mały|Ulica Pomorska. W okresie PRL-u – Marcelego Nowotki, a w czasie wojny – Friedrichstraße Zmiany nazw ulic i placów w Łodzi – działania władz miasta Łodzi, mające na celu zmianę nazw i patronów miejskich ulic i placów. Takie zmiany są poczynane z powodów politycznych, społecznych, geograficznych, językowych, bądź też technicznych, na przestrzeni wielu lat istnienia miasta.

Od 1867 roku wszystkie nazwy i numeracja posesji są uregulowane prawnie, zastępując nazewnictwo zwyczajowe, natomiast od 2005 roku stanowią także część łódzkiego Systemu Informacji Miejskiej.

Decyzje o zmianach nazw na ogół nie są przyjmowane entuzjastycznie przez społeczeństwo, z uwagi m.in. na poglądy polityczne, przyzwyczajenie, oraz koszty finansowe, gdyż obywatele muszą się liczyć z wymianą dokumentów, a w przypadku firm – wizytówek, reklam, grafik, wzorów umów czy druków firmowych.

XX wiek Działania magistratu w XX wieku były okresem największej aktywności w tym zakresie. Zmian dokonywano nawet masowo, wskutek różnorakich zawirowań politycznych. Szczególnymi momentami sprzyjającymi zmianom były: okres I wojny światowej – po zajęciu miasta przez wojska niemieckie, okupanci wprowadzili nazewnictwo w języku niemieckim, okres międzywojenny – przywracano nazwy polskie, jak i upamiętniano znane postaci, okres II wojny światowej i ponownej okupacji niemieckiej – wszystkie nazwy zmienione zostały na niemieckie pisane gotykiem, czasem tylko z zachowaniem ich pierwotnego znaczenia, okres Polski Ludowej – zmiany były związane z utrwalaniem władzy socjalistycznej, pierwsze lata w III Rzeczypospolitej, po transformacji ustrojowej w 1989 roku – w ramach pierwszej dekomunizacji ponownie przywracano stare nazwy, w wielu przypadkach przedwojenne; zmiany najczęściej dotyczyły nazw upamiętniających postaci związane z ruchem robotniczym.

XXI wiek Zmiany w 2007 roku Proces zmian w nazewnictwie ulic w XXI wieku, choć już nie na tak wielką skalę jak w poprzednim wieku, wciąż jest kontynuowany. Świadczą o tym choćby decyzje radnych miasta z roku 2007, kiedy to przemianowano:

część al. Włókniarzy na al. Jana Pawła II (od ul. Pabianickiej do al. Adama Mickiewicza), fragment ul. Spornej na bł. Anastazego Pankiewicza, całą al. Przyjaźni, dzieląc ją na dwie ulice: ks. Zdzisława Wujaka (od ul. Aleksandra Puszkina do ul. Augustów) i św. Brata Alberta Chmielowskiego (od ul. Aleksandra Puszkina do ul. Widzewskiej).

Zmiany w 2018 roku – druga dekomunizacja Znaczne zmiany w nazewnictwie, wprowadzone 1 stycznia 2018 roku na podstawie zarządzeń zastępczych wojewody łódzkiego Zbigniewa Raua, narzuciła Ustawa o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki. Zmienione zostały wtedy nazwy 27 ulic i jednego placu .

5 stycznia tegoż roku Rada Miejska w Łodzi uchwałą przywróciła placowi Zwycięstwa wcześniej obowiązującą nazwę, zaznaczając jednocześnie, że nazwa ta odnosi się odtąd do wygrania wojny polsko-bolszewickiej, a nie do zwycięstwa nad faszyzmem hitlerowskim.

Wydarzenia te stanowiły szeroko opisywany w ogólnopolskich mediach konflikt polityczno-społeczny pomiędzy działaczami Prawa i Sprawiedliwości i opozycjonistami tej partii.

Moratorium z 2008 roku 9 kwietnia 2008 roku Rada Miejska w Łodzi uchwałą nr XXX/0586/08 w sprawie nazewnictwa ulic, placów i parków przyjęła moratorium na wprowadzanie zmian już istniejących nazw. Tą samą uchwałą, wprowadzone zostały: zasada nienazywania nowych ulic, placów i parków nazwiskami osób zmarłych w okresie do jednego roku od daty ich śmierci, zasada nienadawania nowym ulicom, placom i parkom nazw o znaczeniu, pisowni lub brzmieniu podobnym do nazw w Łodzi już istniejących.

Najstarsze ulice w Łodzi mały|Nazwy ulic i placów Łodzi na planie miasta z 1853 roku

Najstarsza zabudowa Łodzi koncentrowała się wokół obecnego Starego Rynku. Z rynku rozchodziło się kilka dróg prowadzących do okolicznych miast, wsi i młynów. Blisko rynku drogi miały charakter ulic, dalej przechodziły w zwykłe drogi wiejskie. Na północ od rynku usytuowany był plac Kościelny, na którym stał drewniany parafialny kościółek, wybudowany przed rokiem 1414Dziennik Łódzki, wyd. z dnia 28 lipca 1993.. Najstarsze znane ulice miasta to: Wójtowska (Starowiejska, od XVIII wieku Nadstawna) – wychodząca ku południowemu wschodowi, prowadziła do folwarku Starej Wsi i pierwotnej osady łódzkiej, wzdłuż brzegów stawu utworzonego na rzece zwanej wtedy Starą Strugą (Ostroga, dzisiejsza Łódka), Cyganka – wychodząca ku północy (prowadziła do wsi Radogoszcz i dalej do Zgierza), Nad Rzeką (Nadrzeczna, później Podrzeczna) – wychodząca w kierunku zachodnim, położona najbliżej rzeki, Drewna (od ok. 1770 roku ul. Drewnowska, zwana tak od nazwiska rodziny Drewnowiczów) – wychodząca również w kierunku zachodnim, Stodolniana – prowadziła do stodół miejskich. Po 1400 roku istnieją także wzmianki o ulicy Kościelnej, którą zwano też Szkolną, ponieważ prowadziła do szkoły, znajdującej się w domu wikaregoNadanie Łodzi praw miejskich – historycznie.uni.lodz.pl.Red. monografii R. Rosin, red. tomu B. Baranowski, J. Fijałek, Łódź. Dzieje miasta. Tom I – do 1918 r., s. 89–90, Wydawnictwo PWN, Warszawa – Łódź 1988..

Wiele wytyczonych do połowy XIX wieku ulic nie miało przez wiele lat oficjalnych nazw. Wobec utrwalania się w świadomości łodzian nazw nieoficjalnych, zwyczajowych, niekiedy niepoważnych, władze miasta w 1863 roku uporządkowały miejskie nazewnictwo – odtąd wszystkie ulice wytyczone wcześniej miały już nazwy oficjalne.

Wykaz zmian nazw ulic i placów w Łodzi (kolejność alfabetyczna według nazw współczesnych)

Przejdź do: __BEZSPISU__ 0-9 A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S Ś T U W Z Ż

0-9 Współczesna nazwa 2018–1990 1990–1945 1945–1939 1933 1925 1913 1 Maja al. 1 Maja aleja 1 Maja aleja Scharnhorststraße 1 Maja aleja 1 Maja aleja Pasaż Szulca 10 Lutego 10 Lutego 10 Lutego Kopischweg 10 Lutego nie istniała nie istniała 28. Pułku Strzelców Kaniowskich Hutora Czesława Tauentzienstraße 28. Pułku Strzelców Kaniowskich 28. Pułku Strzelców Kaniowskich św. Luizy (św. Ludwiki) 3 Maja 3 Maja 3 Maja Donaustraße 3 Maja 6 Sierpnia 6 Sierpnia 22 Lipca Straße der 8. Armee 6 Sierpnia 6 Sierpnia Benedykta

A Współczesna nazwa 2018–1990 1990–1945 1945–1939 1933 1925 1913 Abramowskiego Edwarda Abramowskiego Edwarda Abramowskiego Edwarda Hermann-von-Salza-Straße Abramowskiego Edwarda Gubernatorska Gubernatorska Adwokacka Adwokacka Adwokacka Spulergasse Cerecka Cerecka Cerecka Aldridge’a Iry Ajnenkiela Egeniusza Anstadta Karola aleja Anstadta Karola aleja Anstadta (w 1945) / 19-ego Stycznia Anstadtallee (w 1940) / Gardestraße Anstadta aleja Anstadtstraße (1915-1918) /Anstadta aleja Anstadta Antenowa Antenowa Antenowa Amrum Podgórna (Górna) Okrzei (Górna) Okrzei (Górna) Antoniego Padewskiego św. Antoniego Werkmeisterstraße Maurera Maurera Antoniewska Antoniewska Antoniewska Gertrudstraße Antoniewska Grzybowa (Widzew) Grzybowa (Widzew) Antoniewska Antoniewska Antoniewska Hildegardstraße Nowo-Projektowana Nowo-Projektowana Nowo-Projektowana Armii Krajowej Dzierżyńskiego Feliksa nie istniała nie istniała nie istniała nie istniała Artyleryjska Artyleryjska Artyleryjska Feldschlangenweg Czarna Droga Czarna Droga

B Współczesna nazwa 2018–1990 1990–1945 1945–1939 1933 1925 1913 Bałucki Rynek Bałucki Rynek Bałucki Rynek Baluter Ring Bałucki Rynek Bałucki Rynek Bałucki Rynek Banacha Stefana prof. Banacha Stefana prof. Banacha Stefana prof. Berlichingenstraße Bankowa Bankowa Bankowa Kärtnerstraße Bankowa Bankowa Bankowa Barlickiego Norberta dr. plac Barlickiego Norberta plac Barlickiego Norberta plac Grüner Ring Zielony Rynek Zielony Rynek Zielony Rynek Barska Barska Barska Panzerstraße Stoińskiego Stoińskiego Stoińskiego Batorego Stefana Batorego Stefana Batorego Stefana Pufferweg + Hadabuldstraße Batorego Stefana Batorego Stefana Wesoła (Widzew) Bazarowa Bazarowa Bazarowa Basargasse Bazarowa Bazarowa/Bazarna Bazarowa/Bazarna Bednarska Bednarska Bednarska Ostpreußenstraße Bednarska Bednarska Bednarska Beniowskiego Maurycego Beniowskiego Maurycego Beniowskiego Maurycego Helgolandstraße Słowackiego (Górna) Słowackiego (Górna) Słowackiego (Górna) Berlińskiego Hersza Berlińskiego Hersza Berlińskiego Hersza Pfeffergasse Pieprzowa Pieprzowa Pieprzowa Białostocka Białostocka Białostocka Seelandstraße Polska Polska Polska Biegunowa Biegunowa Biegunowa Baltenstraße Biegunowa Biegunowa Biegunowa Bierezina Jacka Dąbrowszczaków Blacharska Blacharska Blacharska Klempnergasse Kwiatkowskiego Kwiatkowskiego Kwiatkowskiego Błońska Błońska Błońska Randstraße Błońska Błońska Błońska Bobowa Bobowa Bobowa Pernaustraße Bobowa Bobowa Bobowa Bojowników Getta Warszawskiego Bojowników Getta Warszawskiego Bojowników Getta Warszawskiego Cranachstraße Aleksandryjska/Żydowska Aleksandryjska/Żydowska Aleksandryjska Bolesława Chrobrego Bolesława Chrobrego Bolesława Chrobrego Seemannstraße Chrobrego Chrobrego Wschodnia (Bałuty) Bracka Bracka Bracka Ewaldstr./König-Marke-Weg Bracka Bracka Bracka Braterska Braterska Braterska Ruppertstraße Braterska Braterska Braterska Bratysławska Bratysławska Bratysławska Ikarusstraße Kwiecista Kwiecista Kwiecista Boya-Żeleńskiego Tadeusza Boya-Żeleńskiego Tadeusza Boya-Żeleńskiego Tadeusza Winfriedstraße Środkowa Browarna Browarna Browarna Westpreußenstraße Browarna Browarna Browarna Bróżycka Bróżycka Bróżycka Flussstraße Bruska Bruska Bruska Brukowa Brukowa Brukowa Uhrmacherstraße Brukowa Brukowa Brukowa Brzeska Brzeska Brzeska Walkürenstraße Brzeska Brzeska Brzeska Brzeźna Brzeźna Brzeźna Erhard-Patzer-Straße Brzeźna Brzeźna Brzeźna Brzozowa Brzozowa Brzozowa Elberfelder Straße Brzozowa Brzozowa Brzozowa Brzóski Stanisława ks. Brzóski Stanisława ks. Brzóski Stanisława ks. Bergmannstraße Brzóski Stanisława Brzóski Stanisława Dębowa + Golca Bukowa Bukowa Bukowa Buckenstraße Szmidta Szmidta Szmidta Bzowa Bzowa Bzowa Fliederweg Bzowa

C Współczesna nazwa 2018–1990 1990–1945 1945–1939 1933 1925 1913 Ceglana Ceglana Ceglana Steinmetzgasse Ceglana Nowo-Zgierska Nowo-Zgierska Chłodna Chłodna Chłodna Kühle Gasse/Walhallastraße Chłodna Chłodna Chłodna Chłopickiego Józefa Chłopickiego Józefa Chłopickiego Józefa Musketierstraße Lubeckiego Lubeckiego Lubeckiego Chmielowskiego Alberta Chmielowskiego Alberta (od 2007),Przyjaźni aleja (do 2007) Przyjaźni aleja (od 1976) nie istniała nie istniała nie istniała nie istniała Chojny Chojny Chojny Effingshausen Chojny Chojny Chojny Chopina Fryderyka Chopina Fryderyka Chopina Fryderyka Müllerstraße Chopina Chopina Chopina Chryzantem Chryzantem Chryzantem (od 1961) Cmentarna aleja (do 1961) Blocksbergstraße Cmentarna aleja Cmentarna aleja Cmentarna aleja Ciasna Ciasna Ciasna Hunsrücker Straße Ciasna Ciasna Ciasna Ciepła Ciepła Ciepła Richterstraße Ciepła Ciepła Ciepła Ciesielska Ciesielska Ciesielska Bleicherweg Ciesielska Nowaka Nowaka Cieszyńska Cieszyńska Cieszyńska Hohes Venn Cieszyńska Cieszyńska Teodora Cmentarna Cmentarna Cmentarna Friedhofstraße Cmentarna Cmentarna Cmentarna Czarnieckiego Stefana Czarnieckiego Stefana Czarnieckiego Stefana Schneidergasse Czarnieckiego Czechosłowacka Czechosłowacka Czechosłowacka Edeltrautstraße Pograniczna Pograniczna Pograniczna Czerwona Czerwona Czerwona Rotgarnstraße Czerwona Czerwona Czerwona Częstochowska Częstochowska Częstochowska Krefelder Straße Częstochowska Częstochowska Częstochowska Czytelnicza Czytelnicza Czytelnicza Nordstrandstraße 11 listopada (Górna) 11 listopada (Górna) 11 listopada (Górna)

D