Święcinek – osada w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Swarzędz.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1412 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Swanczino”, 1428 „Swancyno”, 1428 „Swacyno”, 1428 „Swyacyno, Swyancyno”, 1430 „Swyacino”, 1435 „Szwanczyno”, 1445 „Swyanczino”, 1465 „Swanczini”, 1466 „Swaczyno, Swenczyno”, 1475 „Swyaczyna, Szwyanczino”, 1485 „Maius et Minus Szwyaczyno”, 1485 „Swyanczyno”, 1486 „Swyaczino”, 1510 „Szvyączyno”, 1515 „Swyaczyno”, 1518 „Swiaczyno”, 1525 „Swiączyno”, 1528 „Swyeczyno”, 1529 „Swyenczyno”, 1531 „Swyąnczyno”, 1563 „Szwienczino”, 1574 „Swięczino”, 1579 „Swieczin” .
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Gryżyńskich, którzy od Gryżyny przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później do Opalińskich herbu Łodzia i Potulickich herbu Grzymała. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1445 miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Uzarzewo.
Pierwsze zachowane zapisy o miejscowości pochodzą z XV wiecznych, majątkowych procesów sądowych. W latach 1412-1434 miały miejsce majątkowe podziały rodzinne oraz spory spadkobierców Sędziwoja z Uzarzewa, w którym wzięli udział córki Sędziwoja: żona Dobrogosta Ludomskiego, a następnie Marcina Zwanowskiego - Katarzyna Ludomska Zwanowska, Święchna Gryżyńska wdowy po Janie Gryżyńskim, Dobrogosta młodszego z Ludom syna Dobrogosta i Katarzyny Ludomskich, Dobroszki żony Jana Łowęckiego oraz Doroty cysterki w Owieńskach, Dziersława z Rozwarowa prawdopodobnie męża nieznanej z imienia córki Dobrogosta i Katarzyny Ludomskich, córek Mściszka z Ludom - Małgorzaty oraz Katarzyny oraz bratanic Dobrogosta młodszego z Ludom, Bieniaka, Piotra, Pawła i Katarzyny Rozwarowskich, dzieci Dziersława z Rozwarowa oraz nieznanej córki Dobrogosta i Katarzyny Ludomskich. W 1412 Katarzyna Ludomska ze Zwanowa i Święchna Gryżyńska otrzymały w działach rodzinnych Uzarzewo i Święcinek wraz z Rajskiem – osadą wchłoniętą przez Uzarzewo.
W 1414 Dziersław z Rozwarowa był w sporze z Katarzyną Zwanowską, która dowodziła, że nie zgodziła się (staropol. „zmowila”) dać temuż Dziersławowi swej ojcowizny tj. wsi Uzarzewo i Święcinek. W 1428 córki Mściszka - Małgorzata oraz Katarzyna toczyły proces ze stryjem Dobrogostem z Ludom o należne im części dóbr Ludomy, Uzarzewo i Święcinek oraz o inne dobra, które mogłyby mieć u swego stryja. W 1428 Katarzyna córka Mściszka toczyła proces ze swoim stryjem Dobrogostem z Ludom o 35 grzywien oraz o 100 grzywien długu, w związku z czym powinna zapisać temuż Dobrogostowi 100 kóp groszy na swoich dobrach zastawnych w Ludomach. W 1428 Dziersław z Rozwarowa, zastępując swoich synów Bieniaka, Piotra i Pawła, toczył proces sądowy z Dobroszką żoną Jana Łowęckiego i Dorotą mniszką w Owieńskach, pozwanymi z dóbr po matce Katarzynie Ludomskiej w Uzarzewie i Święcinku. W 1428 Małgorzata Ludomska otrzymała od swojego stryja Dobrogosta połowę Tomiszewa w powiecie kcyńskim (obecnie to Toniszewo) wraz z ziarnem siewnym, 4 wołami, 50 owcami i 13 barciami, a w zamian za to zrzekła się praw do wsi Ludomy, Uzarzewo i Święcinek. W 1428 Dziersław w imieniu swoich synów odstąpił Dobrogostowi z Ludom zgodnie z dokumentem rezygnacyjnym starosty generalnego Wielkopolski 1/3 Uzarzewa i Święcinka, a Dobrogost zapisał mu 30 grzywien na połowie Święcinka. Dobrogost odstąpił Bieniakowi, Piotrowi i Pawłowi synom Dziersława należną im po matce 1/4 połowy Święcinka i Uzarzewa, licząc bez 1/3 tych wsi. W 1430 Dziersław z Rozwarowa został wwiązany w Uzarzewo i połowę Święcinka na sumę 30 grzywien, którą to połowę Święcinka wykupił od Święchny Gryżyńskiej, a wcześniej matka Dobrogosta Ludomskiego Katarzyna Zwanowska je zastawiła. W 1434 Święchna z Święcinka i Uzarzewa toczyła proces z Peregrynem i jego braćmi niedzielnymi prawdopodobnie ze swoimi krewnymi z Brodów.
W latach 1435-1446 odnotowano braci Andrzeja i Wojsława z Gryżyny, synów Jana z Gryżyny i Święchny z Uzarzewa. W 1435 Andrzej kupił od Dobroszki z Łowęcina części w Uzarzewie i Święcinku za 200 grzywien. W 1443 na ich rzecz Dobrogost Ludomski i Dobroszka Łowęcka oraz Bieniak Rozwarowski w imieniu swoim i swych braci zrzekli się przed sądem ziemskim prawa bliższości do wsi Uzarzewo i Święcinka, jakie im przysługiwało po śmierci Doroty cysterki z klasztoru w Owieńsku. W 1445 Andrzej z Gryżyny zapisał po 400 grzywien posagu i wiana żonie Annie córce Mościca ze Stęszewa na części swych dóbr, w tym m. in. na Święcinku. W 1446 Mościcowi jako wujowi, panny Katarzyna i Jadwiga, córki Czesława z Wilczyna w powiecie gnieźnieńskim, sprzedały części swych dóbr po matce we wsiach Uzarzewo, Święcinek oraz nieistniejące obecnie Rajsko za 200 grzywien.
W 1465 kasztelan santocki Piotr z Opalenicy, Uzarzewa, Michorzewa i Święcinka toczył proces z Burchardem z Wysoczki koło Buku. W 1465 kapelan katedry poznańskiej wydelegował kanoników do przeprowadzenia oględzin Uzarzewa i Święcinka należących do pana Piotra z Opalenicy, który chciał je wówczas zamienić na wieś biskupią Zemsko w kluczu bukowskim ale transakcja ta nie doszła do skutku.
W 1466 Andrzej Włoszakowski syn Andrzeja z Włoszakowic dał swojej żonie Małgorzacie całe swoje części, które miał w Łęce Małej i Wielkiej oraz całe wsie Uzarzewo i Święcinek. W latach 1466-1485 odnotowano Małgorzatę Włoszczakowską córkę Borka Gryżyńskiego, brata Andrzeja oraz Wojsława z Gryżyny, żona kasztelana santockiego Piotra z Opalenicy, która następnie była żoną Piotra Chociszewskiego, matka Piotra i Mikołaja z Opalenicy. W 1466 w podziałach majątkowych z braćmi stryjecznymi Janem, Maciejem i Andrzejem synami Andrzeja Gryżyńskiego z Włoszakowic otrzymała Lubosz, Spytkówki, Uzarzewo i Święcinek oraz części Łęki Małej i Wielkiej wraz z młynami wodnymi. W 1475 jako wdowa po kasztelanie santockim Piotrze Opalińskim sprzedała Uzarzewo i Święcinek Janowi Rozdrażewskiemu. W 1485 Małgorzata Włoszakowska jako żona Piotra Chociszewskiego odstąpiła swoim synom Piotrowi i Mikołajowi z Opalenicy i Włoszakowic dobra Mokre Dokowo (obecnie Dakowy Mokre), Ptaszkowo, Łęka Mała i Łęka Wielka, Uzarzewo Małe i Wielkie, Święcinek Wielki i Mały, Lubosz, Spytkówki i młyn Drożyński, zaś Piotr i Mikołaj oddali jej te dobra w dożywocie.
W latach 1475-1486 jako właściciele wsi odnotowani zostali chorąży poznański, a potem kasztelan lądzki Piotr Opaliński herbu Łodzia oraz Mikołaj Opaliński z Opalenicy, którzy byli synami kasztelana santockiego Piotra Opalińskiego oraz Małgorzaty Włoszczakowskiej. W 1475 zostali oni skwitowani przez siostrę Barbarę Poniecką z dóbr po ojcu i matce we Włoszakowicach, Bukowcu, Brennie, Miastku, Uzarzewie i Święcinku oraz Łęce Wielkiej i Małej. W 1483 bracia odstąpili swojej matce Małgorzacie Włoszakowskiej 1/3 dóbr, w tym Uzarzewo i Święcinek, z których zrezygnowała na rzecz swojego męża zmarłego Piotra Opalińskiego. Małgorzata w zamian skasowała swoją oprawę wienną na tych majątkach. W 1486 bracia sprzedali z zastrzeżeniem prawa wykupu Wojciechowi Potulickiemu mężowi ich siostry Katarzyny całe Uzarzewo i Święcinek za 1040 grzywien.
W 1475-1486 jako właściciela wsi odnotowano Jana Rozdrażewskiego. W 1475 zakupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Małgorzaty wdowy po Piotrze Opalińskim całe Uzarzewo i Święcinek za 800 florenów, a następnie zapisał żonie Elżbiecie po 1250 florenów posagu i wiana na połowie tych dóbr. W 1484 sprzedał on z zastrzeżeniem prawa wykupu Maciejowi Wargowskiemu Święcinek oraz sumy zapisane na Uzarzewie za 100 florenów. W 1485 sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu Janowi ze Skórzewa Uzarzewo i Święcinek, które miał zastawione przez Małgorzatę Włoszakowską, za 400 florenów. W 1486 zapisał żonie Elżbiecie po 1000 florenów posagu oraz wiana m. in. na połowie Uzarzewa i Święcinka.
W 1515 Piotr Potulicki z Chodzieży dał w dożywocie swojej matce Katarzynie Potulickiej wdowie po Wojciechu dobra Uchorowo, Szymankowo, Uzarzewo i Święcinek. W 1515 Piotr zapisał swojej żonie Barbarze, córce zmarłego Ambrożego Pampowskiego, po 2600 florenów posagu i wiana na połowe dóbr, które miał z podziałów majątkowych z bratem Mikołajem, m. in. na częściach Chodzieży oraz na Uzarzewie i Święcinku. W 1518 wdowa po nim Barbara skwitowała Mikołaja Potulickiego z zapłaty 2600 florenów posagu i wiana, zapisanych jej m. in. na częściach wsi Uzarzewo i Święcinek.
W 1515 Katarzyna Potulicka właścicielką we wsi była wdowa po Wojciechu Potulickim oraz siostra Piotra i Mikołaja Opalińskich. W 1525 Sebastian kustosz katedry poznańskiej, Łukasz i Maciej Opalińscy synowie Piotra dali swojemu bratu rodzonemu Piotrowi Opalińskiemu z Włoszakowic wsie Uzarzewo i Święcinek. W 1528 Katarzyna Potulicka dała swojemu synowi Mikołajowi Potulickiemu z Chodzieży całe Uzarzewo i Święcinek. W 1528 Mikołaj Potulicki z Chodzieży dał Andrzejowi Łosińskiemu z Łosińca w powiecie gnieźnieńskim całe wsie Uzarzewo i Święcinek, a w zamian otrzymał część wsi Strzelce i Słomki koło Chodzieży oraz 500 florenów. W 1528 Andrzej Łosiński dał kasztelanowi lądzkiemu i staroście inowrocławskimu Januszowi Latalskiemu Uzarzewo i Święcinek, a w zamian otrzymał Stawiany w powiecie gnieźnieńskim. W 1529 kasztelan gnieźnieński Janusz Latalski sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu kapitule katedry poznańskiej Uzarzewo i Święcinek w powiecie poznańskim oraz Dębnicę w powiecie gnieźnieńskim za 900 grzywien, a następnie wziął te dobra w dzierżawę na 3 lata za 30 grzywien rocznie. W 1534 i 1537 nastąpiło przedłużenie dzierżawy na dalsze 3 lata za 30 grzywien rocznie. W 1540 i 1543 przedłużenie dzierżawy na dalsze 2 lata za 35 grzywien rocznie. W 1574 Anna Jaruchowska najprawdobniej z Jarochowa w powiecie łęczyckim żona Andrzeja Objezierskiego skasowała swoją oprawę wienną na wsiach Uzarzewo i Święcinek. W 1574 Andrzej Objezierski sprzedał Krzysztofowi Iwieńskiemu z Tomic synowi Jana Iwieńskiego, podkomorzemu kaliskiemu i Barbary Potulickiej całe Uzarzewo i Święcinek za 10000 złotych.
Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 5 półłanków we wsi. W 1509 pobrano podatki od 4 półłanków oraz jednego łana sołeckiego. W 1510 odnotowano pobór od 4 półłanków. W tym roku w Święcinku w parafii Uzarzewo było 5 kmieci osiadłych na półłankach oraz 7 łanów opustoszałych. W 1563 miał miejsce pobór od 2 łanów. W 1577 płatnikiem poboru był Krzysztof Iwieński. W 1580 pobór od 2 łanów oraz młyna wodnego, dorocznego o jednym kole wodnym, a płatnikiem poboru był ponownie Krzysztof Iwieński.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Swarzędz (gmina)