Lipno

Lipno – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba władz powiatu lipnowskiego oraz gminy wiejskiej Lipno.

W XIX w. za czasów zaboru rosyjskiego miasto powiatowe guberni płockiej, następnie w województwie warszawskim (1919–1938) i pomorskim (1938–1939). W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Jastrzębie. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego. Od 1999 r. po reformie administracyjnej jest siedzibą powiatu lipnowskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2023 roku miasto liczyło 13 380 mieszkańców.

Miejsce popisów szlachty ziemi dobrzyńskiej I RzeczypospolitejAntoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648-1772), Kraków 1889, s. 8.. Miejsce obrad sejmików ziemskich ziemi dobrzyńskiej od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wiekuWojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 29..

Położenie thumb|left|Bulwar Poli Negri nad Mieniem Miasto znajduje się w ziemi dobrzyńskiej. Jako trzecie w historii tych ziem uzyskało prawa miejskie. Odbywały się w nim sejmiki ziemskie.

Geograficznie Lipno usytuowane jest na Pojezierzu Dobrzyńskim. Odległość od Płocka wynosi 50 km, od Włocławka 23 km, od Torunia 54 km. Miasto oddalone od Warszawy o 160 km.

Przez miasto przepływa rzeka Mień.

Według danych z 1 stycznia 2010 roku powierzchnia miasta wynosi 10,99 km². Miasto stanowi 1,07% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 Lipno ma obszar 10,88 km², w tym: użytki rolne: 52%, użytki leśne: 13%.

Historia I wiek p.n.e. – osadnictwo łużyckieGminny program opieki nad zabytkami na lata 2013–2016 dla gminy miasta LIPNA. X – XI wiek – osada wczesnośredniowieczna, przynależność osady lipnowskiej do Polski Piastowskiej XIII – XIV wiek – najeżdżanie polskich terenów, m.in. Lipna i ziemi dobrzyńskiej przez Litwinów i Krzyżaków, 1343 – odbicie Lipna i ziemi dobrzyńskiej z rąk krzyżackich i przywrócenie tych terenów Polsce po pokoju w Kaliszu, 1349 – nadanie praw miejskich na prawie chełmińskim, , 1409 – 1410 – odbijanie tych ziem podczas wojny polsko-krzyżackiej m.in. zajęcie Lipna w 1409 r. przez Krzyżaków, ostateczne odbicie i przejście pod polskie panowanie w 1410 roku po bitwie pod Grunwaldem, , 1422 – akt powtórnej lokacji od króla Władysława Jagiełły. thumb|left|Widok Lipna przed 1908 thumb|left|Miejsce straceń XV i XVI wiek– duży ośrodek wytwórczy, XV – XVIII w. – siedziba sądu ziemskiego, 1793 – miasto pod administracją zaboru pruskiego po II rozbiorze Polski, 1807 – miasto w Księstwie Warszawskim, 1815 – miasto w Królestwie Polskim (część Imperium Rosyjskiego) w zaborze rosyjskim, 1863 – w Lipnie i okolicach miały miejsce liczne walki polskich mieszkańców z carskimi oddziałami, m.in. w lasach pod Skępem koło Lipna podczas powstania styczniowego przeciwko rosyjskiemu zaborcy, nasilona rusyfikacja i represje po upadku powstania, 1918 – Lipno staje się częścią odrodzonej, niepodległej Polski, 1939 – początek niemieckiej okupacji, liczne zbrodnie na ludności polskiej i żydowskiej, 1941–1945 – podczas okupacji niemieckiej była używana nazwa , 1946 – 5 lipca oddział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego rozbił tutejszy posterunek Milicji ObywatelskiejTadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 19. 1375–, 1919–1975 i od 1999 – siedziba powiatu

Przynależność państwowa przed i po lokacji thumb|Klasycystyczny ratusz w Lipnie Prawa miejskie Lipno posiada dopiero od 1349 roku, jednak wcześniej istniało jako osada i wioska. przed 966 rokiem – tereny polskiego plemienia, Mazowszan, 966-1138 – Polska Piastowska, 1138-1320 – Polska w okresie rozbicia dzielnicowego, polskie Księstwo mazowieckie, 1320-1329 – Zjednoczone Królestwo Polskie, 1329-1343 – Państwo zakonu krzyżackiego, 1343-1392 – Zjednoczone Królestwo Polskie, od 1385 Korona Królestwa Polskiego, 1392-1405 – Państwo zakonu krzyżackiego, 1405-1569 – Korona Królestwa Polskiego 1409-1410 – okupacja krzyżacka, 1569-1793 – Korona Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej, 1793-1807 – Królestwo Prus (zabór pruski), 1807-1815 – polskie Księstwo Warszawskie, 1815-1918 – Królestwo Kongresowe w składzie Imperium Rosyjskiego (zabór rosyjski), 1915-1918 – okupacja niemiecka, 1918-1945 – II Rzeczpospolita Polska, 1939-1945 – okupacja niemiecka, III Rzesza, 1945-1989 – Polska Rzeczpospolita Ludowa, od 1989 do dziś – III Rzeczpospolita Polska,

Demografia Dane z 31 grudnia 2011 r. Opis Ogółem Mężczyźni Kobietyjednostka osób % osób % osób %populacja 15 027 100 7209 47,97 7818 52,03zameldowanych na stałe 14 517 100 6961 47,95 7556 52,05zameldowanych czasowo 510 100 248 48,63 262 51,37gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1367 656 711

Ludność 1800 – 480 mieszkańców 1808 – 917 1825 – 3008 1827 – 2891 1857 – 3884 1897 – 6214 1919 – 8467 1921 – 8630 1939 – 12 018 1946 – 8389 1991 – 14 300 2004 – 14 872 2006 – 14 884 2008 – 14 787 2009 – 14 791 2010 – 15 089 2011 – 15 020 2012 – 15 077 Wykres liczby ludności Lipna od początku wieku XIX

Miasto nawiedziły epidemie w latach: 1348, 1623, 1626–1629, oraz 1708–1709. Przed wybuchem II wojny światowej 40% mieszkańców Lipna stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego. thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Lipna w 2014 roku

Zabytki thumb|Kościół Wniebowzięcia NMP thumb|Kościół ewangelicko-augsburski Park miejski w Lipnie założony w 1914 roku Położony jest w południowo-wschodniej części miasta, zajmując wzgórze morenowo-czołowe o powierzchni ok. 11 ha. Ma charakter przejściowy między drzewostanem naturalnym a założeniem parkowym. Najliczniej reprezentowane gatunki stanowią sosny, dęby szypułkowe. „Dąb Wolności” został posadzony w 1918 jako symbol uwolnienia spod jarzma zaborcy. W latach 20. XX w Parku odsłonięty został Pomnik Poległych, usunięty później przez niemieckiego okupanta. Przy północnym wejściu znajduje się pomnik Niepodległości. Głównym elementem kompozycyjnym jest polana przylegająca do alei poprzecznej, utrzymana w formie parteru kwiatowego, gdzie dawniej znajdował się zegar kwiatowy i herb, kawiarnia, a także staw, po którym pływały łabędzie. Centralnym punktem polany jest okrągły kwietnik, a nieco dalej znajduje się zabytkowa drewniana altana z 1924. Część zachodnia utrzymana jest w stylu naturalistycznym ze swobodnie prowadzonymi alejami, a najwyższy punkt zajmuje amfiteatr z muszlą koncertową zbudowany w końcu lat 70. W okresie międzywojennym park otrzymał czwartą lokatę w kraju za nasadzenia drzew i był wysoko notowany w rankingach europejskich. Wejście do Parku było wówczas płatne.

gotycki Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Zbudowany w 1388 w stylu gotyckim, najprawdopodobniej na miejscu wcześniej istniejącego. Zamknięty pod koniec XVIII, a ponownie otwarty w 1819. Po remoncie cały budynek został obniżony, co wpłynęło na utratę cech charakterystycznych dla stylu gotyckiego. W drugiej połowie XIX dobudowano kaplice św. Barbary i św. Teresy, przebudowano kruchtę. Okna ostrołukowe w prezbiterium i nawie zdobione są witrażami. Ołtarz wykonany w pierwszej połowie XVIII, a przeniesiony z klasztoru Ojców Bernardynów w Skępem ok. 1762. Odnawiany był w latach 1952 i 1975. W kościele znajdują się również dwa ołtarze boczne rokokowe z fragmentami barokowymi z XVIII. neogotycki kościół ewangelicko-augsburski z lat 1865–1868 neogotycka kaplica cmentarna z 1837 ratusz klasycystyczny zbudowany po 1831 domy z XIX Od początku wieku XX działała w Lipnie parafia prawosławna z murowaną cerkwią przy ul. Gdańskiej. Po przebudowie w latach 20. i 30. XX wieku budynek przeznaczono na Dom Ludowy, obecnie mieści się w niej kino „Nawojka” stara synagoga z XIX, obecnie na jej miejscu znajduje się apteka „Nowa” nowa synagoga z pocz. XX, obecnie dom towarowy. cmentarz ewangelicko-augsburski z I połowy XIX wieku cmentarz parafii-rzymskokatolickiej z XIX wieku

Edukacja thumb|Zespół Szkół Technicznych im. Ziemi Dobrzyńskiej Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława Broniewskiego Szkoła Podstawowa nr 3 im. Mikołaja Kopernika Szkoła Podstawowa Specjalna nr 4 im. Janusza Korczaka Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Pawła II Publiczne Gimnazjum im. Noblistów Polskich Gimnazjum Prywatne im. Jadwigi Jałowiec Liceum Ogólnokształcące im. Romualda Traugutta Zespół Szkół Technicznych im. Ziemi Dobrzyńskiej

Sport w mieście thumb|Stadion im. Wiesława Witeckiego

Klub piłkarski Mień Jego założycielem był w 1922 nauczyciel miejscowego gimnazjum Jan Horowica. W 1934 na peryferiach miasta do użytku oddano stadion. Największe sukcesy drużyna odnosiła w latach 1983–1984 i 1990–2001 grając w III lidze i mając za przeciwników drużyny z Pomorza, Śląska czy Wielkopolski. Od sezonu 2001-2002 drużyna gra w IV lidze kujawsko-pomorskiej. Mień Lipno na swoim boisku podejmowała m.in.: Legię Warszawa, Polonię Warszawa, Widzew Łódź oraz Wisłę Płock. Aktualnie występuje w V lidze kujawsko-pomorskiej.

Motocross W mieście istnieje również motocrossowy klub Jastrząb. Z lipnowskim motocrossem związany jest tor przy ul. Wyszyńskiego, który jest jednym z najatrakcyjniejszych w Europie. Uczestnikami zawodów byli m.in. sportowcy z Białorusi, Czech, Estonii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Rosji. Z zawodników klubowych należy wymienić m.in. Jacka Olszewskiego, Marcina Abramowskiego, Michała Stępińskiego i Mateusza Ognistego.

Karate Od dziesięciu lat w Lipnie działa klub Kyokushin Karate, zrzeszając ok. 80 osób. Lipnowscy karatecy posiadają liczne osiągnięcia w działalności sportowej, do których zaliczyć można m.in. tytuł mistrza Europy

Lipnowiak Lipno Od 2005 roku funkcjonuje Międzyszkolny Klub Sportowy siatkówki dziewcząt „Lipnowiak” w Lipnie.

Administracja i samorząd Miasto jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich.https://umlipno.bipgov.net/download/1562229703.pdf

Wspólnoty religijne thumb|Kościół bł. Michała Kozala BM

Kościół Ewangelicko-Augsburski parafia Ewangelicko-Augsburska w Lipnie

Kościół katolicki parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lipnie parafia bł. Michała Kozala w Lipnie

Świadkowie Jehowy zbór Świadków Jehowy

Komunikacja Kolejowa W Lipnie znajduje się stacja kolejowa Lipno, leżąca na linii kolejowej nr 27, otwarta 23 stycznia 1937. Obsługiwana jest przez spółkę Arriva RP. W rozkładzie 2024/2025 w relacji Toruń Główny – Lipno - Sierpc przewidziano 6 par pociągów od poniedziałku do piątku, 3 pary w sobotę i 4 pary w niedzielę.

Kolej wąskotorowa dotarła do Lipna w 1915, za sprawą otwarcia linii Lubicz Wąskotorowy I - Sierpc Wąskotorowy, przebiegającej przez Lipno Płockie, potem przedłużonej do Nasielska. W 1937 ruch na odcinku Lubicz Wąskotorowy I - Sierpc Wąskotorowy zamknięto, a linię zlikwidowano.

Samochodowa Miasto jest ważnym węzłem drogowym. Znajduje się przy drodze krajowej nr 10 (Szczecin – Bydgoszcz – Lipno – Płońsk) i nr 67 (Włocławek – Fabianki – Lipno) oraz na drodze wojewódzkiej nr 557 (Lipno – Rypin), nr 558 (Lipno – Wielgie) – w stronę Dobrzynia nad Wisłą i nr 559 (Lipno – Płock).

W mieście funkcjonują dwa dworce autobusowe funkcjonujące w centrum miasta w rejonie ul. 3 Maja. Dworzec na rogu ulic 3 Maja i 22 Stycznia oddany do użytku w 2007 r. obsługuje kursy Kujawsko-Pomorskiego Transportu Samochodowego i Arrivy Bus o. Toruń w kierunku Bydgoszczy, Torunia, Brodnicy i Włocławka wyjeżdżające poza obszar powiatu lipnowskiego. Dworzec położony w kompleksie handlowo-usługowym Nowe Centrum Lipna otwarty w 2016 r. obsługuje kursy lokalne Powiatowego Zakładu Transportu Publicznego.

Honorowi Obywatele Lipna

Urodzeni w Lipnie

1840 – Wincenty Rapacki, 1866 – Stanisława Wroncka, 1896 (lub 1897) – Pola Negri, 1897 – Stanisław Ossowski, 1913 – Ja’akow Meridor, 1918 – Tosia Altman, 1925 – Henryk Czarnecki, 1947 – Leszek Balcerowicz. thumb|Pomnik na placu Dekerta

Media w Lipnie