Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie Centrum Sztuki im. Stanisława Moniuszki w Białymstoku – obecnie największa instytucja artystyczna na terenie północno-wschodniej Polski i najnowocześniejsze centrum kulturalne w tej części Europy.
Lokalizacja Gmach Opery i Filharmonii Podlaskiej znajduje się w centrum Białegostoku, przy ulicy Odeskiej 1.
Statystyki W ciągu 70 sezonów artystycznych - od 28 września 2012 roku do 27 czerwca 2025 roku w Operze i Filharmonii podlaskiej odbyło się 3836 różnorodnych wydarzeń artystycznych: koncertów, oper, operetek, musicali, audycji dla młodych melomanów i wernisaży. Liczba słuchaczy od otwarcia gmachu Opery 28 września 2012 roku do 31.05.2025 to 1.474.480.
Historia Początki thumb|left|Sala koncertowa przy ul. Podleśnej 2, pierwsza siedziba instytucji Początki Orkiestry Symfonicznej Opery i Filharmonii Podlaskiej sięgają 1954 roku, kiedy w Białymstoku została powołana Państwowa Orkiestra Symfoniczna. Muzycy Orkiestry nie mieli wówczas własnej siedziby – próby i koncerty odbywały się m.in. w Teatrze Dramatycznym im. Al. Węgierki czy Pałacyku Gościnnym w Białymstoku. Po dwudziestu latach działalności artystycznej Orkiestra otrzymała status filharmonii i przeniosła się do sali koncertowej przy ulicy Podleśnej.
Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie Centrum Sztuki Idea utworzenia w Białymstoku Centrum Muzyki i Sztuki zrodziła się w 2004 r. Inicjatywa ta zyskała poparcie władz Województwa Podlaskiego i już 9 lipca 2004 r. podpisany został list intencyjny w sprawie budowy Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku. Sygnatariuszami porozumienia byli: Samorząd Województwa Podlaskiego reprezentowany przez Marszałka Województwa Podlaskiego Janusza Krzyżewskiego, Marka Strzalińskiego – Wojewodę Podlaskiego i Miasto Białystok reprezentowane przez Ryszarda Tura – Prezydenta Miasta Białegostoku. Na mocy tego porozumienia 25 października 2004 r. Sejmik Województwa Podlaskiego podjął uchwałę inicjującą budowę Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku (uchwała w sprawie woli utworzenia Europejskiego Centrum Muzyki i Sztuki – Opera Podlaska).
Na początku 2005 roku, ogłoszony został międzynarodowy konkurs urbanistyczno-architektoniczny na opracowanie koncepcji budowy Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku. Do konkurencji zgłoszono 14 prac, spośród których 29 kwietnia 2005 r. wybrano zwycięski projekt. Laureatem konkursu została pracownia prof. Marka Budzyńskiego z Warszawy, która ma na swoim koncie projekty Sądu Najwyższego i Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego.
27 czerwca 2005 r. Sejmik Województwa Podlaskiego podjął uchwałę w sprawie utworzenia Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku, a prof. Marek Budzyński podpisał umowę z samorządem woj. podlaskiego na opracowanie dokumentacji projektowej Opery i Filharmonii Podlaskiej.
W sierpniu 2005 roku, w związku z dynamicznym rozwojem artystyczno-organizacyjnym Instytucji oraz planowanym na 2011 rok otwarciem nowego gmachu, Filharmonia Białostocka zmieniła swoją nazwę na Opera i Filharmonia Podlaska. Z kolei 9 września 2005 roku, podczas uroczystej inauguracji sezonu artystycznego 2005/2006, Minister Kultury Waldemar Dąbrowski i Marszałek Województwa Podlaskiego Janusz Kazimierz Krzyżewski podpisali umowę o utworzeniu narodowej instytucji kultury – Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku.
Budowa nowego gmachu thumb|300px|Gmach Opery i Filharmonii Podlaskiej Wreszcie 30 grudnia 2005 r. wydane zostało pozwolenia na budowę gmachu Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku. Ze względu na ograniczone środki finansowe podjęto decyzję o etapowym realizowaniu inwestycji. 13 lutego 2006 r. ogłoszono przetarg ograniczony na wyłonienie wykonawcy I etapu budowy „stan surowy otwarty”. 22 kwietnia 2006 r. wmurowano kamień węgielny pod budowę Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku. Realizacja I etapu zakończona została w grudniu 2007 r. W kolejnym roku, 14 października ogłoszono przetarg nieograniczony, na wykonawcę II etapu budowy Opery. W wyniku rozstrzygnięcia przetargu wyłoniono trzech wykonawców (odrębnie dla każdego zadania). Zawarcie umów z wybranymi wykonawcami nastąpiło 7 kwietnia 2009 r.
29 czerwca 2009 r. zawarta została pomiędzy Województwem Podlaskim i Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego umowa o dofinansowanie Projektu „Budowa Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku”. Województwo Podlaskie uzyskało dofinansowanie z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, Priorytet XI Kultura i Dziedzictwo Kulturowe, działanie 11.2 Rozwój oraz poprawa stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponad regionalnym.
W ramach realizacji II etapu budowy zlecono między innymi wykonanie przewidzianych w projekcie prof. Marka Budzyńskiego elementów dekoracyjnych, tj.: dziesięciu rzeźb w sali głównej (autor Dominik Wdowski), rzeźby na dachu Opery (autorka Teresa Murak), obrazu na (autor Rafał Olbiński), odlewów szklanych (autor Tomasz Urbanowicz), organów (współautor projektu prof. Andrzej Chorosiński, wykonawca Zakłady Organowe Zych z Wołomina).
Ponadto, w gmachu Opery zamontowano nowoczesny system multimedialny umożliwiający między innymi projekcję wielkoformatową oraz bezpośrednią transmisję w Internecie wydarzeń artystycznych organizowanych w Operze. Obiekt został wyposażony również w system audiodeskrypcji pozwalający osobom niedowidzącym korzystanie z oferty programowej Opery i Filharmonii Podlaskiej. Ponadto Opera dysponuje systemem tłumaczeń symultanicznych oraz własnym studiem telewizyjnym. Dokonano również zakupu dodatkowych instrumentów muzycznych, w tym dwóch wysokiej klasy fortepianów oraz wyposażenia orkiestronu.
Wielka Inauguracja 28 września 2012 roku miała miejsce Wielka Inauguracja nowego gmachu Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku. Instytucja rozpoczęła swój 58. sezon artystyczny musicalem „Korczak” Chrisa Williamsa oraz operą „Straszny Dwór” Stanisława Moniuszki.
Oferta kulturalna W bogatym repertuarze OiFP obok spektakli operowych i musicalowych, znajdują się też koncerty symfoniczne i rozrywkowe, interaktywna bajka muzyczna oraz festiwale muzyczne i filmowe. Do tej pory OiFP zrealizowała następujące spektakle: thumb|300px|Upiór w operze w Operze i Filharmonii Podlaskiej „Straszny dwór” – opera (Stanisław Moniuszko, reż. Roberto Skolmowski) „Korczak” – musical (Chris Williams, reż. Roberto Skolmowski) „Jaś i Małgosia” – bajka muzyczna (Jan Brzechwa, Stefan Kisielewski, reż. Roberto Skolmowski) „Upiór w operze” – musical (Andrew Lloyd Webber, reż. Wojciech Kępczyński) – Produkcja oryginalna Teatr Muzyczny Roma „Traviata” – opera (Giuseppe Verdi, reż. Roberto Skolmowski) „Brzydki kaczorek” – spektakl muzyczny (Mariusz Urbanek, reż. Jakub Szydłowski) „Skrzypek na dachu” – musical (Jerry Bock, reż. Roberto Skolmowski) – według opowiadań Szolema Alejchema za specjalnym zezwoleniem Arnolda Perla „Czarodziejski flet” – opera (Wolfgang Amadeus Mozart, reż. Jarosław Marszewski) „Adonis ma gościa” – bajka muzyczna (Fred Apke, reż. Jakub Szydłowski) „Carmen” – opera (Georges Bizet, reż. Beata Redo-Dobber) „Pinokio” – bajka muzyczna (Zbigniew Głowacki, reż. Jacek Mall) – według opowieści Carla Collodiego; koprodukcja z Białostockim Teatrem Lalek „Kot w butach” – bajka muzyczna (Hanna Januszewska, reż. Bernarda Anna Bielenia) – na podstawie ludowej baśni Charles’a Perraulta „Zemsta nietoperza” – operetka (Johann Strauss, reż. Andrzej Bubień) „Cyganeria”– opera (Giacomo Puccini, reż. Maria Sartova) „Doktor Żywago” – musical (Lucy Simon, reż. Jakub Szydłowski) „Wesoła wdówka” – operetka (Franz Lehár, reż. Michał Znaniecki) „West Side Story” – musical (Leonard Bernstein, reż. Jakub Szydłowski) DYPTYK WIELKANOCNY: VIA CRUCIS/CAVALLERIA RUSTICANA – Paweł Łukaszewski – Via Crucis / Pietro Mascagni – Cavalleria rusticana, reż. Michał Znaniecki "Pajace" / "Rycerskość wieśniacza" (R. Leoncavallo, PAGLIACCI / P. Mascagni, CAVALLERIA RUSTICANA, reż. Michał Znaniecki) "Księgi zaczarowanego fletu" (reż. Michał Znaniecki) "Vesper" - musical (Gary Guthman, reż. Michał Znaniecki)
W OiFP swoją siedzibę mają: Orkiestra Opery i Filharmonii Podlaskiej, Chór Opery i Filharmonii Podlaskiej, Chór Dziecięcy Opery i Filharmonii Podlaskiej oraz zespoły kameralne: Big Band Opery i Filharmonii Podlaskiej, Kwartet im. Aleksandra Tansmana, Zespół Muzyki Dawnej „Consort 415”.
Na przestrzeni lat z Orkiestrą OiFP współpracowali światowej sławy dyrygenci, soliści, wybitni kompozytorzy, którzy docenili wysoki poziom artystyczny Zespołu. Dowodem tego są koncerty z udziałem m.in.: Stanisława Skrowaczewskiego, Jerzego Maksymiuka, Gabriela Chmury, Juozasa Domarkasa, Krzysztofa Pendereckiego, Aleksandry Kurzak, Shlomo Mintza, Kevina Kennera, Kevina Bowyera, Jadwigi Rappé, Olgi Pasiecznik.
W ramach sceny impresaryjnej, OiFP gościła m.in. Anitę Lipnicką i Johna Portera, Grzegorza Turnau, Kubę Badacha, zespół Perfect, Macieja Maleńczuka, Marię Peszek, zespół Czesław Śpiewa, Czerwone Gitary, zespół Klezmafour, zespół AudioFeels, Grażynę Łobaszewską, Leszka Możdżera, Urszulę Dudziak czy zespół Bajm.
Od 1994 roku organizowany jest Ogólnopolski Konkurs Młodych Dyrygentów im. Witolda Lutosławskiego przez Filharmonię Białostocką, a następnie przez Operę i Filharmonię Podlaską dla dyrygentów, którzy nie ukończyli 35. roku życia.
Od 2012 do 2020 roku Opera i Filharmonia Podlaska organizowała Halfway Festival, w ramach którego wystąpili artyści związani z muzyką folkową, alternatywną i songwriterską. Na festiwalu wystąpili m.in. SoKo, Emilíana Torrini, Wilco, Local Natives, Domowe Melodie i Kapela ze Wsi Warszawa.
Ponadto, Opera aktywnie prowadzi działalność edukacyjną i wystawienniczą. Dzieci i młodzież biorą udział w koncertach oraz próbach generalnych. Przygotowywane są także szkolne wersje przedstawień oraz warsztaty edukacyjne.
Nowy gmach opery 28 września 2012 roku odbyła się inauguracja 58. sezonu artystycznego połączona z otwarciem nowego gmachu OiFP – ECS. Budynek został zaprojektowany przez pracownię prof. Marka Budzyńskiego, znaną m.in. z projektów Sądu Najwyższego i Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Architektura gmachu nawiązuje do otoczenia i utrzymana jest w minimalistycznym stylu. Dominują surowy beton i szkło, które zostały ocieplone drewnianymi akcentami. We Foyer dekoracyjnymi elementami są tafle i klosze wykonane z grubego szkła, pokryte motywami nut i pięciolinii oraz ręcznych poprawek na partyturze (twórcą szklanych odlewów jest Tomasz Urbanowicz).
Duża Scena Audytorium Dużej Sceny liczy 771 miejsc siedzących, jednak ta liczba, w zależności od potrzeb, może być zwiększona do ponad 1000 miejsc. Sala kryje pierwszą co do wielkości scenę w Polsce oraz drugie co do wielkości organy. Wystrój sali jest połączeniem klasycznego operowego wnętrza z nowoczesnymi formami. Duża Scena charakteryzuje się bardzo wysokim, bo aż szesnastometrowym otworem portalowym (kubatura sali to aż 18 000 metrów sześciennych). W ramach mechaniki dolnej zainstalowane zostały cztery dwupoziomowe zapadnie sceniczne oraz zapadnia orkiestronu. Dodatkowo na dolnym poziomie zapadni scenicznych poruszają się dwie ruchome zapadnie osobowe. Każda z zapadni scenicznych posiada w górnej części wyjmowane klapy, pozwalające na wybranie pięciu różnych pozycji zapadni osobowych.
Scena posiada kieszenie tylną oraz boczną, umieszczoną po prawej stronie. W kieszeni tylnej zainstalowane są kaseta sceniczna ze sceną obrotową oraz sześć sztankietów ułatwiających ustawianie dużych dekoracji. W kieszeni bocznej znajdują się cztery wózki sceniczne o wymiarach 3 metry na 14 metrów.