Komelinowate (Commelinaceae R. Br.) – rodzina roślin z klasy jednoliściennych). Należy do niej ok. 40 rodzajów z 650 gatunkami. Zasięg rodziny jest szeroki, brak jej przedstawicieli w Europie, północno-zachodniej Afryce, w Azji północnej i środkowej, w północnej części Ameryki Północnej. Największe zróżnicowanie roślin z tej rodziny występuje w Ameryce Północnej i Azji. W Polsce niektóre gatunki są uprawiane, głównie popularne w uprawie doniczkowej są rośliny z rodzaju trzykrotka, poza tym przedstawiciele z rodzaju komelina bywają efemerofitami. Rośliny z tej rodziny są bylinami, nierzadko sukulentami. Posiadają gęsty sok i liście całobrzegie, ułożone na łodydze strętolegle, z nasadą pochwiastą.
thumb|Tradescantia subaspera thumb|Callisia navicularis thumb|Dichorisandra thyrsiflora Morfologia Pokrój Rośliny zielne (jednoroczne i wieloletnie), zwykle naziemne o łodygach mięsistych, korzeniące się w węzłach, nierzadko z korzeniami bulwiastymi. Liście Skrętoległe, czasem ścieśnione w pozorne okółki. Z zamkniętą pochwą liściową obejmującą łodygę, bez języczka i przylistków. Blaszka liściowa pojedyncza, całobrzega, o użyłkowaniu równoległym, często nieco mięsista. Kwiaty Zebrane w wierzchotki objęte często pochwiastą podsadką i skupione w złożone grona i wiechy wyrastające ze szczytu pędu lub kątów liści. Kwiaty najczęściej są obupłciowe, choć zdarzają się rośliny z kwiatami jednopłciowymi, zwykle rozwijającymi się na jednej roślinie, na której powstają też kwiaty obupłciowe. Kwiaty są promieniste lub dwubocznie symetryczne. Trzy listki zewnętrznego okółka są wolne lub zrośnięte, mogą być równe lub różnić się wielkością. Trzy listki wewnętrznego okółka są wolne lub zrośnięte u nasady, są podobnych rozmiarów lub jeden bywa bardzo zredukowany. Pręcików jest 6 w dwóch okółkach, ale u różnych przedstawicieli część z nich (2, 3 lub 4) wykształca się jako prątniczki lub jest całkowicie zredukowana. Nitki pręcików są nagie lub pokryte pojedynczymi włoskami. Pylniki otwierają się podłużnymi pęknięciami, rzadko porami. Zalążnia jest górna, dwu- lub trójkomorowa. Owoce Pękające lub niepękające torebki, czasem jagody.
Systematyka Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd komelinowce (Commelinales), rodzina komelinowate (Commelinaceae). Rodzina komelinowatych jest siostrzana dla rodziny Hanguanaceae wraz z którą tworzy klad bazalny w obrębie rzędu.
Pozycja rodziny w rzędzie komelinowców:
Pozycja w systemie Reveala (1994-1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Commelinanae Takht., rząd komelinowce (Commelinales Dumort.), podrząd Commelinineae Engl., rodzina komelinowate (Commelinaceae R. Br.).
Podział rodziny i wykaz rodzajów Podrodzina Cartonematoideae G. C. Tucker Cartonema R.Br.
Podrodzina Triceratelloideae (Faden & D. Hunt) Zuntini & Frankel Triceratella Brenan
Podrodzina Commelinoideae Eaton Plemię Commelineae Aneilema R. Brown Anthericopsis Engler Buforrestia C.B.Clarke Commelina L. – komelina Dictyospermum Wight Floscopa Lour. Murdannia Royle Pollia Thunb. Polyspatha Benth. Pseudoparis H.Perrier Rhopalephora Hassk. Stanfieldiella Brenan Tapheocarpa Conran Tricarpelema J.K.Morton
Plemię Palisoteae Palisota Rchb. ex Endl. – palisota
Plemię Tradescantieae Aetheolirion Forman Amischotolype Hassk. Callisia Loefl. – smużyna, w tym Tripogandra Raf. Cochliostema Lem. Coleotrype C.B.Clarke Cyanotis D.Don – cyanotis, w tym Belosynapsis Hassk. Dichorisandra J.C.Mikan – dwugłówka Elasis D.R.Hunt Geogenanthus Ule Gibasis Raf. Matudanthus D.R.Hunt Plowmanianthus Faden & C. R. Hardy Porandra D. Y. Hong Sauvallia C.Wright ex Hassk. Siderasis Raf. – siderasis, siderazis Spatholirion Ridl. Streptolirion Edgew. Thyrsanthemum Pichon, w tym Gibasoides D.R.Hunt Tinantia Scheidw. – tinancja Tradescantia L. – trzykrotka Weldenia Schult.f.
Przypisy
*