Zagłębie Sosnowiec – polski klub piłki nożnej z Sosnowca. W latach 1955–1958, 1960–1986, 1989–1992, 2007–2008, 2018–2019 występował na najwyższym poziomie rozgrywkowym w Polsce. Od sezonu 2026/2027 występuje w III lidze. Zagłębie jest czterokrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz czterokrotnym wicemistrzem Polski.
Dzieje klubu Od KS Milowice do Unionu Sosnowiec Pierwsza organizacja sportowa na terenie Sosnowca powstała w 1906 – przy hucie „Milowice” w dzielnicy o tej samej nazwie. Wśród założycieli powstałego wówczas klubu sportowego byli: Aleksander Rene, Edward Michałowski i Józef Komander. Powstała drużyna nie miała stałego boiska – w piłkę grano praktycznie wszędzie tam, gdzie się dało.
W 1908 m.in. za prowadzenia nielegalnego klubu, aresztowany i osadzony w więzieniu w Łodzi został jeden z jego założycieli Aleksander Rene. Wydawało się, że nowo powstały klub nie ma szans na przetrwanie zwłaszcza że gubernator piotrkowski (któremu administracyjnie podlegał Sosnowiec) odmówił pomocy w stworzeniu w mieście filii petersburskiego Unionu.
Pomimo tak niesprzyjających okoliczności Rene nie rezygnował i jeszcze w 1908 r. zwrócił się z prośbą wprost do władz Unionu. Tym razem sprawę udało się załatwić pozytywnie i jeszcze w tym samym roku klubik z Sosnowca mógł nosić dumne miano „TS Union”. Organizacją nowego klubu zajął się m.in. wypuszczony na wolność Aleksander Rene.
Wtedy też powstał pierwszy w mieście plac do gry (stadionem to jeszcze to miejsce trudno było nazwać) przy skrzyżowaniu ulic Swobodnej i StarososnowieckiejBłędnie podano: przy Swobodnej i Staropogońskiej, gdyż ulice te nie zbiegają się ze sobą i są dość odległe., gdzie starano się rozgrywać mecze z drużynami ościennych miast. Union grał w barwach białych z poprzecznie przechodzącym czerwonym pasem. Oprócz drużyny piłkarskiej w klubie istniały również sekcje: cyklistów i kręglarska. W składzie Unionu grali: Peterek, Kwapisz, Nalewka, Bińkowski, Rene, Pladek, Plich, Kandziora, Twardoch, Kiel, Brinwgwald, Lenger, bracia Heizelmannowie, OskarMirosław Ponczek – „Męska piłka nożna w stuleciu miasta Sosnowca 1902-2002” Sosnowiec 2002, s. 11..
Czasy Victorii, KS Sosnowiec i Unii Podczas I wojny światowej wszelka działalność sportowa w Sosnowcu uległa zawieszeniu. Drużynę piłkarską udało się reaktywować dopiero pod koniec 1918, kiedy przy Towarzystwie Kulturalno-Oświatowym „Świt” powstał klub TS „Victoria”. Drużyna przyjęła barwy biało-zielone, a w jej składzie możemy odnaleźć m.in. braci Kiepurów (przez krótki czas w klubie grał późniejszy słynny tenor Jan Kiepura), Filipkowskiego, Judę, Okularczyka, Muszyńskiego, Rolskiego, Siwka, Słomczyńskiego, Wieprzyckiego, Wiewiórkę i Zygmuntowskiego.
W 1919 powstał drugi z sosnowieckich klubów – TS Sosnowiec (przemianowany w 1921 na KS Sosnowiec), który poprzez kierownika Aleksandra Rene nawiązywał do wcześniejszych sosnowieckich klubów – KS Milowice i Unionu.
Już w 1922 sosnowieccy działacze piłkarscy podjęli rozmowy nad stworzeniem jednej, silnej organizacji sportowej. Nie udało się im wówczas dojść do porozumienia.
Do szczebla ogólnokrajowego (pierwszej ligi) Victoria miała szansę awansować w 1928 roku. Po wygraniu kieleckiej klasy A (Sosnowiec należał wówczas województwa kieleckiego), w pierwszej rundzie eliminacji drużyna zagrała z Garbarnią Kraków i Pogonią Katowice. Spotkania te zakończyły się jednak znaczącymi porażkami klubu.
Brak sukcesów na arenie ogólnopolskiej skłoniły działaczy do ponownego podjęcia rozmów w sprawie fuzji. Ostatecznie realizacja śmiałych planów doszła do skutku dopiero w 1931, kiedy to na bazie Victorii i KS Sosnowiec stworzono Unię Sosnowiec. Nowa drużyna miała rozgrywać swoje mecze na boisku przy Alei Mireckiego (otwartym kilka lat wcześniej w 1926). Pierwszym sprawdzianem nowej drużyny był mecz towarzyski z pierwszoligowym Ruchem Hajduki Wielkie zakończony zaszczytnym dla nowej drużyny remisem 1:1. Prezesem nowo utworzonego klubu został inż. Jerzy Bijasiewicz, a do zarządu weszli Bronisław Bitnerowski, Stanisław Iskry, Teofil Kubiczek i Aleksander WiprzyckiTamże s. 19.. Wśród wybijających się graczy tego okresu widzimy: Dudka, Gwoździa, Słotę, Suwałę i Widawskiego. Klub oprócz sekcji piłki nożnej prowadził jeszcze sekcje: hokeja na lodzie, bokserską, gier sportowych, łyżwiarską, kolarską, motocyklową, lekkoatletyczną, tenisa ziemnego oraz turystyczno-krajoznawczą.
Unia Sosnowiec aż do wybuchu II wojny światowej swoją wyższość w klasie A udowadniała 4 -krotnie. W każdym z tych przypadków nie udawało się jednak awansować do pierwszej ligi.
Za pierwszym razem w 1933 drużyna zajęła drugie miejsce w pierwszej rundzie eliminacji za Naprzodem Lipiny (remis i porażka), a przed Olszą Kraków (zwycięstwo i porażka).
Trochę lepiej Unii poszło rok później, kiedy to odniosła zwycięstwo i remis nad Grzegórzeckim Kraków oraz remis i porażkę ze Śląsk Świętochłowice. Zajęte ponownie drugie miejsce nie dawało prawa do dalszych gier eliminacyjnych.
Ostatnią przed wojną szansę na awans drużyna z Sosnowca miała w 1939, którą jednak tak jak i poprzednio nie udało się wykorzystać. Co więcej Unia przegrała wówczas wszystkie cztery mecze i zajęła ostatnie miejsce w tabeli za Śląskiem Świętochłowice i Fablokiem Chrzanów. W drużynie grał wtedy m.in. wyróżniający się junior, późniejszy prezes PZPN Wiesław Ociepka.
Podczas II wojny światowej działalność klubów sportowych w Zagłębiu Dąbrowskim była zakazana. Od 1941 roku funkcjonowały konspiracyjne drużyny piłkarskie, głównie złożone z byłych zawodników Unii Sosnowiec. W 1943 roku rozegrano konspiracyjne mistrzostwa regionu.
Polska Ludowa Historia Zagłębia Sosnowiec w realiach Polski Ludowej rozpoczyna się jeszcze w czasie II wojny światowej. Mimo zakazów okupanta życie sportowe w Sosnowcu nie zamarło – od 1941 roku działały nieformalne drużyny piłkarskie skupione przy zakładach pracy, oparte głównie na byłych zawodnikach Unii Sosnowiec. W 1943 roku zorganizowano konspiracyjne mistrzostwa regionu, w których Unia rywalizowała z innymi zespołami Zagłębia Dąbrowskiego.
Po wyzwoleniu w 1945 roku, klub został reaktywowany jako Robotniczy Klub Sportowy Sosnowiec. W kolejnych latach funkcjonował pod różnymi nazwami, odzwierciedlającymi ówczesny system polityczno-organizacyjny (RKU, Unia, Metal, Stal Sosnowiec). Lata powojenne przyniosły szybki rozwój sportowy. W 1949 roku Stal awansowała do II ligi, a w 1954 roku do najwyższej klasy rozgrywkowej.
Największe sukcesy klub odnosił w latach 50. i 60. W 1955 roku piłkarze zostali wicemistrzami Polski, a w 1962 i 1963 roku zdobyli Puchar Polski pokonujac w finale Gónika Zabrze i Ruchu Chorzów. W 1962 roku klub przyjął nazwę Górniczy Klub Sportowy Zagłębie Sosnowiec. Drużyna brała udział w europejskich pucharach i prestiżowych turniejach międzynarodowych, rywalizując m.in. z zespołami z Węgier, Grecji, Niemiec czy Czechosłowacji. W 1964 sosnowiczanie zostali mistrzami International Soccer League, czyli międzynarodowej ligi, która promowała w Stanach Zjednoczonych piłkę nożną.
1963/1964 Podczas przygotowań do rozgrywek sezonu 1963/1964 zespół po raz pierwszy wystąpił w rozgrywkaxch Pucharu Intertoto. W rozgrywkach zmiezył się z drużynami Motor Jena Veleż Mostar i Slovan Bratysława. Zagłębie wygrało wszystkie spotkania: Z Motorem Bratysława 2:0 i 0:2 z Veleżem 4:1 i 1:4 i Slovanem 1:0 i 0-1 i zajęło 3 miejsce. W pierwszym meczu sezonu Zagłębie zremisowało 1:1 z debiutującą w rozgrywkaxch I ligi Unią Racibórz. W kolejnych dwóch spotkaniaxch Zagłębie pokonało 2:1 Arkonię Szczecin i Wisłę Kraków oraz wygrało 2:0 Legią Warszawa u siebie. W piątej kolejne Zagłębie doznało pierwszej w sezonie porazki z drużyną Górnika Zabrze 1:7. We wrześniu Zagłębie Sosnoiec wygrało 3:0 z Polonią Bytom 3:1 ze Stalą Rzeszów i 3:2 z Odrą Opole zostając liderem I ligi. 25 września druzyna rozegrała pierwszy mecz w Pucharze zdobywców Pucharów przegrywając z Olympiakosem Pireus 1:2. W rewanżowym spotkaniu drużyna Zagłębia wygrała 1:0 po bramce Ryszarda Karwiarza. W trzecim spotkaniu rzozegranym w Wiedniu Zagłębie przegrało 2:0 po bramach Georgios SiderisGeorgiosa Siderisa i Nikolaos Tzinis|Nikolaosa Tzinisa.W październikowych spotkaniach Zagłebie przegrało 1:2 z Pogonią Szczecin, 1:2 z ŁKS Łódź i 0:1 z Gwardią Warszawa oraz wygrało derbowy pojedynek z druzyną Szombierki Bytom -3-1. Rundę wiosenną drużyna rozpoczęła od przegranego przez rzut monetą ćwierćfinału pucharu Polski z Pogonią Szczecin (1:1). W pierwszych trzecvh meczach rundy rewanżowej Zagłębie strzeliło 11 goli wygrywając 6:3 z Unią Racibórz 2:1 z Arkonią Szczecin i 3:0 z Wisłą Kraków. W kwietniowych pojedynkach Zagłębie zremisowało z Legią Warszawa 1:1 i przegrało 2:0 z Górnikiem Zabrze. Pod koniec Kwietnia Zagłębie zrezmisowało 1:1 z Polonią Bytom, wygrało 7:3 z Szombierkami i wygrało 5:0 ze Stalą Rzeszów. Zagłębie przegrało dwukrotnie 3:1 z Odrą Opole i Ruchem Chorzów. W ostatnim meczu sezonu Zagłębie pokonało 2:0 Pogoń Szczecin i zdobyło wicemistrzostwo Polski. Puchar Interligi Amerykańskiej= Przygotowania do sezonu 1964/1965 Zagłębie Sosnowiec rozpoczęło od wygrania turnieju o puchar interligi Amerykańskiej w Nowym Jorku i Chicago. W fazie grupowej ryalami Zagłebia były drużyny AEK Ateny Victoria Guimaraes i Crvena Zvezda Belgrad. Zagłębie wygrało Puchar Interligi pokonunjac dwukrotnie 3:0 AEK Ateny Victorię Guimaraes 1:0 remisując:2:2 z drużyną SV Schweacht i remisując w ostatnim grupowym meczu 4:4 z Crveną Zvezdą Belgrad. W kolejnym dumeczu dwuktornie wygrali z zespołem Werderu Brema 4:0 i 1-0. Wygrana z Werderem upraniała do gry o Puchar Ameryki. W fnałowym dwumeczu Zagłębie Uległo zespołowi Dukli Praga 1:3 a w drugim spotkaniu zremizowało 1:1.
Sezon 1964/1965 W rundzie jesiennej Zagłębie przegrywało mecze wyjazdowe i wygrywało domowe. Jedynym odstępstem od tej reguły była wygrana 2:1 z Polonią Bytom na jej boisku.. W inauguracyjnym meczu sezonu 1964/1965 Zagłebie pokonało 3:1 Legie Warszawa. Bramki dla Zagłębia Strzelili Janusz Gałeczka i Ginter Piecyk. oraz Zbignie Myga. W drugiej kolejce Zagłębie przegrało 2:1 z Pogonią Szczecin. W kolejnych dwóch kolejkach ligowych Zagłebie pokonywało 1:0 ŁKS Łódź i Stal Rzeszów. W 6 kolejce wygrało 4:0 derbowy mecz przeciwko Szombierkom Bytom.W kolejnej kolejce drużyna przegrała niespodziewanie 3:0 z Gwardią Warszawa. W kolejnej kolejce Zagłebie wygrało 3:0 z Zawiszą Bydgoszcz. Po meczu z Zaiwiszą w kolejnym spotkaniu Zagłębie przegrało 2:4 z drużyną Ruchu Chorzów. Po rundzie jesiennej Zagłebie posiadając 16 punktów zajmowało trzecią pozycję w tabeli. W inauguracyjnym spotkaniu rundy rewanżowej Legia Warszawa pokonała Zagłębie 3:1.W kolejnym spotkaniu Zagłębie wygrało 4:0 z Pogonią Szczecin. Wygrało również spotkanie z Gwardią Warszawa 3:1 i zajmaoało drugie miejsce tabeli. W kolejnym spotkaniu Zagłebie przegrało 1:3 z Zawiszą Bydgoszcz oraz 2:3 w derbowym meczu z Ruchem Chorzów. Mecz z Gónikiem Zabrze zakończył się remisem 2:2
W sezonie 1966/67, Zagłębie dotarło do półfinału Pucharu Karla Rappana.
Równie udane były lata 70., kiedy Zagłębie zdobyło kolejne Puchary Polski (1977, 1978), wicemistrzostwo kraju (1972) oraz wielokrotnie występowało w europejskich rozgrywkach. Klub był wówczas jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek piłkarskich w Polsce. Na początku lat 80. nastąpił jednak stopniowy regres. Spadek z I ligi w sezonie 1985/1986 oraz pogarszająca się sytuacja organizacyjna doprowadziły do pobytu w II lidze na trzy sezony. Powrót do ekstraklasy nastąpił po zakończeniu sezonu 1988/1989.
Odrodzona Rzeczpospolita Przemiany ustrojowe po 1989 roku przyniosły istotne zmiany w funkcjonowaniu klubu. W 1991 roku zakończył się górniczy patronat, a klub przyjął nazwę KS Zagłębie Sosnowiec. Początkowo drużyna zdołała utrzymać się w ekstraklasie po dramatycznych barażach, jednak narastające problemy finansowe i organizacyjne doprowadziły do degradacji sportowych oraz upadłości klubu w 1993 roku.