Agafia (Agata) Siemionowna Gruszecka ros. Агафья Семёновна Грушецкая (ur. 1665, zm. w Moskwie) – caryca Rosji polskiego pochodzenia, pierwsza żona cara Fiodora III Romanowa.

Życiorys Agafia była córką szlachcica ze Smoleńszczyzny Siemiona Fiodorowicza Gruszeckiego z rodu Gruszeckich herbu Lubicz. Car Fiodor zobaczył ją po raz pierwszy w 1679 w tłumie, podczas cerkiewnej procesji. Mieszkała ona wówczas w domu ciotki, żony okolniczego Siemiona Zaborowskiego. Fiodor wysłał swego łożniczego Iwana Maksimowicza Jazykowa, aby poznał bliżej rodzinę dziewczyny. Zamiar poślubienia Agafii przez Fiodora spotkał się z dużą krytyką. Krążyły pogłoski na temat nieprzyzwoitości Gruszeckiej i jej matki rozpowszechniane przez bojara Iwana Miłosławskiego przeciwnika tego małżeństwa. Ostatecznie jednak Agafia została żoną Fiodora. Para miała tylko jednego potomka, syna. Dzieci Fiodora i Agafii: Ilia Fiodorowicz (ur. 11 lipca 1681, zm. 21 lipca 1681)Daty według kalendarza juliańskiego..

Trzy dni po urodzeniu dziecka Agafia zmarła na skutek gorączki połogowej.

Pochowana została w głównym soborze Monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego w Moskwie, a po jego zniszczeniu w 1929 roku szczątki zostały przeniesione do Soboru św. Michała Archanioła.

Rola i wpływ Agaty Gruszeckiej na Dwór moskiewski Agata Gruszecka, w przeciwieństwie do wielu swoich poprzedniczek, odgrywała istotną rolę w życiu dworskim i miała znaczący wpływ na męża. Za jej sprawą znacznie zmieniło się życie dworskie, zaczęła bowiem wprowadzać polskie zwyczaje. Car Fiodor Aleksiejewicz jako pierwszy z Rosjan włożył polski kontusz, co po nim zrobili wszyscy dworzanie. Dzięki Gruszeckiej doszło do wielu zmian w państwie rosyjskim, ona: „namówiła męża do zniszczenia ochabni, brzydkich damskich sukienek [...] wprowadzenia golenia brody i strzyżenia włosów, polskich szabli i kontuszy, a co ważniejsze, dopuszczenia w Moskwie do zakładania polskich i łacińskich szkół”. Z jej inicjatywy założono w Moskwie kilka szkół łacińskich i polskich, dzięki czemu można mówić o jej działalności oświatowej. Co więcej, silny charakter Agaty pozwolił jej przezwyciężyć odwieczne zakazy moskiewskiego dworu. Pozwalała sobie otwarcie pojawiać się przed ludźmi i często siedziała i chodziła obok cara, czego nigdy wcześniej nie byłoOleg Gruszecki: Agata Gruszecka. Rosyjska caryca pochodzenia polskiego // Mówią Wieki : miesięcznik. — Warszawa: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2021. — Nr 3 (734). — S. 35—36.

Wraz z przybyciem na dwór Agaty Gruszeckiej nastąpiły tam poważne zmiany w garderobie pałacowej. Znalazły one odzwierciedlenie nie tylko we wprowadzeniu do mody polskich kontuszów i noszeniu u boku polskich szabel. Caryca-Polka dokonała prawdziwego przewrotu w ówczesnej kobiecej modzie dworskiej. Ona sama nosiła czapkę według mody polskiej, która pozostawiała włosy odkryte. Czapki, które nosiła caryca, zaczęto nazywać „polskimi”. Pierwsza pisemna wzmianka o „polskich” czapkach carowej Agaty pochodzi z 19 września 1680 r. Tego dnia w pałacu obchodzono imieniny carówny Zofi i Aleksiejewnej, i na tę okoliczność dla Agaty Siemionówny została skrojona „czapka aksamit na polską sprawę”. Obszyta aksamitem część miała 2 wierzszka wysokości (ok. 10 cm). Górną część obwodu zdobiła para soboli, a spód czapki o jedną czwartą wzdłuż dolnej krawędzi – grzbiety wiewiórek. Wykonanie nakrycia głowy nie zostało powierzone nadwornym mistrzom, a żyjącemu w Moskwie mistrzowi polskiemu, Polakowi Siemionowi KaszpenkowiOleg Gruszecki: Agata Gruszecka – Polka na tronie rosyjskim // Rocznik Lubelski : rocznik. — Lublin: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2021. — Nr 47. — S. 62—63.

W 1680 r. w rodzinnym Smoleńsku za namową carycy Agaty wybudowano drewniany kościół. Przy nim zaczęła działać także szkoła, a do szlachty smoleńskiej przyjeżdżali jezuici i zajmowali się nauczaniem dzieci. Wyłącznie dzięki opiece Agaty Gruszeckiej smoleńska wspólnota katolicka otrzymała nową świątynięOleg Gruszecki: Agata Gruszecka – Polka na tronie rosyjskim // Rocznik Lubelski : rocznik. — Lublin: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2021. — Nr 47. — S. 65.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Oleg Gruszecki: Agata Gruszecka. Rosyjska caryca pochodzenia polskiego // Mówią Wieki : miesięcznik. — Warszawa: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2021. — Nr 3 (734). — S. 33—36 Oleg Gruszecki: Agata Gruszecka – Polka na tronie rosyjskim // Rocznik Lubelski : rocznik. — Lublin: Polskie Towarzystwo Historyczne, 2021. — Nr 47. — S. 55—72

Linki zewnętrzne

Kategoria:Caryce Rosji Kategoria:Urodzeni w 1665 Kategoria:Zmarli w 1681 Kategoria:Gruszeccy herbu Lubicz