Wiersz toniczny – wiersz, w którym występuje jednakowa liczba zestrojów akcentowych w każdym wersie, a równocześnie ich rozkład nie jest stały.
Na przykład w Księdze ubogich Jana Kasprowicza, w strofie:
Umiłowanie ty moje! (dwa zestroje akcentowe) Kształty nieomal dziecięce! (trzy zestroje akcentowe) Skroń dotąd nie pomarszczona (trzy zestroje akcentowe) Białe, wąziutkie ręce (trzy zestroje akcentowe)
Dzięki regularnemu układowi zestrojów akcentowych w poszczególnych wersach wybija się rytm, tempo muzyczne strofy. Najpopularniejszymi formatami wiersza tonicznego są w literaturze polskiej trójakcentowiec i sześcioakcentowiecWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 105-117..
Poeci, którzy stosowali wiersz toniczny, to m.in. Władysław Broniewski, Julian Tuwim, Kazimiera Iłłakowiczówna, Tadeusz Gajcy.
Wiersz toniczny był charakterystyczny dla wersyfikacji staroangielskiej i po części średnioangielskiejMonika Opalińska, To the rhythm of poetry. A study of late Old English metrical prayers, Warszawa 2013.. Występuje on również w metryce nowoangielskiej, zwłaszcza w poezji Gerarda Manleya HopkinsaNa ten temat pisał polski tłumacz liryki Hopkinsa, Stanisław Barańczak. Zobacz Gerard Manley Hopkins, Wybór poezji, Kraków 1981.. Robert Browning wierszem tonicznym czteroakcentowym napisał długi wiersz The Statue and the Bust:
There’s a palace in Florence, the world knows well, And a statue watches it from the square, And this story of both do the townsmen tell.
Ages ago, a lady there, At the furthest window facing the east, Asked, “Who rides by with the royal air?”
The bridesmaids’ prattle around her ceased: She leaned forth, one on either hand; They saw how the blush of the bride increased.
Przypisy
T