thumb|Wzór strukturalny i model grupy metylenowej Szereg homologiczny – zbiór związków chemicznych o zbliżonej budowie chemicznej i własnościach, które daje się zapisać wspólnym wzorem sumarycznym. Przykładem szeregu homologicznego są liniowe alkany, które różnią się między sobą tylko liczbą grup -CH2- i które można zapisać ogólnym wzorem sumarycznym: CnH2n+2.
Poszczególne związki z tego zbioru są nazywane homologami. Wzory sumaryczne wszystkich związków tworzących jeden szereg homologiczny daje się zapisać w formie ogólnej, w której występuje zmienna określająca liczbę grup metylenowych.
Często w szeregach homologicznych węglowodorów nierozgałęzionych kilka pierwszych związków w szeregu ma nazwy zwyczajowe np. w przypadku alkanów, alkenów i alkinów cztery pierwsze. W następnych rdzeń nazwy pochodzi od liczebników greckich lub łacińskich oznaczających liczbę atomów węgla w cząsteczce.
Szeregi homologiczne istnieją także dla innych klas prostych związków organicznych, np. alkoholi, aldehydów i kwasów karboksylowych.
Przykłady Klasy związków tworzące szeregi homologiczne n – liczba naturalna, wzory dotyczą związków monofunkcyjnych alkany: CnH2n+2 (n > 0) alkeny: CnH2n (n > 1) alkiny: CnH2n-2 (n > 1) cykloalkany: CnH2n (n > 2) cykloalkeny: CnH2n-2 (n > 2) cykloalkiny: CnH2n-4 (n > 2) alkohole: CnH2n+1OH lub CH3(CH2)n-1OH (n > 0; drugi wzór dotyczy związków nierozgałęzionych) aldehydy: CnH2n+1CHO (n ≥ 0) lub CH3(CH2)n-1CHO (n > 0; drugi wzór dotyczy związków nierozgałęzionych i nie obejmuje aldehydu mrówkowego HCHO) kwasy karboksylowe, np. jednokarboksylowe: CnH2n+1COOH (n ≥ 0) lub CH3(CH2)n-1COOH (n > 0; drugi wzór dotyczy związków nierozgałęzionych i nie obejmuje kwasu mrówkowego HCOOH) i in.
Początkowe elementy przykładowych szeregów homologicznych Alkany (CnH2n+2)
metan CH4 n = 1 etan C2H6 n = 2 propan C3H8 n = 3 butan C4H10 n = 4 pentan C5H12 n = 5 heksan C6H14 n = 6 heptan C7H16 n = 7 oktan C8H18 n = 8 nonan C9H20 n = 9 dekan C10H22 n = 10
Alkohole jednowodorotlenowe (alkanole; CnH2n+1OH) metanol CH3OH n = 1 etanol C2H5OH n = 2 propanol C3H7OH n = 3 butanol C4H9OH n = 4 pentanol C5H11OH n = 5 heksanol C6H13OH n = 6 heptanol C7H15OH n = 7 oktanol C8H17OH n = 8 nonanol C9H19OH n = 9 dekanol C10H21OH n = 10
Zobacz też szereg izologiczny, szereg genetyczny, analogi
Przypisy
Kategoria:Chemia organiczna