Pierwszy rząd Antoniego Ponikowskiego – gabinet pod kierownictwem premiera Antoniego Ponikowskiego, utworzony 19 września 1921 roku przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego po ustąpieniu rządu Wincentego Witosa. Rząd ustąpił 5 marca 1922 roku.
Utworzenie rządu Dnia 13 września 1921 r. zebrał się Konwent Seniorów. Marszałek Sejmu Wojciech Trąmpczyński chciał zaproponować Naczelnikowi Państwa Józefowi Piłsudskiemu kandydaturę Stanisława Głąbińskiego na stanowisko premiera. Próba ta nie udała się z powodu sprzeciwu PPS, PSL „Wyzwolenia” i „Piasta” i Konwent rozszedł się bez skutku. W tej sytuacji należało powołać rząd oparty na podobnych siłach politycznych, jak zdymisjonowany rząd Witosa.
16 września 1921 r. misję utworzenia rządu powierzono rektorowi Politechniki Warszawskiej prof. Antoniemu Ponikowskiemu. W wywiadzie prasowym oświadczył on, że ma zamiar powołać rząd bezpartyjny i fachowy. Desygnowany premier odbył konsultacje ze wszystkimi klubami sejmowymi, przy czym na plan pierwszy w tych rozmowach wysunęły się problemy gospodarcze, zwłaszcza sprawy ściągania podatków.
Dnia 20 września 1921 r. ogłoszono skład nowego rządu. Ministrem skarbu mianowano po kilku dniach Jerzego Michalskiego.
Nowy gabinet nie miał większości w sejmie i w działalności swej musiał liczyć, prócz poparcia centrum, na tolerancję przede wszystkim stronnictw lewicowych, obawiających się rządów endecji i na poparcie Naczelnika Państwa, który również nie chciał dopuścić endecji do władzy.
Skład Rządu FunkcjaZdjęcieImię i nazwiskoPrzynależność partyjnaokres urzędowaniaPrezes Rady Ministrów75px|centerAntoni PonikowskiChrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. AprowizacjiHieronim Wyczółkowskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 24 września 1921 r.Jan Stefan Stoińskibezpartyjnyod 24 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Kolei Żelaznych75px|centerBolesław SikorskiChrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracyod 19 września 1921 r.do 7 lutego 1922 r.75px|centerp.o. Julian Eberhardtbezpartyjnyod 7 lutego 1922 r.do 5 marca 1922 r.Min. Kultury i Sztuki75px|centerp.o. Antoni PonikowskiChrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Poczt i Telegrafów75px|centerWładysław StesłowiczStronnictwo Prawicy Narodowejod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Pracy i Opieki Społecznej75px|centerLudwik Darowskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Przemysłu i Handlu75px|centerp.o. Henryk Strasburgerbezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Robót Publicznych75px|centerGabriel Narutowiczbezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Rolnictwa i Dóbr Koronnych75px|centerJózef Raczyńskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Skarbu Państwa75px|centerp.o. Bolesław Markowskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 26 września 1921 r.75px|centerJerzy Michalskibezpartyjnyod 26 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Spraw Wewnętrznych75px|centerStanisław Downarowiczbezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Spraw Wojskowych75px|centerKazimierz Sosnkowskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Spraw Zagranicznych75px|centerKonstanty Skirmuntbezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Sprawiedliwości75px|centerBronisław Sobolewskibezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego75px|centerp.o. Antoni PonikowskiChrześcijańsko-Narodowe Stronnictwo Pracyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Min. Zdrowia Publicznego75px|centerWitold Chodźkobezpartyjnyod 19 września 1921 r.do 5 marca 1922 r.Minister d.s. byłej dzielnicy pruskiej75px|centerJuliusz TrzcińskiNarodowe Zjednoczenie Ludoweod 19 września 1921 r.do 22 października 1921 r.75px|centerJózef Wybickibezpartyjnyod 22 października 1921 r.do 5 marca 1922 r.
Dymisja rządu Spór o statut oraz sposób przyłączenia Litwy Środkowej wzbudzał kontrowersje wśród ugrupowań sejmowych. Rząd przyjął 21 lutego 1922 r. projekt statutu ziemi wileńskiej z ograniczonym samorządem, z sejmem wileńskim, z prezesem ziemi wileńskiej jako władzą wykonawczą. Podkreślenie odrębności ziemi wileńskiej przejawiało się w tytulaturze, natomiast rząd Polski miał zagwarantowany wpływ na wszystkie istotne sprawy. W marcu 1922 r. przybyła do Warszawy 20 - osobowa delegacja wybrana przez sejm wileński do rokowań w sprawie połączenia z Polską. Początkowo 13 członków delegacji zgodziło się podpisać Akt Złączenia w brzmieniu rządowym. Rada Ministrów w pełnym składzie pertraktowała 2 i 3 marca 1922 r. z delegacją. Premier Ponikowski zapewnił przedstawicieli Zespołu Stronnictw Narodowych z Wilna (endecja), że projektowany statut ziemi wileńskiej nie będzie zawierał słowa „autonomia”. Przedstawiciele prawicy żądali, by uzupełnić tekst Aktu Złączenia stwierdzeniem, że Wileńszczyzna urządzona zostanie „zgodnie z Konstytucją Rzplitej”, co miało wykluczyć autonomię. W ostatniej chwili 3 posłów z 13 zdecydowanych na podpisanie Aktu wycofało się. Tylko lewica delegacji (10 osób z 20) podpisała Akt Złączenia. Wobec tego rząd podał się do dymisji. Do Warszawy przybył prawie komplet posłów sejmu wileńskiego. Piłsudski przyjął dymisję.
Bibliografia Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (redakcja naukowa Jacek M.Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana), Warszawa 1994, wyd. BGW, , t. I, s. 23
Ponikowskiego 1 Kategoria:1921 w Polsce Kategoria:1922 w Polsce