Sopot ( lub też , , ; )F. Lorentz Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem () (). – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce nad Zatoką Gdańską (Morze Bałtyckie), położone na Pobrzeżu Gdańskim, między Gdańskiem a Gdynią, z którymi tworzy Trójmiasto, w obrębie aglomeracji trójmiejskiej. Jest najmniejszymPodczas reformy administracyjnej w 1999 Sopot w drodze wyjątku otrzymał uprawnienia miasta na prawach powiatu (przysługujące nominalnie miastom o liczbie ludności powyżej 100 tysięcy). pod względem liczby ludności miastem na prawach powiatu w Polsce oraz najmniejszym pod tym samym względem miastem, którego organem władzy wykonawczej jest prezydentW 1973 Sopot liczył ponad 50 tysięcy mieszkańców i, zgodnie z wchodzącą wówczas w życie ustawą, „otrzymał” prezydenta. Ustawa nie przewidywała zmiany nazwy włodarza miasta na naczelnika po zmniejszeniu się liczby ludności poniżej tego progu. (a nie burmistrz).
Sopot jest kurortem nadmorskim i uzdrowiskiem, po II wojnie światowej znanym z organizowanych tam od 1961 w Operze Leśnej konkursów piosenki Sopot Festival. Miasto posiada najdłuższe w Europie molo o drewnianej konstrukcji.
Według danych GUS z 31 grudnia 2025 r., Sopot liczył 31 205 mieszkańców i był pod względem liczby ludności trzynastym miastem w województwie pomorskim.
Położenie Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto w większości położone jest na Pojezierzu Kaszubskim. Południowo-zachodni fragment Sopotu znajduje się częściowo także w mezoregionie Żuław Wiślanych oraz Mierzei Wiślanej, stanowiących razem część makroregionu Pobrzeża Gdańskiego.
Miasto jest położone na wysokości od 0 do 152,7 m n.p.m.Mapy.geoportal:Sopot (Skala 1:50 000).N.N. (152,7 m). Najwyższym wzniesieniem jest Góra Dostojna. W granicach miasta znajduje się 934 ha lasów, z czego ponad 209 ha stanowią lasy komunalneSopot stawia na naturalne nawierzchnie szlaków leśnych. Bez asfaltu i betonu..
Toponimia
„Sopot” to bardzo popularny w Słowiańszczyźnie hydronim (w Polsce dwie rzeki i jeden potok), od prasłowiańskiego *sopotъ – „potok szumiący, źródło” (por. przymiotnik sapowaty „bagnisty, wilgotny”, u Kazimierza Rymuta również sopot – „źródło, wodotrysk”), który tworzył przede wszystkim nazwy rzeczne i z kolei nazwy miejscowości położonych nad nimi. W Serbii istnieje co najmniej 7 miejscowości o tej nazwie (Сопот), 4 w Macedonii Północnej, 3 w Bułgarii, 2 w Chorwacji, 2 na Ukrainie i co najmniej po jednej w Bośni, Rumunii i Albanii nie wspominając o równie popularnych w krajach słowiańskich nazwach derywowanych typu Sopotsko/Сопотско, Sopotnica/Сопотница albo Sopotnia, SopotnikStanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 360..
W 1283 Mściwoj II nadał Sopot, Sopoth (w 1291) cystersom z Oliwy (dziś odcinek ulicy 1 Maja i część ulicy Bohaterów Monte Cassino, na południe od starego grodziskaStanisław Pazyra (red.), Miasta polskie w tysiącleciu, t.I, Warszawa 1965, s. 396.), z końcem wieku XVI była to wieś rybacka. Od zniemczonej postaci (c zamiast s) Zoppot powstały polskie Copot, Copoty, Soboty, SobótkaSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI, Warszawa 1890, s. 78. czy (szeroko rozpowszechnione) Sopoty, gdyż nie rozumiano wyrazu sopot, jednak prawidłowa (obecna, od 1945) nazwa przetrwała w kaszubszczyźnie, co zauważał już w 1922 prof. J. Lange na łamach „Gazety Gdańskiej”; pokusił się też on o zlokalizowanie strumienia o nazwie „Sopot”J. Lange, Pierwotne znaczenie nazwy Sopotu, „Gazeta Gdańska”, 1922.02.12 nr 35, s. 13–14, wymaga DjVu.: a wcześniej w 1913 Bolesław Śląski pisałBolesław Śląski, Dwa przyczynki kaszubskie, „Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany” 1913, R.4, nr 50, s. 14, wymaga DjVu.:
Kazimierz Rymut, według którego nazwa wskazywała na szumiącą wodę jako źródło toponimu, bardziej doszukiwał się „Sopotu” w rzeczce przepływającej obok sopockiego grodziskaKazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s. 225..
Historia
Kalendarium od VIII w. do 1. poł. X w. – gród; obecnie zrekonstruowany (grodzisko w Sopocie) 1283 – pojawiła się pierwsza wzmianka o miejscowości Sopoth w akcie donacyjnym księcia pomorskiego Mściwoja II na rzecz klasztoru cystersów w Oliwie; później była to wieś opactwa cystersów w Oliwie w województwie pomorskimMapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.: rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 92. 1798 – hrabia Kajetan Onufry Sierakowski wybudował pierwszy dom letniskowy 1819 – Karol Wegner wybudował pierwsze kąpielisko morskie 1823 – Jan Jerzy Haffner, były lekarz armii napoleońskiej, wzniósł zakład kąpielowy. W ciągu następnych lat powstały kolejne budynki uzdrowiskowe – Dom Zdrojowy, Łazienki Południowe i Łazienki Północne. 1870 – do Sopotu dotarła Kolej Tylnopomorska (linia kolejowa Koszalin–Słupsk–Gdańsk, prowadząca aż z Berlina przez Szczecin) 1890 – dane urzędowe ówczesnego powiatu wejherowskiego mówią o łącznej liczbie 4.772 mieszkańców Sopotu i przyległości, w tym 3.571 Niemców, 1.144 Kaszubów, 30 Polaków, 25 Żydów i 2 nieznanych. Wyznaniowo było 2.766 katolików, 1.979 ewangelików, 27 członków innych wyznań 1898 – otwarto tor wyścigów konnych 8 października 1901 – dekretem cesarskim miejscowość otrzymała prawa miejskie; ich uroczyste nadanie miało miejsce 1 kwietnia 1902 1920 – wyłączenie Sopotu z powiatu wejherowskiego i włączenie do Wolnego Miasta Gdańska; w latach 1939–1945 w granicach III Rzeszy 23 marca 1945 – wkroczenie wojsk radzieckich. W wyniku walk z Niemcami zniszczonych zostało 135 budynków, co stanowiło 10% ówczesnej zabudowy. 1945 – wcielenie Sopotu do Polski; pozostała w mieście ludność niemiecka została wysiedlona 1945–1975 – siedziba powiatu, w 1945 również władz wojewódzkich październik 1945 – utworzenie Instytutu Sztuk Plastycznych w Sopocie (protoplasta Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku)Franciszek Mamuszka „Bedeker sopocki” Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1981, , s. 61.. 1948 – I Wystawa Sztuk Plastycznych w Sopocie (poprzednik Festiwalu Sztuk Plastycznych w Sopocie). 25 – 27 sierpnia 1961 – I Międzynarodowy Festiwal Piosenki w SopocieWładysław Kurkiewicz „25 lat Polski Ludowej” Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, s. 231.. wrzesień 1966 – obrady XVI międzynarodowej konferencji ruchu uczonych „Pugwash”Władysław Kurkiewicz „25 lat Polski Ludowej” Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, s. 313.. grudzień 1974 roku – powstało Towarzystwo Przyjaciół Sopotu (władze miejskie na siedzibę przydzieliły mu klasycystyczny dworek przy ul. Józefa Czyżewskiego)Franciszek Mamuszka „Bedeker sopocki” Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1981, , s. 47.. kwiecień 1980 roku – pożar budynków Biura Wystaw Artystycznych (BWA)Franciszek Mamuszka „Bedeker sopocki” Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1981, , s. 63..
Demografia
Największą populację Sopot odnotował w 1977 r. – 54 539 mieszkańców.
Piramida wieku mieszkańców Sopotu w 2014 roku. thumb|none
Struktura ludnościowa Sopotu po II wojnie światowej Powojenna ludność Sopotu była głównie ludnością napływową, choć istniała też spora społeczność autochtonów (ok. 9%). Przedwojenni niemieccy mieszkańcy miasta zostali po 1945 roku wysiedleni, a na ich miejsce napłynęli w zdecydowanej większości Polacy. Według prof. Leszka Kosińskiego, struktura ludnościowa Sopotu w 1950 roku pod względem pochodzenia terytorialnego przedstawiała się następująco: PochodzenieLiczba mieszkańcówProcentowoWoj. gdańskie7 04319,19%Obszary w granicach ZSRR6 06516,52%Miasto Warszawa4 50012,26%Woj. bydgoskie3 1338,54%Woj. warszawskie2 2096,02%Woj. lubelskie1 6524,50%Woj. poznańskie1 6324,45%Woj. kieleckie1 1523,14%Woj. łódzkie z Łodzią1 1413,11%Woj. białostockie8812,40%Zagranica oprócz ZSRR8632,35%Woj. krakowskie7752,11%Woj. rzeszowskie6871,87%Woj. katowickie5521,50%Woj. olsztyńskie2120,58%Pozostali8852,41%Ludność napływowa ogółem33 38290,95%Autochtoni3 3219,05%Ogółem36 703100%
Gospodarka thumb|Plac Zdrojowy przed molo widziany z latarni morskiej; po lewej odbudowa Domu Zdrojowego, w środku budowa hotelu Sheraton W miejscowości działał oddział przedsiębiorstwa państwowego Państwowe Tory Wyścigów Konnych. Obok działał Państwowy Ośrodek Treningu Koni Sopot., w 1993 jako Ośrodek Treningu Koni Sopot.. W 1994 jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Sopot., następnie w 1994 przekształcony w Hipodrom Sopot Sp. z o.o., a w 1999 spółka została skomunalizowana.
W 2022 w Sopocie odnotowano jeden z najniższych w Polsce wskaźników bezrobocia, wynoszący 1,7% (około 300 osób).
Turystyka Zabytki i obiekty turystyczne thumb|Ewangelicki kościół diecezjalny Zbawiciela thumb|Latarnia Morska w Sopocie jest udostępniona do zwiedzania
kościół Zbawiciela – kościół parafii ewangelicko-augsburskiej, zbudowany w latach 1913–1919, wpisany do rejestru zabytków 12 sierpnia 1976 Zakład Balneologiczny, wpisany do rejestru zabytków 18 maja 1982 ulica Bohaterów Monte Cassino o długości 635 m; wcześniejsze nazwy: do 1945 – Seestraße (Morska), 1945–1956 – Konstantego Rokossowskiego grodzisko wczesnośredniowieczne, ul. Haffnera latarnia morska molo spacerowe, drewniane, z XIX/XX wieku Opera Leśna z 1909, w okresie międzywojennym popularność zdobyła dzięki organizowanym tutaj Festiwalom Wagnerowskim, w okresie powojennym – międzynarodowym festiwalom piosenki Krzywy Domek cmentarz żydowski z 1913, ul. Malczewskiego, wpisany do rejestru zabytków 30 listopada 1983 plaże nad Zatoką Gdańską Trójmiejski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy, utworzony 3 maja 1979 Wielka Gwiazda – skrzyżowanie dróg spacerowych na obszarze Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego
Baza noclegowa thumb|Grand Hotel w Sopocie W Sopocie są 3 hotele pięciogwiazdkowe (tj. Sofitel Grand, Sheraton Sopot, Rezydent), 6 czterogwiazdkowych (Hotel Bayjonn, Hotel Haffner, Hotel Marriott Sopot, Hotel Sopot, Villa Antonina, Sopotorium Medical Resort) oraz szereg trzygwiazdkowych (m.in. Hotel Europa, Hotel Villa Baltica, Hotel Opera, Hotel Bursztyn, Hotel Sedan, Pensjonat Wanda, Hotel Molo, Hotel Zhong Hua, Villa Aqua, Villa 21, Villa Zacisze, Villa Flaming). W skład bazy noclegowej Sopotu wchodzą również hostele, pokoje i apartamenty.
Uzdrowisko Sopot thumb|Zakład Balneologiczny, oferujący kąpiele solankowe oraz inhalacje W uzdrowisku prowadzone jest leczenie w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby reumatologiczne, choroby kardiologiczne i nadciśnienie, choroby dolnych dróg oddechowych, osteoporoza(§ 7. Statut Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)..
Na terenie Sopotu znajduje się 5 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego(Załącznik tekstowy Nr 1 do Statutu Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)..
Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane naturalne surowce lecznicze: 4,2% woda chlorkowo-sodowa (solanka), jodkowa(§ 6. Statut Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)..
Transport Ulice Najdłuższymi ulicami w Sopocie są: Aleja Niepodległości – 4368 m Wojska Polskiego – 2458 m Malczewskiego – 2285 m 23 Marca – 2220 m Armii Krajowej – 2085 m
Ponadto w granicach Sopotu znajduje się ul. Reja o długości ok. 3,4–3,5 km, zarządzana w większej części przez Lasy Państwowe.
Miejski