Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, zwany także Sekretarzem stanu Jego Świątobliwości, bądź kardynałem Sekretarzem Stanu – druga (nieformalnie) po papieżu osoba w hierarchii Stolicy Apostolskiej i utożsamiana zwyczajowo z funkcją jej „szefa rządu”, zawsze w randze kardynała. Jest szefem Sekretariatu Stanu złożonego z dwóch sekcji: spraw ogólnych (służy papieżowi pomocą w sprawach codziennych) i stosunków z państwami (sprawy zagraniczne).

Obowiązki Sekretarz stanu jest mianowany przez papieża i służy mu jako jeden z głównych doradców. Od pontyfikatu Innocentego X sekretarz musi być kardynałem i nie może należeć do rodziny papieża. Duchowny nieposiadający wymaganego tytułu może pełnić obowiązki sekretarza tylko w czasie wakatu.

Kadencja sekretarza stanu kończy się, gdy papież, który go mianował umiera lub rezygnuje. Sede vacante były sekretarz jest członkiem komisji razem z kamerlingiem i byłym przewodniczącym Papieskiej Komisji ds. Państwa Watykańskiego. Komisja ta pełni niektóre funkcje głowy państwa Watykanu póki nie zostanie wybrany nowy papież. Po wyborze nowego papieża, sekretarz stanu traci swoje stanowisko, ale może zostać mianowany ponownieProfil Sekretariatu Stanu na stronie WatykanuProfil Sekretariatu Stanu w portalu Zenit.

Historia Urząd sekretarza stanu ma swoje korzenie we wczesnym XVI wieku, kiedy papież Leon X utworzył stanowisko papieskiego sekretarza osobistego (secretarius intimus) aby zajmował się kontaktami z misjami dyplomatycznymi Stolicy Apostolskiej, które dopiero zaczynały posiadać stałe siedziby. Na tym etapie funkcja sekretarza była stosunkowo niewielkim urzędem. Administracja Stolicy Apostolskiej była zarządzana przez jednego z pozostałych kardynałów, który zazwyczaj był również krewnym papieża ().

Sytuacja zmieniła się po tym jak Juliusz III powierzył funkcję zarządcy administracji Innocenzo Ciocchi del Monte – nastoletniemu niemal analfabecie, który wychował się na ulicy i dopiero co został adoptowany przez brata papieża Juliusza. Nowy zarządca okazał się niekompetentny i Juliusz III postanowił zwiększyć zakres obowiązków sekretarza stanu aby wyręczał on papieskiego bratanka. Od 1644 roku w stosunku do sekretarza stanu zaczęto używać tytułu Kardynała Sekretarza Stanu Stolicy Apostolskiej. Rola Sekretarza wzrosła najbardziej podczas soboru trydenckiego, kiedy to zaczął przejmować pierwszorzędną pozycję w Kurii Rzymskiej od Kancelarii Apostolskiej. Innocenty X był pierwszym papieżem, który nadał nowoczesny charakter urzędowi sekretarza stanu.

W 1692 roku papież Innocenty XII oficjalnie zlikwidował urząd cardinalis nepos i odtąd to sekretarz stanu był najważniejszą zaraz po papieżu osobą w Stolicy Apostolskiej.

W 1968 roku papież Paweł VI w motu proprio „Quo aptius” z 27 lutego 1973 zlikwidował Kancelarię Apostolską i urząd Kanclerza Świętego Kościoła Rzymskiego i przekazał wszelkie prawa oraz obowiązki związane z tym stanowiskiem sekretarzowi stanu.

W latach 1944–1958 nie było osoby na stanowisku sekretarza stanu, jego obowiązki pełnił osobiście papież Pius XIILuigi MAGLIONE.

Trzech sekretarzy stanu zostało później papieżami. Byli to: Fabio Chigi (Aleksander VII) Giulio Rospigliosi (Klemens IX) Eugenio Pacelli (Pius XII)

Lista sekretarzy stanu Stolicy Apostolskiej +Herb Portret/Zdjęcie Imię i nazwisko Pochodzenie Początek urzędowania Koniec urzędowaniaPapieżGirolamo DandiniCesena, 15501555Juliusz III102x102px130x130pxKarol BoromeuszKardynał-nepot.Aarona, 21 grudnia 15601565Pius IV126x126pxTolomeo GallioCernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px15651566140x140px100x100pxGirolamo RusticucciCartoceto, 15661572Pius V126x126pxTolomeo GallioPo raz drugi.Cernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px15721585Grzegorz XIII107x107px125x125pxDecio AzzoliniFermo, 15851587Sykstus VAntonio Maria Graziani15871590 Giovanni Andrea Caligari 1590 1591Grzegorz XIVInnocenty IX126x126pxPietro AldobrandiniRzym, 1592 1605Klemens VIII139x139pxCinzio Passeri AldobrandiniSenigallia, 133x133pxRoberto UbaldiniFlorencja, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px 1605Paweł VErminio ValentiSpoleto, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px 1605Lanfranco MargottiParma, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px 16051611Martino Malacrida1609Giovanni Battista Perugini 16111613Porfirio Feliciani1621131x131pxGiovanni Battista AgucchiBolonia, 16211623Grzegorz XVLorenzo MagalottiFlorencja, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px16231628Urban VIIILorenzo AzzoliniFermo, 16281632Pietro Benessa16321634Francesco Adriano CevaMondovì, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px16341643Giovanni Battista SpadaLyon, Francja 30x30px16431644Giovanni Giacomo PanciroliRzym, wrzesień 16441651Innocenty X147x147pxFabio ChigiPóźniejszy papież.Siena, grudzień 16517 stycznia 1655143x143pxGiulio RospigliosiPistoia, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30pxkwiecień 165520 czerwca 1667Aleksander VII107x107px118x118pxDecio AzzoliniFermo, 25 czerwca 16679 grudnia 1669Klemens IX111x111pxFederico BorromeoMediolan, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30pxmaj 167018 lutego 1673Klemens X143x143pxFrancesco NerliRzym, sierpień 167322 lipca 1676100x100px106x106pxAlderano CiboGenua, Święte Cesarstwo Rzymskie 30x30px23 września 167612 sierpnia 1689Innocenty XI129x129pxGiambattista RubiniWenecja, Republika Wenecka 30x30pxpaździernik 16891691Aleksander VIII125x125pxFabrizio SpadaRzym, 14 lipca 169127 września 1700Innocenty XII138x138pxFabrizio PaolucciForlì, 3 grudnia 170019 marca 1721Klemens XIGiorgio SpinolaGenua, Republika Genui 30x30px10 maja 17217 marca 1724Innocenty XIII138x138pxFabrizio PaolucciForlì, 6 czerwca 172412 czerwca 1726Benedykt XIIINicolò Maria LercariTaggia, Republika Genui 30x30px14 stycznia 172621 lutego 1730124x124pxAntonio BanchieriPistoia, Wielkie Księstwo Toskanii 30x30px15 lipca 173016 września 1733Klemens XIIGiuseppe FirraoLuzzi, 4 października 17336 lutego 1740 128x128px 133x133px Silvio Valenti GonzagaUmarł pełniąc urząd sekretarza stanu. Mantua, Księstwo Mantui 30x30px 20 sierpnia 1740 28 sierpnia 1756Benedykt XIV100x100px139x139pxAlberico ArchintoMediolan, 10 września 175630 września 1758Luigi Maria TorregianiFlorencja, Wielkie Księstwo Toskanii30x30px8 października 17582 lutego 1769Klemens XIII 128x128px 137x137px Lazzaro Opizio Pallavicini Genua, Republika Genui 30x30px 19 maja 1769 23 lutego 1785Klemens XIVPius VIIgnazio Gaetano Boncompagni-LudovisiRzym, 29 czerwca 178530 września 1789133x133pxFrancesco Saverio de ZeladaRzym, 14 października 1789sierpień 1796134x134pxIgnazio BuscaMediolan, 9 sierpnia 179618 marca 1797Giuseppe Maria Doria PamphiliGenua, Republika Genui 30x30px16 marca 179729 sierpnia 1799157x157pxErcole ConsalviRzym, 11 sierpnia 180017 czerwca 1806Pius VIIFilippo CasoniSarzana, Republika Genui 30x30pxczerwiec 1806luty 1808Giuseppe Maria Doria PamphiliGenua, Republika Genui 30x30px 1808Bartolomeo PaccaBenewent, Królestwo Neapolu 30x30px18 czerwca 1808styczeń 1814156x156pxErcole ConsalviRzym, 17 maja 181420 września 1823136x136pxGiulio Maria della SomagliaPiacenza, Księstwo Parmy i Piacenzy 30x30px28 września 182317 stycznia 1828Leon XII118x118pxTommaso BernettiFermo, 17 czerwca 182810 lutego 1829Giuseppe AlbaniRzym, 31 marca 182930 listopada 1830Pius VIII118x118pxTommaso BernettiFermo, 18311836Grzegorz XVI108x108pxLuigi LambruschiniSestri Levante, Republika Genui 30x30px12 czerwca 18361 czerwca 184697x97pxTommaso Pasquale GizziCeccano, 8 sierpnia 18465 lipca 1847Pius IX138x138pxGabriele FerrettiAnkona, 17 lipca 184731 grudnia 1847Giuseppe BofondiForlì, 1 lutego 184810 marca 1848144x144pxGiacomo AntonelliSonnino, 10 marca 18484 maja 1848Antonio Francesco OrioliBagnacavallo, 5 maja 18484 czerwca 1848Giovanni Soglia CeroniCasola Valsenio, 4 czerwca 184829 listopada 1848144x144pxGiacomo AntonelliSonnino, 29 października 18486 października 1876120x120pxGiovanni SimeoniPaliano, 18 grudnia 18767 lutego 1878116x116pxAlessandro FranchiRzym, 5 marca 187831 lipca 1878Leon XIII105x105px100x100pxLorenzo NinaRecanati, 9 sierpnia 187816 grudnia 1880105x105px146x146pxLodovico JacobiniGenzano di Roma, 16 grudnia 188028 lutego 1887105x105px120x120pxMariano Rampolla del TindaroPolizzi Generosa, Królestwo Obojga Sycylii30x30px2 czerwca 188720 lipca 1903109x109px178x178pxRafael Merry del ValLondyn, 12 listopada 190320 sierpnia 1914Pius X108x108pxDomenico FerrataGradoli, 4 września 191410 października 1914Benedykt XV 105x105px 138x138px Pietro Gasparri Perugia, 13 października 1914 7 lutego 1930Pius XI105x105px138x138pxEugenio PacelliRzym, 9 lutego 193010 lutego 1939104x104px154x154pxLuigi MaglioneCasoria, 10 marca 193922 sierpnia 1944 Pius XII bezramki|116x116px bezramki|147x147px Pius XII (ur. 1876, zm. 1958)

(p.o.) Rzym, Włochy 1944 1958Domenico TardiniRzym, 14 grudnia 195830 lipca 1961 Jan XXIII 105x105px bezramki|143x143px Amleto Giovanni Cicognani Brisighella, 12 sierpnia 1961 30 kwietnia 1969 Jan XXIIIPaweł VI 105x105px 135x135px Jean-Marie Villot Saint-Amant-Tallende, 2 maja 1969 9 marca 1979Paweł VIJan Paweł IJan Paweł II105x105px135x135pxAgostino CasaroliCastel San Giovanni, 1 lipca 19791 grudnia 1990 Jan Paweł II 105x105px 164x164px Angelo Sodano Isola d’Asti, 29 czerwca 1991 15 września 2006 Jan Paweł IIBenedykt XVI 105x105px 139x139px Tarcisio Bertone Romano Canavese, 15 września 2006 15 października 2013 Benedykt XVIFranciszek105x105px139x125pxPietro ParolinSchiavon, 18 listopada 2013nadalFranciszekLeon XIV

Przypisy

Linki zewnętrzne