7 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

thumb thumb

7 pułk artylerii ciężkiej (7 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został 2 listopada 1921, w garnizonie Poznań, w koszarach na Sołaczu z połączenia 14 i 17 dywizjonów artylerii ciężkiej. Od 1929 jednostka podlegała bezpośrednio dowódcy 7 Grupy Artylerii. Pułk stacjonował w Poznaniu. W 1939 zmobilizował między innymi 14 dywizjon artylerii ciężkiej, 25 dywizjon artylerii ciężkiej, dowództwo 7 pac, I/7 pac i II/7 pac. W kampanii wrześniowej wspierał ogniem oddziały Armii „Poznań”.

Geneza i walki pododdziałów pułku w latach 1919–1921

W styczniu 1919 w Poznaniu na Sołaczu powstał I batalion artylerii ciężkiej wielkopolskiej. Na jego bazie utworzono dwa dywizjony po cztery baterie. Od maja dywizjony te stanowiły 1 pułk artylerii ciężkiej wielkopolskiej. W wyniku kolejnych zmian wydzielono z pułku 14 i 17 dywizjon artylerii ciężkiej. W tej formie oba dywizjony przebyły wojnę, a od listopada 1921 weszły w skład „pokojowego” 7 pac.

14 dywizjon artylerii ciężkiej

Od stycznia 1919 pojedyncze baterie kierowane były do walk z Niemcami na terenie Wielkopolski. We wrześniu 14 dac skierowano na front północny, gdzie wziął udział w działaniach na Połock. 19 października dywizjon wszedł w skład 14 DP i wspierał piechotę w obronie Berezyny i przedmościa w Bobrujsku. Walczył tam do lipca 1920. Od 9 lipca wspierał działania opóźniające 14 DP. Ciężki bój stoczył 16 lipca. Dzięki celnemu ogniowi udało się zażegnać krytyczną sytuację. Dywizjon wycofywał się przez Baranowicze, Kobryń aż pod Dęblin. 10 sierpnia 1920 zajął SO pod Kołbielą, skąd 16 sierpnia wspierał natarcie 14 DP w ramach bitwy warszawskiej. W pościgu towarzyszył piechocie do Ostrowi Mazowieckiej. Tam zakończył działania wojenne. Za męstwo w walce dywizjon został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari na trąbkę„Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych” 1923, 26 stycznia, nr 7, s. 65;.

17 dywizjon artylerii ciężkiej

17 dac pozostawał w Wielkopolsce. Dopiero 31 lipca 1920 dywizjon skierowano w rejon Ostrołęki, gdzie wspierał działania 205 ochotniczego pułku piechoty. Wycofywał się przez Rażanę – Maków – Przewadów pod Nasielsk. Tam osłaniał koncentrację 5 Armii. Po przejściu do natarcia wspierał forsowanie Wkry i działania na Ciechanów. Stąd skierowano go do Grodna. Wspierał tam działania Dywizji Ochotniczej. Działania wojenne zakończyły się 4 października pod Oranami.

Bilans walk Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari zostało odznaczonych 26 żołnierzy. 26 stycznia 1923 Naczelny Wódz odznaczył trąbkę I/7 pac (dawny 14 dac) Orderem Wojskowym Virtuti Militari V klasy. Krzyżem Walecznych zostało odznaczonych 47 oficerów i 20 szeregowych, w tym czterokrotnie – 2, trzykrotnie – 2, dwukrotnie – 9. Na polu bitwy poległo pięciu kanonierów. lewo|66x66px|Order Virtuti Militari Kawalerowie Virtuti MilitariŻołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–192014 dywizjon artylerii ciężkiej por. Władysław Benedykciński kpr. rez. Jan Burlaga ** kpt. Jan Chylewski * kpt. Wojciech Dombek* bomb. Teofil Duszyński ** kpr. Edward Dywelski * kan. Wojciech Glapka ** plut. Czesław Grzechowiak *ppłk Karol Hauke kan. Stanisław Jamry ** ogn. Józef Janowiak st. ogn. Albin Kaczmarek ** kpt. Zygmunt Kapsa * ppłk Leonard Lubański * kpt. Andrzej Marecki * mjr Bronisław Piniecki mjr Edward Przybylskikan. Franciszek Przykłocki * mjr Stanisław Przywecki * ppłk Edward Rudowicz bomb. Stefan Skrzypczak bomb. Andrzej Styrczewski* por. Władysław Szczekowski* mjr Wacław Świeciński bomb. Roman Tomczak ** plut. Franciszek Zydorczyk

Pułk w okresie pokoju thumb|X – lecie 7 pac w Poznaniu – defilada przed gen. dyw. Kazimierzem Dzierżanowskim; 1931 r. thumb|X – lecie 7 pac w Poznaniu – defilada oddziałów artylerii ze 155 mm haubicą Schneider wz. 1917 thumb|Poświęcenie świetlicy 7 pac zorganizowanej przez Oddział Polskiego Białego Krzyża w Poznaniu; 1933 r. thumb|Obchody Święta Niepodległości w Poznaniu w 1935 r. 105 mm armata Schneider wz. 13 podczas defilady thumb|Obchody Święta Narodowego 3 Maja w Poznaniu w 1936 r. 155 mm haubica Schneider wz 1917 podczas defilady

Formowanie i zmiany organizacyjne 7 pułk artylerii ciężkiej powołany został rozkazem MSWojsk. z 2 listopada 1921. W jego skład wszedł jako I dywizjon dotychczas samodzielny 14 dywizjon artylerii ciężkiej. W tym samym miesiącu do pułku włączono „wojenny” 17 dywizjon artylerii ciężkiej. W kwietniu 1922 przemianowano go na III/2 pułku artylerii ciężkiej i z Poznania przeniesiono do Chełma Lubelskiego. Wkrótce do „pokojowego” 7 pułku artylerii ciężkiej przydzielono dawny II dywizjon 3 pac wielkopolskiego, działający podczas walk o niepodległość prawdopodobnie jako II/14 pac. Dywizjon ten przez pierwszych kilka miesięcy funkcjonował jako oddział detaszowany i stacjonował w Gnieźnie.

W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej. W 1925 w strukturze pułku znalazła się 7 samodzielna bateria przeciwlotnicza oraz kadra kompanii pomiarów artylerii nr 7. W następnym roku bateria przeciwlotnicza została rozwinięta do dywizjonu przeciwlotniczego. Dywizjon przeciwlotniczy pozostawał w strukturach pułku do roku 1931, czyli do czasu usamodzielnienia się. Od tego czasu pułk składał się z dowództwa, kwatermistrzostwa, drużyny łączności i trzech dywizjonów − razem 7 baterii.W 1927 wszedł w życie „Plan mobilizacyjny S”. Zgodnie z nim pułk miał się rozwinąć do etatów wojennych w ciągu 10 dni od chwili ogłoszenia mobilizacji powszechnej. W tym samym czasie miał sformować dwubateryjną 71 kompanię artylerii pieszej wyposażoną w cztery ciężkie działa oraz 7 kompanię pomiarów artylerii. Ponadto w 4 dniu mobilizacji powszechnej planowano utworzyć dowództwo 10 Brygady Artylerii, w 15 dniu baterię zapasową, a w 30 dniu baterię marszową. W alarmie powinno dojść do rozwinięcia się 7 samodzielnego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej. W 1929 zlikwidowano 3 baterię, ale utrzymano strukturę trzydywizjonową. Baterie 1, 2, 4, 5. wyposażone zostały w haubice, a baterie nr 7 i 8 posiadały armaty. W myśl rozkazu Departamentu Dowodzenia Ogólnego L. 5541/org.tj. z 2 grudnia 1938, z dniem 1 marca 1939 miał zostać utworzony samodzielny 17 dywizjon artylerii ciężkiej. W związku z tym do 20 marca wydzielono ze składu pułku 5. baterię haubic, która miała być zalążkiem dla nowego dywizjonu. Zmiany te spowodowały, że z dniem 1 kwietnia pułk przyjął strukturę dwudywizjonową z bateriami armat kal. 105 mm o nr 1 i 4 i bateriami haubic kal. 155 mm o nr 2, 3 i 5. Zlikwidowano też stanowisko II zastępcy dowódcy pułku.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Tadeusz BodnarI zastępca dowódcy pułkuppłk Adam Józef Riedladiutant pułkukpt. Stefan Banaszeknaczelny lekarz medycynymjr lek. Kazimierz Juliusz Rutendolff-Przewoskilekarz weterynariippłk Bronisław Ottooficer zwiadowczypor. Stefan KomosińskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr inż. Jerzy Bolechowskioficer mobilizacyjnykpt. Bolesław Łotarewiczzastępca oficera mobilizacyjnegopor. adm. (art.) Zygmunt II Wiśniewskioficer administracyjno-materiałowykpt. adm.(art.) Tadeusz Komaroficer gospodarczykpt. int. Paweł Piotr Raczkowskioficer żywnościowychor. Kazimierz Kotłowskidowódca plutonu łącznościpor. Kazimierz Horekoficer plutonuchor. Stanisław Sikorskidowódca szkoły podoficerskiejkpt. Bruno Pawlikzastępca dowódcypor. Kazimierz Józef Kasprzyckidowódca I plutonuppor. Czesław Szczepaniakdowódca II plutonuppor. mgr Stefan Zwierzyńskidowódca III plutonuppor. Antoni Józef Florczakdowódca I dywizjonup.o. kpt. Edmund Wołkowińskidowódca 1 bateriipor. Franciszek Kłosdowódca plutonuppor. Józef Jan Behnkedowódca 2 bateriiwakatdowódca plutonuppor. Jan Wasiukiewiczdowódca II dywizjonumjr Eugeniusz Szarydowódca 4 bateriikpt. Henryk Kazimierz Szczygielskidowódca plutonuppor. Stanisław Tadeusz Homikdowódca 5 bateriikpt. Franciszek II Rutkowskidowódca III dywizjonumjr Mieczysław Suzindowódca 7 bateriimjr Mikołaj I Karczewskidowódca plutonuppor. Roman Kajetan Litwinekdowódca 8 bateriipor. Antoni Ciembkana kursiekpt. Kazimierz Szydłowski

Zakwaterowanie Pułk stacjonował w poniemieckich koszarach w garnizonie Poznań na Sołaczu. Kompleks utrzymany był w dość dobrym stanie, koszary były całkowicie zelektryfikowane, a warunki bytowe od początku należały do najlepszych w Wojsku Polskim. W połowie lat 20. XX w. pojawiły się kłopoty z piecami; część podłóg była w złym stanie, występowały awarie wodno-kanalizacyjne. Pułk starał się sobie radzić we własnym zakresie, a poważniejsze usterki usuwano w miarę otrzymywania środków finansowych. W 1925 w bloku drużyny dowództwa pułku uruchomiono pralnię. Z chwilą jej uruchomienia, w soboty w godzinach: 17.00-18.00, wszystkie pododdziały zdawały do prania bieliznę osobistą − koszule, kalesony i ręczniki. W związku z cięciami budżetowymi i brakiem ryczałtów na jej utrzymanie, po półtorarocznym funkcjonowaniu pralnia została zlikwidowana, a bieliznę prano w pralni garnizonowej. Pralnia pułkowa ponownie została uruchomiona w 1930.

Kontrole koszar na Sołaczu wystawiały służbie zakwaterowania oceny dobre. Dobrze oceniano też strzelnice i place ćwiczeń. W tym wielkim kompleksie koszarowym zakwaterowane były też pododdziały 7 dywizjonu artylerii konnej, a od 1923. także 7 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej. Rejony zakwaterowania poszczególnych oddziałów oddzielone były od siebie drucianymi siatkami. W oddzielnych budynkach znajdowały się mieszkania dla oficerów i podoficerów. Kadra żonata zazwyczaj mieszkała poza terenem koszar, w domach znajdujących się w pobliżu. Odpowiednie place ćwiczeń i strzelnice umożliwiały skuteczne szkolenie, a rozległy teren usytuowany poza koszarami wykorzystywano do szkolenia jazd zaprzęgami.

Święta w pułku

Bardzo ważnym elementem wychowania patriotycznego były obchody świąt państwowych, kościelnych i święta pułkowego. Dziennikiem Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927, poz.174 wyznaczono dzień święta pułkowego na 12 stycznia. Data ta miała upamiętniać wyruszenie 1 baterii 1 pułku artylerii ciężkiej wielkopolskiej na front w rejon Kcyni. Dzień był jednak o tyle niefortunny, że bateria ta weszła w skład „pokojowego” 2 pułku artylerii ciężkiej tworząc jego wojenną tradycję. Dlatego też Dziennikiem Rozkazów MSWojsk. nr 4 z 12 kwietnia 1937, poz. 40 zmieniono datę święta pułkowego na 20 lipca – na pamiątkę wydzielenia z 1 pułku artylerii ciężkiej wielkopolskiej dwóch dywizjonów, na bazie których utworzono 3 pac wielkopolskiej i z jego oddziałów utworzono pokojowy 7 pac.

Po raz pierwszy święto pułkowe obchodzono w 1925. Z uwagi an szkolenie programowe, przeniesiono je na niedzielę 17 stycznia. Święto w 1933 rozpoczęło się 11 stycznia o 9.30 w kościele garnizonowym mszą żałobną za zmarłych i poległych. O 19.00 na dziedzińcu koszarowym, przed działownią, odbył się uroczysty capstrzyk. Po odczytaniu każdego z 15 nazwisk poległych oraz zmarłych w trakcie służby żołnierzy, gaszono jedną z zapalonych wcześniej pochodni. Następnego dnia o 9.30 odbywało się nabożeństwo w kościele garnizonowym, po którym odbyła się defilada i powrót do koszar. Na placu koszarowym odczytano listę awansów oraz wręczono odznaki pamiątkowe. O 13.00 rozpoczął się obiad w kasynie podoficerskim z udziałem całej kadry oraz po 5 szeregowych z każdej baterii. Pozostali szeregowi jedli obiad w świetlicach dywizjonowych, w obecności części kadry. O 14.30 cały stan osobowy pułku wysłuchał specjalnego odczytu o historii jednostki, a następnie zorganizowano gry i zabawy dla szeregowych.

Kultura i rozrywka