Wielka piątka () – pięcioczynnikowy model osobowości (w skrócie PMO) autorstwa i .
Opis modelu Model obejmuje czynniki osobowości: neurotyczność, ekstrawersję, otwartość na doświadczenie, ugodowość i sumienność: neurotyczność (vs stałość emocjonalna) – odzwierciedlającą przystosowanie emocjonalne versus emocjonalne niezrównoważenie; skłonność do przeżywania negatywnych emocji (strachu, zmieszania, gniewu, poczucia winy) oraz podatność na stres psychologiczny, ekstrawersja (ten model nie obejmuje pojęcia introwersji. Występuje w nim niska lub wysoka ekstrowersja. Pojęcia introwersji obejmuje inne modele, szczególnie psychoanalityczne) – która odnosi się do jakości i ilości interakcji społecznych oraz poziomu aktywności, energii, a także zdolności do doświadczania pozytywnych emocji, otwartość na doświadczenie – wskazującą na tendencję do pozytywnego wartościowania doświadczeń życiowych, tolerancję na nowość i ciekawość poznawczą, ugodowość (vs antagonizm) – opisującą nastawienie do innych ludzi (pozytywne versus negatywne) przejawiające się w altruizmie versus antagonizmie, sumienność (vs nieukierunkowanie) – która oddaje stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel.
Zakłada się, że wyróżnione czynniki: istnieją realnie (i jako takie mają znaczenie w przystosowaniu jednostki do środowiska, np. sumienność jest jednym z wyznaczników jakości wykonywanej pracy zawodowej oraz osiągnięć akademickich, a także wiąże się z satysfakcją życiową), są niezmienne, są uniwersalne (tj. niezależne od rasy, płci czy kultury), są biologicznie uwarunkowane (charakteryzuje je wysoki stopień odziedziczalności).
Kwestionariusze osobowości NEO-PI-R składa się z trzydziestu skal, z których po sześć przypada na każdy z pięciu czynników, dzięki czemu osobowość może być opisania tak na poziomie czynników pierwszego rzędu (odpowiednik 30 skal), jak i czynników drugiego rzędu, co odpowiada z kolei „wielkiej piątce” czynników oznaczanych skrótowcami utworzonymi od pierwszych liter angielskich nazw czynników: openness (to experience), conscientiousness, extraversion, agreeableness i neuroticism, z czego najpopularniejsze to OCEAN, NEOAC czy CANOE.
Struktura czynnikowa kwestionariusza wygląda zatem następująco:
neurotyczność ekstrawersja otwartość na doświadczenie ugodowość sumienność lęk towarzyskość wyobraźnia zaufanie kompetencje agresywna wrogość serdeczność estetyka prostolinijność skłonność do porządku depresja asertywność uczucia altruizm obowiązkowość impulsywność aktywność działanie ustępliwość dążenie do osiągnięć nadwrażliwość poszukiwanie doznań idee skromność samodyscyplina nieśmiałość emocjonalność pozytywna wartości skłonność do rozczulania się rozwaga
Kwestionariusz NEO-PI-R, choć precyzyjny, jest niezwykle czasochłonny (składa się bowiem z 240 pozycji), toteż w 1989 roku autorzy opracowali jego skróconą wersję, tj.
NEO-FFI (NEO-Five Factor Inventory) składającą się z 60 pozycji (tj. po 12 pozycji na skalę). Kwestionariusz PERSO.IN® składa się z 150 pozycji. Wyniki prezentowane są w pięciu obszarach. Są to: people – ugodowość, experiences – otwartość na doświadczenia, responsibilities – sumienność, stimulators – ekstrawersja oraz obstacles – neurotyczność. Poza skalami głównymi składa się z 30 składowych, które pozwalają na bardziej szczegółowy opis osobowości. Wypełnienie kwestionariusza zajmuje około 20 minut, odbywa się online i jest płatne. Master™ – EASI to test typologiczny oparty na czterech czynnikach z Pięcioczynnikowego Modelu Osobowości – Wielkiej Piątki, które podzielone są na dwie osie orientacyjne: osoba vs. zadanie; kontrola vs. uczestnictwo. EASI bada zachowania i motywacje, klasyfikuje ludzi na cztery podstawowe typy na podstawie wyników testów: Entuzjasta, Analityk, Wspierający, Realizator. Test EASI posiada wysoką Trafność i Rzetelność w skali Alfa Cronbacha.
Zróżnicowanie geograficzne Liczne badania wskazują na istnienie statystycznie mierzalnego geograficznego zróżnicowania wielkiej piątki czynników osobowości. Poniższa tabela podsumowuje wyniki badań przeprowadzonych w oparciu o kwestionariusz do diagnozy cech osobowości NEO-PI-R w wybranych krajach. Kraj (kultura)NeurotycznośćEkstrawersjaOtwartośćUgodowośćSumiennośćPolska58,047,246,545,346,8Argentyna56,252,652,342,442,0Australia40,258,150,554,149,7Belgia48,948,452,449,955,4Brazylia47,556,755,153,048,2Burkina Faso38,654,251,659,958,6Kanada41,152,255,158,652,7Chile56,943,242,648,938,4Chiny43,141,643,551,151,0Chorwacja55,147,543,947,540,8Czechy54,644,346,245,249,2Dania46,546,646,247,655,5Estonia51,038,143,345,355,9Francja54,646,951,546,950,0Niemcy50,944,743,745,859,5Węgry57,342,046,446,045,9Indie43,655,559,559,355,1Indonezja60,641,344,152,634,3Włochy51,355,254,450,844,0Japonia57,539,540,853,553,7Portugalia49,652,647,155,546,2Rosja45,256,661,656,545,9Słowacja54,947,345,655,648,2Słowenia54,741,444,246,955,6Korea Południowa49,449,249,255,751,6Hiszpania45,557,850,850,241,9Szwecja44,743,747,254,041,9Turcja58,245,942,350,641,6USA51,652,951,042,548,6
Zobacz też neurotyczność
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Osobowość