23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli

23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli (23 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie pułku 9 listopada 1918 roku Edward Śmigły-Rydz, Minister Wojny w Tymczasowym Rządzie Ludowym Republiki Polskiej wydał rozkaz o sformowaniu 1 Lubelskiego pułku piechoty w Lublinie. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony pułkownik Jan Dobrowolski z byłej armii rosyjskiej. Następnego dnia z członków Polskiej Organizacji Wojskowej został zorganizowany I batalion pod dowództwem majora Wacława Wieczorkiewicza. Kompania karabinów maszynowych tego batalionu została utworzona z ochotników, studentów wyższych uczelni warszawskich. Duże zasługi przy organizacji I baonu położył sierżant Augustyn Stasiak. 14 listopada został utworzony II batalion pod dowództwem kapitana Strzyżowskiego. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Lublinie.

Pułk w walkach o granice

20 listopada 1918 roku grupa majora Wieczorkiewicza, złożona z dwóch kompanii strzeleckich i kompanii karabinów maszynowych 1 Lubelskiego pułku piechoty oraz plutonu 37 mm armatek i plutonu kawalerii, wymaszerowała z Lublina na odsiecz Lwowa. W czerwcu 1919 jego I i II batalion wchodził w skład Grupy generała Henryka Minkiewicza (Grupa operacyjna „Bug”). W 1920 roku, w czasie wojny z bolszewikami 23 pp walczył w składzie VI Brygady Piechoty Legionów.

Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militaripor. Józef Borecki nr 3653kpt. Henryk Borowik nr 4896ś.p. pchor. Józef Ciosekchor. Józef Cymmerman nr 37ś.p. szer. Franciszek Daćko nr 6946płk Jan Dobrowolski nr 4872por. Kazimierz Dzieduszko nr 4897ś.p. por. Longin Gładyszewskippor. Roman Jabłońskippor. Konstanty Jabłoński nr 1685chor. Roman Kaczmarekppor. Józef Kalandyk nr 3654kpt. Józef Kobyłeckippor. Tadeusz Kobylińskiś.p. ppor. Mirosław Kobzareffchor. Stanisław Krawczykpor. Zygmunt Kubisz nr 4898st. szer. Paweł Lenarczykś.p. ppłk Leopold Lis-Kulapor. Adam Litwiński nr 4899ś.p. por. Stanisław Łabiński nr 3762plut. Feliks Łapczyksierż. Jan Majewskiplut. Paweł Matraszekppor. Hugo Mijakowski nr 4895sierż. Wacław Nabiałczykkpt. Tadeusz Lubicz-Niezabitowskiś.p. plut. Józef Oszastst. sierż. Aleksander Paprotappor. Józef Peckappor. Jan Światkowskiszer. Michał Urbanś.p. ppor. Jan Traczpor. Zygmunt Wałeckippor. Jan Stefan Witkowskikpr. Franciszek Wielockikpr. Antoni Woźniakszer. Stanisław Woźniakchor. Józef Wnukppor. Antoni Zacharakpr. Wacław Zarzyckiś.p. por. Tadeusz Żuławski

Pułk w okresie pokoju thumb|Dowództwo i żołnierze 23 pułku piechoty Wojska Polskiego przed siedzibą pułku (między 1918 i 1926 rokiem) left|200px Jesienią 1921 roku oddział przeszedł z organizacji wojennej na pokojową oraz wyłączony został ze składu 3 Dywizji Piechoty Legionów i podporządkowany dowódcy nowo powstałej 27 Dywizji Piechoty. Pokojowym garnizonem pułku został Włodzimierz Wołyński na terenie Okręgu Korpusu Nr II.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 13 czerwca, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Jamnem, stoczonej w 1920 roku.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 23 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. W październiku 1930 roku, po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej. Do jego zadań należało między innymi szkolenie rekrutów dla potrzeb jednego z batalionów Korpusu Ochrony Pogranicza.

W 1939 roku Minister Spraw Wojskowych nadał 23 pp honorowe szefostwo pułkownika Leopolda Lisa-KuliDz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 1939 roku, poz. 21.. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódca pułkupłk Jerzy WroczyńskiI zastępca dowódcyppłk dypl. Adam II Rudnickiadiutantkpt. Stanisław Ziembastarszy lekarzmjr dr Józef II Lewandowskimłodszy lekarzppor. lek. Stanisław Leszczyńskioficer placu Włodzimierz Wołyńskikpt. adm. (piech.) Stanisław DerczII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Franciszek Młynarczykoficer mobilizacyjnykpt. adm. (piech.) Stefan Lubichzastępca oficera mobilizacyjnegopor. Stefan Łebkowskioficer administracyjno-materiałowykpt. adm. (piech.) Leon Nowickioficer gospodarczypor. int. Augustyn Julian Zygmuntoficer żywnościowychor. Franciszek Żarnowskioficer taborowykpt. tab. Marian Jarząbkowskikapelmistrzppor. adm. (kapelm.) Wincenty Sikoradowódca plutonu łącznościkpt. Władysław Sztubadowódca plutonu pionierówpor. Mieczysław Józef Bocheńskidowódca plutonu artylerii piechotykpt. art. Henryk Stańczykdowódca plutonu ppanc.por. Mieczysław Szczepańskidowódca oddziału zwiadupor. Florian Władysław PorębskiI bataliondowódca batalionumjr dypl. Franciszek Buczekdowódca 1 kompaniikpt. Stefan Cybulskidowódca plutonuppor. Gotard Kliberdowódca 2 kompaniipor. Władysław Lewandowskidowódca plutonuppor. Kazimierz Karol Wünschedowódca plutonuppor. Michał Zapolski-Downardowódca 3 kompaniikpt. Leopold Teofil Janidowódca plutonuppor. Jan Oleszkiewiczdowódca plutonuppor. Stefan Małeckidowódca 1 kompanii kmkpt. Stanisław Chętkodowódca plutonuppor. Henryk Reuckidowódca plutonuppor. Michał SzczepańskiII bataliondowódca batalionumjr Michał Szweddowódca 4 kompaniikpt. Józef Tadeusz Burtandowódca plutonuppor. Tadeusz Paprockidowódca 5 kompaniipor. Stanisław Sternaldowódca plutonuppor. Jerzy Choroszczadowódca plutonuppor. Stanisław Rzadkiewiczdowódca 6 kompaniikpt. Jakub Hałasdowódca plutonupor. Teofil Żaldowódca plutonuchor. Stanisław Chasiakdowódca 2 kompanii kmkpt. Czesław Michaliszyndowódca plutonupor. Marian Franciszek Bukaładowódca plutonuchor. Józef CymermanIII bataliondowódca batalionumjr Wiktor Adam Sożyńskidowódca 7 kompaniikpt. Bolesław Stefan Szulcdowódca plutonupor. Erwin Franciszek Stüberdowódca plutonupor. Edmund Banasikowskidowódca 8 kompaniip o. por. Edmund Roman Malińskidowódca plutonuppor. Franciszek Jakub Stassdowódca 9 kompaniipor. Leonard Żabkodowódca plutonuppor. Jan Kobylińskidowódca plutonuchor. Edward Ptaszyńskidowódca 3 kompanii kmpor. Zenon Annusewiczdowódca plutonuppor. Józef Borlińskina kursiekpt. Tadeusz Peretiatkowiczna kursiepor. Zbigniew Józef Krzyżanowskina kursiepor. Jan Arkadiusz Sońtakmdt obwodowy PWkpt. adm. (piech.) Leon Ptasznikkmdt powiatowy PW Hrubieszówpor. piech. Władysław Zięba

23 pp w kampanii wrześniowej Mobilizacja 23 pp był jednostką administracyjną i mobilizującą. Mobilizację alarmową rozpoczął 14 sierpnia od godz. 0.25, a zakończył 16 sierpnia. W planie mobilizacyjnym „W” 23 pp we Włodzimierzu mobilizował w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym, (przeznaczonych do osłony granicy z ZSRR), w mobilizacji alarmowej, w czasie od A+24 do A+40 pułk na etatach wojennych. Dodatkowo mobilizował dla 27 DP trzy pododdziały w czasie od A+44 do A+52: samodzielną kompanię karabinów maszynowych i broni towarzyszących nr 23, kompanię sanitarną nr 203, kolumnę taborową parokonną nr 217. Natomiast w I rzucie mobilizacji powszechnej formował w czasie od 31 sierpnia do 4 dnia jej trwania: batalion marszowy 23 pp, uzupełnienie marszowe skkm i br. tow. nr 23. W II rzucie mobilizacji powszechnej w czasie X+2 Ośrodek Zapasowy 27 Dywizji Piechoty we Włodzimierzu. Po wstępnych czynnościach mobilizacyjnych pododdziały przechodziły do pobliskich wsi, gdzie kończyły czynności mobilizacyjne. 15 sierpnia odbyła się przysięga zmobilizowanych żołnierzy. 17 sierpnia 23 pułk piechoty odjechał do Bydgoszczy i zajął kwatery w dzielnicy Kapuściska. Następnie 25 sierpnia odjechał transportem kolejowym wraz z całą 27 DP do rejonu Ocypel, Osów, Lubiechowo, Osieczno. W północnym obszarze Borów Tucholskich, gdzie dywizja weszła w skład Korpusu Interwencyjnego. 27 DP na wypadek puczu w Gdańsku miała do niego maszerować poprzez Skaryszewy, Kolbudy. W przypadku wojny polsko-niemieckiej dywizja miała się wycofać do rejonu Chełmna lub Bydgoszczy. Od 26 sierpnia 23 pp zajął stanowiska w rejonie Osowa Leśnego wraz z I dywizjonem 27 pułku artylerii lekkiej. Prowadzono szkolenie z kb wz. 35, ćwiczenia polowe, dokonano przeglądu koni. Wyznaczone pododdziały pułku patrolowały linię rzeki Wdy. 31 sierpnia Generalny Inspektor Sił Zbrojnych rozwiązał Korpus Interwencyjny, a 27 DP została przydzielona do Armii „Pomorze”. Zgodnie z zamierzeniami miała stanowić odwód armii w rejonie Chełmno, Chełmża. Przez cały dzień 31 sierpnia dywizja oczekiwała na podstawienie transportu kolejowego do przewiezienia w rejon planowanej dyslokacji.

Działania bojowe thumb|Pułk walczył w składzie 27 DP W kampanii wrześniowej 1939 roku 23 pp walczył w składzie macierzystej 27 DP Armia „Pomorze”.

Walki na Pomorzu