Ontologizm – kierunek w XIX w. katolickiej filozofii włoskiej i francuskiej, według którego podstawowe poznanie intelektualne polega na bezpośredniej intuicji (bezpośrednim oglądzie) bytu absolutnego (Boga), a wszelkie inne poznanie jest wtórne i uwarunkowane tym pierwszym.

W innym znaczeniu, ontologizm może oznaczać również cechę określonej filozofii (centralność tematyki ontologicznej). Tak rozumiany ontologizm () charakteryzować ma np. filozofię rosyjską}.

Przedstawiciele Ontologizm był rozwinięciem idei powstałych w szeroko pojmowanym kartezjanizmie, a w szczególności okazjonalizmu, zgodnie z którym działania i poznanie biorą swoje źródło w bycie absolutnym, który był utożsamiany z chrześcijańskim Bogiem. Główny przedstawiciel okazjonalizmu, Nicolas Malebranche, sformułował zasadniczą myśl ontologizmu i jest uznawany za prekursora tego kierunku.

Najbardziej znanymi przedstawicielami ontologizmu byli włoscy kapłani: Vincenzo Gioberti, Antonio Rosmini. We Francji przedstawicielami ontologizmu byli Louis Branchereau, Flavien Hugonin i Jules Fabre d'Envieu. W Belgii, na Uniwersytecie w Lowanium, ontologizm rozwijany był przez Gérarda Ubaghsa.

Relacja z katolicyzmem Ontologizm ukształtował się jako kierunek doktrynalny w ramach katolicyzmu. Wkrótce jednak został uznany za błąd teologiczny. Kościół Katolicki krytykował go i potępiał niektóre jego tezy. W krytykach tych wskazywano na jego korzenie w panteistycznych koncepcjach Spinozy, Schellinga i Hegla, oraz tendencje do eklektyzmu. Można też wywodzić ontologizm z jakichkolwiek tez utożsamiających byt jako taki z Bogiem chrześcijańskim, co jest dla katolicyzmu problematyczne.

W 1861 doszło do formalnego potępienia ontologizmu przez Kongregację Świetego Oficjum. Potępiono w szczególności tezyEnchriridion symbolorum, art. 1659-1665, za: : bezpośrednie poznanie Boga, a przynajmniej zwykła o Nim wiedza, jest czymś, co z istoty przysługuje ludzkiemu umysłowi, a zatem bez tegopoznania nie moglibyśmy niczego wierdzieć; poznanie to jest w rzeczytwistości samym światłem intelektuyalnym; byt, który poznajemy we wszystkich rzeczach i bez którego niczego nie wiemy, jest bytem boskim; pojęcia ogólne, rozważane z puinktu widzenia rzeczy, nie różnią się realnie od Boga; wrodzone poznanie Boga jako czystego i prostego bytu pociąga za sobą wszelkie inne poznanie, tak, że poprzez nie i w nim wszystko inne staje się dla nas znane implicite; wszystkie pozostałe idee są jedynie modyfikacjami tej idei, dzięki której poznajemy Boga jako prosty byt.

Idee ontologistów nadal znajdowały jednak zwolenników wśród myślicieli katolickich. Belgijski filozof Gérard Ubaghs starał się je łączyć z tradycjonalizmem. W 1862 sulpicjanin Louis Branchereau przedstawił do osądu Stolicy Apostolskiej nawiązujący do ontologizmu zbiór tez filozoficznych, które jednak nie znalazły aprobaty, co było końcem ontologizmu w ramach doktryny katolickiej.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Filozofia religijna Kategoria:Filozofia francuskojęzyczna Kategoria:Filozofia włoskojęzyczna