 2700
Klimat
Ochrona przyrody Na terenie miasta znajduje się 9 pomników przyrody (stan na rok 2004): Nr Lokalizacja Nazwa Sztuk Obwód Akt1. ul. Kościuszki 24dąb szypułkowy Broniewskiego1442Orzeczenie nr 97 PWRN z dnia 24.12.1957 Nr Lb-5/21/1324/57.2. park na tyłach Sądu Okręgowego w pobliżu ul. Teatralnejdąb szypułkowy1301Orzeczenie nr 151 PWRN z dnia 21.05.1962 Zn. R-XV-466/39/62.3. ul. Kościuszki 3dąb szypułkowy1260Rozporządzenie Wojewody Płockiego nr 8/92 z dnia 21 maja 1992 roku.4. ul. Zarzeczna 6dąb szypułkowy Wojciech1500Orzeczenie nr 278 PWRN z dnia 15.02.1973 Zn. Rlop-831/19/73.5. pomiędzy Muzeum Diecezjalnym a Bazyliką (Wzgórze Tumskie)platan klonolistny12006. okolice Sądu Rejonowegokasztanowiec zwyczajny13207. Zespół Szkół Logos (dawniej Zespół Szkół Odzieżowych nr 8), ul. Sienkiewicza 26robinia akacjowakatalpa żółtokwiatowa23901348. Ogródki Działkowe im. T. Kościuszki, ul. Narodowych Sił Zbrojnychmagnolia1319. osiedlowy plac zabaw Mazowieckiej Spółdzielni Mieszkaniowej pomiędzy blokami przy ul. Jesiennej 3 i 5miłorząb dwuklapowy178Rozporządzenie Wojewody Płockiego nr 1/87 z dnia 9 stycznia 1987 roku. Płock posiada 2 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe: jar rzeki Brzeźnicy jar rzeki Rosicy
Demografia
Wykres liczby ludności Płocka na przestrzeni ostatniego tysiąclecia:
Największą populację Płock miał w 1998 r. – mieszkańcówGUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1998..
Osiedla
Płock podzielony administracyjnie jest na 23 osiedla (21 osiedli mieszkaniowych oraz 2 niezamieszkane osiedla przemysłowe).
Symbole miasta mały|Wzgórze Tumskie
Barwy miasta – żółto-niebieskie z czerwonym szlakiem w środku ustalone w 1938 roku przez Radę Miejską nawiązują swoją kolorystyką do barw dawnego munduru województwa ustanowionego przez sejm 1776 roku dla województwa płockiego.
Historia mały|Wojciech Gerson, Widok Płocka, 1852
We wczesnym średniowieczu ważny ośrodek kultowy Słowian. Płock został założony w końcu X wieku i był jedną z głównych siedzib królestwa (łac. sedes regni principalis). W latach 1079–1138 pełnił rolę stolicy państwa polskiego. Miasto w zlatynizowanej formie urbs Plocensis oraz civitas Plocensis notuje Gall Anonim w swojej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116.
Odznaczenia dla miasta Krzyż za Męstwo i Odwagę 206 Pułku Piechoty Armii Ochotniczej i Obrony Płocka 20 marca 1921 Krzyż Walecznych 10 kwietnia 1921 – w uznaniu bohaterstwa wykazanego przez ludność cywilną miasta Płocka w dniach 18 i 19 sierpnia 1920 r., podczas najazdu bolszewików Order Sztandaru Pracy I klasy 26 czerwca 1966 Order Krzyża Grunwaldu II klasy 8 maja 1979 Order Krzyża Grunwaldu III klasy 7 maja 1986Konrad Jan Waluś, Jan HenrykWaluś: Falerystyczny zapis historii Płocka.
Architektura mały|Renesansowa Bazylika katedralna w Płocku
Bazylika katedralna wzniesiona została w 1144 roku z fundacji biskupa Aleksandra z Malonne. Wielokrotnie przebudowywana, zachowała jednak swoje pierwotne romańskie elementy. W Kaplicy Królewskiej znajduje się sarkofag dwóch władców Polski – Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego, a także 13 książąt mazowieckich: m.in. Konrada I mazowieckiego i Bolesława IV Kędzierzawego. Katedra w Płocku jest największą nekropolią Piastów w Polsce. W kruchcie – kopia słynnych brązowych, romańskich Drzwi płockich, wykonanych dla katedry płockiej około 1154 roku w Magdeburgu Zamek książęcy z XIV wieku, przebudowany w XVI wieku na opactwo benedyktynów. W murach zamkowych znajdują się dwie gotyckie wieże: Wieża Szlachecka – dawne więzienie dla szlachty i Wieża Zegarowa z barokowym hełmem i z fragmentami romańskiego palatium z XIII wieku u podstawy. W dawnym opactwie mieści się obecnie Muzeum Diecezjalne, które eksponuje najcenniejsze zabytki skarbca takie jak Herma św. Zygmunta, kielich Konradowski, Diadem płocki i gotyckie monstrancje. Obok, w dawnym budynku muzeum, znajduje się kolekcja malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego (m.in. zbiór ponad 100 pasów kontuszowych). Świątynia Miłosierdzia i Miłości – katedra mariawicka, wybudowana z inicjatywy Marii Kozłowskiej w latach 1911–1914. W skład kompleksu budynków wchodzi także klasztor – siedziba władz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Świątynię i klasztor wzniesiono w stylu neogotyku angielskiego na planie litery E. We wnętrzu świątyni znajduje się pozłacana konfesja, nagrobek Marii Franciszki i biskupów mariawickich.
Amfiteatr płocki – wkomponowany w zbocze skarpy obiekt przykryty wachlarzowym dachem mieszczący ok. 3,5 tysiąca widzów.
mały|Deptak na ul. Tumskiej
Ulica Tumska – deptak miejski. Wytyczona na początku XIX w., gdy miała być drogą dojazdową do katedry. Potem połączyła Rynek Kanoniczny (obecnie Plac Narutowicza) z Nowym Rynkiem i stała się główną ulicą handlową miasta. W secesyjnej kamienicy przy ul. Tumskiej 8 mieści się Muzeum Mazowieckie, jedna z najstarszych placówek muzealnych w Polsce. W zbiorach muzeum znajduje się bogata kolekcja sztuki secesyjnej, w tym prace Wyspiańskiego, Malczewskiego, Mehoffera, Laszczki, Laliqua, Galle oraz art déco, eksponowane na osobnej wystawie stałej w budynku przy ul. Kolegialnej 6.
mały|Ulica Grodzka
Ulica Grodzka – najstarsza ulica miasta. Łączyła dwa rynki miejskie: Kanoniczny (obecnie Pl. Narutowicza) oraz Stary Rynek. Obecnie w zabudowie dominują neoklasycystyczne kamienice z XIX wieku. mały|Liceum Ogólnokształcące im. Marszałka Stanisława Małachowskiego działające nieprzerwanie od 1180 roku – jedna z najstarszych szkół w Polsce Przy ulicy Małachowskiego 1 mieści się „Małachowianka” – jedna z najstarszych w Polsce szkół średnich (zał. według tradycji w 1180). W podziemiach średniowiecznego skrzydła budynku mieści się muzeum szkolne z reliktami architektury romańskiej i gotyckiej, a w gotyckiej wieży obserwatorium astronomiczne. Wśród uczniów szkoły byli m.in. Ignacy Mościcki – Prezydent II RP i Tadeusz Mazowiecki – pierwszy Premier III RP, podróżnik Tony Halik oraz Jan Zumbach – dowódca legendarnego Dywizjonu 303 Sanktuarium Bożego Miłosierdzia, jest celem pielgrzymek religijnych. 22 lutego 1931 roku siostra św. Faustyna Kowalska miała mieć pierwsze objawienie obrazu Jezusa Miłosiernego. W 100-lecie jej narodzin zostało otwarte Muzeum św. Siostry Faustyny. mały|Stary Rynek i Ratusz Stary Rynek – do połowy XIX wieku tętnił życiem. Były zajazdy, oberże i sklepy. Pośrodku rynku wznosił się gotycki ratusz z niewysoką wieżą, a przed nim szafot. Płocki ratusz – zbudowany w latach dwudziestych XIX wieku, zaprojektowany został przez Jakuba Kubickiego (twórcy m.in. Belwederu w Warszawie), w okresie klasycyzmu był miejscem ostatniego posiedzenia Sejmu Królestwa Polskiego w 1831 r. (tzw. Sejm Powstańczy). Od chwili powstania ratusz był zawsze siedzibą władz miejskich. Kościół kolegiacki św. Bartłomieja ufundowany przez Kazimierza Wielkiego, Świątynia była wielokrotnie przebudowywana. W XVIII w. w wyniku osuwania skarpy rozebrano boczne kaplice, a wejście w stylu barokowym dobudowano od strony Starego Rynku. W kościele znajduje się wczesnobarokowy ołtarz z roku 1640. Neogotycki klasztor Starokatolickiego Kościoła Mariawitów – centrum polskiego mariawityzmu z początku XX wieku. W pobliżu domu, w którym urodził się i mieszkał Władysław Broniewski (1897–1962), przy Placu Obrońców Warszawy znajduje się monumentalny pomnik wystawiony w 1972 r. na cześć poety, autorstwa Gustawa Zemły. Na podwórzu przed domem rośnie kilkusetletni dąb. Broniewski w wielu swoich wypowiedziach codziennych i poetyckich identyfikował się z prastarym drzewem. Władysław Broniewski jest Honorowym Obywatelem Miasta Płocka. Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego. Odsłonięty 18 sierpnia 1997 roku, w 77 rocznicę wydarzeń na Pl. Obrońców Warszawy (przedwojennym placu Piłsudskiego).
mały|Siedziba PERNu
mały|Siedziba Orlenu
„Petrochemia płocka” zaczęła powstawać w 1960 r. Dziś Orlen jest jedną z największych firm w tej części Europy i potentatem na krajowym rynku paliw płynnych i produktów petrochemicznych Płocki Park Przemysłowo-Technologiczny to wspólne przedsięwzięcie władz miasta Płocka i Orlen, mające na celu rozwój przedsiębiorczości w Płocku i regionie. Park oferuje przedsiębiorcom ponad 200 ha terenów (zasoby gminy Płock sąsiadujące z Orlenem). W 2007 r. tereny PPP-T zdobyły I miejsce w województwie mazowieckim w konkursie „Grunt na medal”. W Parku docelowo znajdzie zatrudnienie kilka tysięcy osób. Teren o powierzchni 200 ha sąsiadujący z Orlenem czeka na przedsiębiorców działających w różnych sferach aktywności: przemysłowej, technologicznej i badawczo-rozwojowej. Płock jest miastem atrakcyjnym dla inwestorów zagranicznych. Płock spośród ofert w Polsce wybrał amerykański Levi Strauss. Zbudował fabrykę i od 1992 r. rozpoczął masową produkcję odzieży dżinsowej (na zdjęciu). Jedyny w kraju producent kombajnów zbożowych Bizon przekształcił się w spółkę z udziałem kapitału międzynarodowej korporacji CNH. Od 2003 r. działa Basell Orlen Polyolefins, który uruchomił w Płocku dwa największe na świecie zakłady produkcyjne polipropylenu i polietylenu. Na płockim rynku są również inne firmy z udziałem kapitału zagranicznego: Hoppenstedt Bonnier Information, Bildau&Bussmann, Adler Polska, A. Schulman, Dr Oetker Dekor.