24 pułk piechoty (24 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i walki o granice Pułk sformowany został w listopadzie 1918 w rejonie Radomia. Podstawą organizacyjną była Polska Organizacja Wojskowa (Okręg Radomski POW). Z jej szeregów wywodzili się pierwsi żołnierze pułku – ludzie z różnych warstw społecznych i o różnych poglądach politycznych, których łączyła miłość do ojczyzny. Była to na ogół młodzież zupełnie nie wyszkolona wojskowo i nie obeznana z ogniem, dopiero na froncie przechodził swój chrzest bojowy. W miarę napływów ochotników oddziały stopniowo odchodziły na front. Pierwszy batalion po zaledwie miesięcznym przeszkoleniu 28 grudnia wyruszył na ukraiński front do Małopolski Wschodniej, drugi batalion w kilka dni potem wyjechał pod Lwów.

Trzeci batalion formował się w Radomiu, stąd jedna kompania odeszła wkrótce na front cieszyński. Walczyła pod Skoczowem, Wilamowicami i Mirwą. Po zawarciu rozejmu z Czechami kompania powróciła do Radomia i w składzie trzeciego batalionu odeszła na front, gdzie połączyła się z resztą pułku. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Opatowie.

W licznych bojach pułk stracił przeszło 400 oficerów i szeregowych poległych i zmarłych z ran oraz około 1000 rannych. 25 oficerów i szeregowych, w uznaniu zasług i wykazanego na polach bitew męstwa, odznaczonych zostało Krzyżami Virtuti Militari, 200 żołnierzy zaś otrzymało Krzyże Walecznych.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920mjr Władysław Czaplińskikpt. Włodzimierz Dąbrowskikpt. Kazimierz Fialapor. Jan Fuglewiczpor. Jan Górnickipor. Jan Górnickikpr. Jan Głuszekpor. Czesław Józefczykpłk Stanisław Kalabińskisierż. Jan Kalinowskiplut. Piotr Kiljańskikpr. Jan Kokoszkakpt. Jan Korkiewiczpchor. Stanisław Koziełłosierż. Józef Kubalczykkpr. Jan Kućmamjr Karol Kurek nr 4692por. Zbigniew Łodzińskipor. Stefan Łomnickipor. Stanisław Majewskipor. Jan Maleckpr. Andrzej Morawskiśp. kpt. Jan Ogrodnik nr 6329sierż. Józef Salaganpor. Karol Tomkowicz

Pułk w okresie pokoju thumb|27 DP w 1938

Do 21 września 1921 stacjonował w Suwałkach, w koszarach „kawaleryjskich”, a później dyslokowany został do garnizonu Łuck. Wchodził w skład 27 Dywizji Piechoty. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała we Włodzimierzu Wołyńskim.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 maja, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174..

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 24 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódca pułkuppłk dypl. Julian Józef GrudzińskiI zastępca dowódcyppłk Ludwik Konarskiadiutantkpt. Maksymilian Rogalskistarszy lekarzmjr dr Franciszek Majkowskimłodszy lekarzpor. lek. Jerzy Nowodworskikmdt podokręgu ZS Łuckkpt. adm. (piech.) Józef Filaroficer placu Łuckkpt. adm. (piech.) Adolf PorębskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Paweł Łuczakoficer mobilizacyjnykpt. Tadeusz Stanisław Kosterkiewiczzastępca oficera mobilizacyjnegokpt. Wacław Sosińskioficer administracyjno-materiałowyp.o. chor. Jan Hałońoficer gospodarczykpt. int. Jan Borkowskioficer żywnościowychor. Jan Skulinaoficer taborowykpt. tab. Jakub Jędrzejewskikapelmistrzppor. rez. pdsc. Tadeusz Struckidowódca plutonu łącznościpor. Franciszek Górskidowódca plutonu pionierówpor. Józef Godlewskidowódca plutonu artylerii piechotypor. art. Julian Gozdaldowódca plutonu ppanc.ppor. Mieczysław Tabaczekdowódca oddziału zwiadupor. Włodzimierz BudrewiczI bataliondowódca batalionumjr Aleksander Wilhelm Hertlejndowódca 1 kompaniikpt. Wacław Tadeusz Dziewulakdowódca plutonuppor. Zdzisław Feliks Gajdzińskidowódca plutonuchor. Władysław Wójcikdowódca 2 kompaniivacatdowódca plutonuppor. Wilhelm Rusinkiewiczdowódca 3 kompaniipor. Józef Ignacy Żuławińskidowódca plutonuppor. Zbigniew Buykodowódca plutonuppor. Zbigniew Władysław Kąsinowskidowódca plutonuchor. Tomasz Gutkowskidowódca 1 kompanii kmpor. Piotr Łupińskidowódca plutonupor. Aleksander Julian KnauffII bataliondowódca batalionumjr Konrad Roman Hanakdowódca 4 kompaniip o. por Tadeusz Ludwik Strączekdowódca plutonuppor. Marian Wożniakdowódca 5 kompaniikpt. Józef Owsiakdowódca plutonuppor. Marian Gronowiczdowódca plutonuppor. Czesław Wacław Markiewiczdowódca 6 kompaniikpt. Stanisław Dziewulskidowódca plutonuppor. Otton Willibald Schulzdowódca 2 kompanii kmkpt. Jan Banasiakdowódca plutonuppor. Onufry Muszyńskidowódca plutonuchor. Stefan MojkoIII bataliondowódca batalionumjr Leonard Skulskidowódca 7 kompaniipor. Władysław Kiszczakdowódca plutonuppor. Antoni Jan Allerydowódca 8 kompaniipor. Czesław Głowackidowódca plutonuppor. Zygmunt Józef Joniecdowódca 9 kompaniipor. Stefan Kluchdowódca plutonuppor. Bronisław Czarnockidowódca 3 kompanii kmkpt. Wiktor Janczewskidowódca plutonuppor. Witold Gołońskina kursiepor. Stefan ŻytnickiDywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 27 DPdowódcamjr Wójcicki Roman Antonidowódca plutonu strzeleckiegokpt. Tadeusz Zbigniew Zbiegieńdowódca plutonu strzeleckiegopor. Socha Czesławdowódca plutonu strzeleckiegopor. Świętochowski Rajmunddowódca plutonu kmkpt. Dyl Marian Stanisław24 obwód przysposobienia wojskowego „Łuck”kmdt obwodowy PWmjr adm. (piech.) Włodzimierz Jan Wojtychkmdt powiatowy PW Łuckkpt. adm. (piech.) Adam Dybczyński (*)kmdt powiatowy PW Horochówpor piech. Wincenty Marciniak (*)kmdt powiatowy PW Dubnokpt. adm. (piech.) Stanisław Wacław Wysocki (*)

24 pp w kampanii wrześniowej Mobilizacja 24 pp był jednostką administracyjną i mobilizującą. Mobilizację alarmową rozpoczął 14 sierpnia od godz. 0.20, a zakończył 16 sierpnia. W planie mobilizacyjnym „W” 24 pp w Łucku mobilizował w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym, w mobilizacji alarmowej, w czasie od Z+24 do Z+40 pułk na etatach wojennych. Dodatkowo mobilizował dla 27 DP pododdziały w czasie od Z+48 do Z+50:

kompanię kolarzy nr 23, kolumnę taborową nr 218, kolumnę taborową nr 219.

dla obrony przeciwlotniczej wojsk: kompanię km plot. typ A nr 7, w czasie Z+50

dla potrzeb Okręgu Korpusu nr II kompanię asystencyjną nr 22, w czasie Z+24.

W ramach I rzutu mobilizacji powszechnej w terminie od 31 sierpnia do 3 września zmobilizował:

batalion marszowy 24 pp, uzupełnienie marszowe kompanii kolarzy nr 23. W trakcie mobilizacji nie zdołano skompletować pełnej kompanii przeciwpancernej, jedynie wystawiono jeden pluton z trzema armatami. Uzupełnienie miało nastąpić w rejonie koncentracji dywizji. Bataliony 16 sierpnia odbyły ostre strzelania. 17 sierpnia dowódca dokonał przeglądu zmobilizowanego pułku, po mszy św. odbyło się zaprzysiężenie. 17 i 18 sierpnia 24 pp opuścił garnizon czterema transportami kolejowymi. Jako pierwszy 17 sierpnia o godz. 22.00 wyjechał I batalion w nocy 17/18 sierpnia, II batalion rano 18 sierpnia dowództwo pułku i pododdziały pozabatalionowe, a jako ostatni 18 sierpnia o godz. 12.00 III batalion. W ślad za pułkiem odjechała 18 sierpnia 7 kompania ckm plot. i 23 kompania kolarzy i inne pododdziały dywizyjne z garnizonu w Łucku. 18 i 19 sierpnia pułk dotarł do stacji Nowa Wielka Wieś i Brzoza na południe od Bydgoszczy, gdzie został wyładowany z transportów kolejowych. I batalion odszedł na kwatery w Nowej Wielkiej Wsi, II batalion w Prądocinie, III batalion we wsi Tarkowo i okolicy. Prowadzono szkolenie, ćwiczenia zgrywające, uzupełniano braki oraz wykonano umocnienia w postaci rowów strzeleckich. 25 sierpnia w godzinach popołudniowych załadowano na transporty kolejowe 24 pp. II batalion odjechał ze stacji Brzoza do stacji Skórcz, skąd przeszedł na biwak do rejonu leśniczówki Młynki. I i III bataliony załadowały się na stacji kolejowej w Nowej Wielkiej Wsi rano 26 sierpnia. III batalion wyładował się z transportu na stacji Zelgoszcz i przeszedł na biwak w lesie Brzoska 3 km na zachód od Lubichowa. I batalion rozmieszczony został w majątku państwowym nad jeziorem Borzechowo. W Lubichowie zajęły kwatery pododdziały pułkowe i dowództwo 24 pp. 7 kompania ckm plot. została przewieziona z Inowrocławia do stacji Zelgoszcz i przeszła do Lubichowa, gdzie zorganizowała obronę przeciwlotniczą. 31 sierpnia Generalny Inspektor Sił Zbrojnych rozwiązał Korpus Interwencyjny, a 27 DP została przydzielona do Armii „Pomorze”. Zgodnie z zamierzeniami miała stanowić odwód armii w rejonie Chełmno, Chełmża. Przez cały dzień 31 sierpnia dywizja oczekiwała na podstawienie transportu kolejowego do przewiezienia w rejon planowanej dyslokacji.

Działania bojowe thumb|Pułk walczył w składzie 27 DP

W kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej 27 Dywizji Piechoty, walczącej w ramach Armii „Pomorze”.

Boje na Pomorzu 27 Dywizja Piechoty otrzymała rozkaz marszu pieszego ok. godz. 9.00 1 września. Między godz. 10.00-12.00 oddziały 27 DP podjęły marsz pieszy przez Bory Tucholskie w kierunku Fordonu w trzech kolumnach. 24 pp podjął marsz w kolumnie wschodniej dywizji wraz z II dywizjonem 27 pułku artylerii lekkiej, 27 dywizjonem artylerii ciężkiej, 27 motorową baterią artylerii przeciwlotniczej, 7 kompanią ckm plot. typu A, taborami dywizyjnymi i II rzutem kwatery głównej 27 DP. Marsz prowadzono szosą Lubichowo - Wielki Bukowiec, Osie, Drzycim, Plewno, Przechowo. W międzyczasie o godz. 12.30 rozkazem dowódcy Armii „Pomorze” gen. dyw. Władysława Bortnowskiego 27 DP wraz z 9 Dywizją Piechoty miała uderzyć na niemiecką 3 DPanc. z rejonu Bysław, Bysławek. Nastąpiła zmiana trasy marszu. W godzinach popołudniowych rozkazem Naczelnego Wodza, 27 DP powróciła na poprzednią trasę marszu, tracąc czas i siły na ten przemarsz. W nocy ok. godz. 21.00 rozkazem dowództwa armii, na odcinku linii kolejowej Wierzchucin-Lniano-Laskowice miały zostać podstawione cztery składy pociągów dla przerzutu części 27 DP do rejonu przeznaczenia. Przerzucony transportem kolejowym miał być 24 pp bez I batalionu. Oddziały 27 DP zostały zawrócone rozkazem dowódcy dywizji w kierunku południowo-wschodnim, do stacji załadowczych.