Marguerite Duras, właśc. Marguerite Donnadieu (ur. 4 kwietnia 1914 w Gia Định, koło Sajgonu we francuskich Indochinach; zm. 3 marca 1996 w Paryżu) – francuska pisarka, scenarzystka i reżyserka.
Biografia Dzieciństwo w kolonii Jej rodzice zgłosili się na ochotnika do pracy w kolonii Cochinchina. Jej ojciec, Henri Donnadieu (przez niektórych nazywany „Emilem", .), był dyrektorem szkoły w Gia Dinh znajdującej się wtedy w północnej dzielnicy Sajgonu, obecnie dzielnicy Binh Thanh w Ho Chi Minh. Jej matka, Marie Donnadieu-Legrand (1877–1956)., była nauczycielką. Mieli troje dzieci: Pierre'a, Paula i Marguerite. Ignorując uprzedzenia rasowe i łamiąc społeczne konwenanse, dzieci bawiły się z rówieśnikami z miejscowej ludności, a nawet, w przeciwieństwie do swoich rodziców, mówiły po wietnamsku.
W celu uzyskania leczenia jej ciężko chory ojciec wyjechał do Francji kontynentalnej, gdzie zmarł 4 grudnia 1921, . w wieku czterdziestu dziewięciu lat. Został pochowany na małym cmentarzu w Lévignac-de-Guyenne, niedaleko Duras, w departamencie Lot-et-Garonne..
Jego żonie udzielono urlopu pracowniczego i wróciła do Francji kontynentalnej z trójką dzieci. Przez dwa lata mieszkali w domu rodzinnym w Platier, w gminie Pardaillan, niedaleko Duras. W czerwcu 1924 roku Marie Donnadieu wyjechała z dziećmi do nowej placówki w Phnom Penh w Kambodży, jednak nie chciała zostać tam na dłużej, więc została przeniesiona do Vĩnh Long. To właśnie tam Marguerite nauczyła się gry na pianinie. Jej nauczycielka, koleżanka matki, przeprowadzała lekcje w niedbały sposób i uznała, że dziewczynka nie ma talentu. Pisarka będzie wspominać ten epizod z muzyką w Moderato cantabile. Krótko po tym, jej matkę wysłano do Sa Đéc.
W 1926 roku Marie w końcu otrzymała pierwszą wypłatę renty rodzinnej. W 1927 roku, z powodu znużenia koczowniczym życiem oraz dzięki namowom administracji kolonialnej, kupiła dla swoich synów nieużytek w wiejskim dystrykcie Prey-Nop, osiemdziesiąt kilometrów od Kampotu w Kambodży. Uprawa na tym polderze, który był regularnie zalewany przez przypływy, nie przynosiła żądnych rezultatów z powodu zasolenia gleby, więc zrujnowana Marie, musiała wrócić do nauczania. To doświadczenie będzie miało głęboki wpływ na Marguerite i zainspiruje ją do stworzenia wielu poruszających obrazów w jej twórczości (Tama nad Pacyfikiem, Kochanek, Kochanek z północnych Chin, . mały| Gimnazjum Chasseloup-Laubat W 1928 roku rozpoczęła naukę w trzeciej klasie gimnazjum, a następnie w liceum Chasseloup-Laubat w Sajgonie (obecnie liceum Lê Quý Đôn). Jej matka chciała, aby córka uczyła matematyki. Ponieważ szkoła z internatem była zarezerwowana dla chłopców, Marguerite zamieszkała na pensji przy ulicy Barbé (Lê Quý Đôn), którą prowadziła przyjaciółka jej matki.. lewo|mały|200x200px| Hol liceum Lê Quý Đôn W 1931 roku, po sprzedaży rodzinnej posiadłości w Platier, jej matka odkupiła od miasta Paryża mieszkanie przy Avenue Victor-Hugo 16 w Vanves, na południowych przedmieściach stolicy.. Udzielono jej urlopu pracowniczego z powodu stanu zdrowia syna Pierre’a, uzależnionego od opium, odesłanego w 1929 r. do Paryża..
Marguerite kontynuowała naukę we Francji, w prywatnej szkole zawodowej Scientia w Auteuil, w 16 dzielnicy Paryża, pod kierunkiem Charles’a-Jérémie’go Hemardinquera.. Wiosną 1932 roku Marguerite zaszła w ciążę. Aborcję zorganizowała dość zamożna rodzina młodego ojca dziecka (stąd podpisanie przez Duras w 1971 r. słynnego Manifestu 343). Zdała pierwszą część matury, wybierając jako język nowożytny język wietnamski, który opanowała perfekcyjnie już w dzieciństwie. Podczas wakacji odkryła Trouville-sur-Mer i wybrzeże Normandii, gdzie powróciła później w 1963 roku..
Pod koniec 1932 roku, po powrocie do Sajgonu, jej matka została mianowana nauczycielką w Wyższej Szkole Podstawowej dla Chłopców. Kupiła willę w dzielnicy europejskiej przy rue de la Testard 141, niedaleko liceum, a także samochód. Marguerite przystąpiła do drugiej części matury, tym razem z filozofii, w liceum Chasseloup-Laubat..
Jesienią 1933 roku, korzystając ze stypendium, młoda kobieta opuściła Indochiny na stałe na rzecz kontynentalnej Francji. Zapisała się na Wydział Prawa w Paryżu przy rue Saint-Jacques, wprowadziła się na pensję i studiowała dodatkowo matematykę, a jednocześnie uczęszcza na specjalistyczne kursy matematyczne na Wydziale Nauk Ścisłych..
W styczniu 1936 poznała Roberta Antelmego, studenta prawa, syna podprefekta pochodzącego z mieszczańskiej rodziny.
Po uzyskaniu dyplomu z prawa publicznego kontynuowała naukę na studiach prawniczych i ekonomicznych na uniwersytecie (a nie, wbrew legendzie, w École libre des sciences politiques) i uzyskała podwójny dyplom ukończenia studiów wyższych (DES) z prawa publicznego i ekonomii politycznej.. Na początku czerwca 1937 roku znalazła pracę jako sekretarka w służbie informacyjnej Ministerstwa Kolonii. Robert Antelme został powołany do wojska pod koniec następnego lata. Donnadieu i Antelme pobrali się 23 września 1939.
Wojna i początki pisarstwa Wiosną 1940 roku Marguerite Donnadieu (wraz z Philippe Roquesem) została współautorką L'Empire français, zamówionej jako materiał propagandowy przez ministra kolonii, Georges'a Mandela, w której cytowany jest Jules Ferry: „Nie możemy mieszać żółtej rasy z naszą białą rasą”, „Obowiązkiem rasy wyższej jest cywilizowanie rasy niższej”. Twierdząc, że kolonialny reżim prawny wobec tubylców został zniesiony w Indochinach w 1903 r., ale pomijając, że Imperium pozostaje podzielone na „obywateli" i „poddanych”, stwierdza w opublikowanym w „L’Illustration” artykule na ten sam temat: „Nasza imperialna koncepcja jest w istocie negacją rasizmu. Francja dała wszystkim swoim zamorskim poddanym, bez rozróżnienia rasowego, takie same możliwości rozwoju i takie same nadzieje. Rdzenne nigdy nie było traktowane jako pokonane; nie tylko mamy obowiązki wobec niego, ale uznajemy jego prawa społeczne i polityczne, a przede wszystkim prawo do zdobywania nowej wiedzy. Oczywiście, nie do niego należy decyzja, kiedy będzie mógł wykorzystać swoje zdolności. Do nas należy, w odpowiednim czasie, złagodzenie naszej opieki”.. Marguerite Duras później zaprzeczyła, jakoby ta książka była podpisana przez Marguerite Donnadieu. Zrezygnowała ze stanowiska w Ministerstwie Kolonii w listopadzie 1940 r. W okupowanej stolicy Robert Antelme był zatrudniony w paryskiej kwaterze głównej policji. Marguerite była w ciąży i urodziła martwego chłopca. W 1942 roku została mianowana sekretarzem generalnym (komitet zajmujący się kontrolą książek i cenzurą w Vichy).
Para osiedliła się pod adresem rue Saint-Benoît 5, w dzielnicy Saint-Germain-des-Prés. W komitecie przewodniczyła, pod nadzorem władz niemieckich, komisji czytelników odpowiedzialnej za udzielanie pozwoleń (lub odmów) na przydziały papieru przyznawanym wydawcom zatwierdzonym przez Vichy. Właśnie tam poznała Dominique Aury i Dionysa Mascolo, który został jej kochankiem. W grudniu dowiedziała się o śmierci swojego brata Paula w Indochinach.
W 1943 roku mieszkanie pary stało się miejscem spotkań towarzyskich tak zwanej grupy Saint-Benoît Street, podczas których intelektualiści, tacy jak Jorge Semprún, dyskutowali o literaturze i polityce. Marguerite zaczęła pisać i opublikowała swoją pierwszą powieść Les Impudents. Podpisuje się nazwiskiem Duras, nawiązując do wsi, w której znajduje się dom jej ojca. Robert, Dionys i Duras nawiązują współpracę z Ruchem Oporu, zaprzyjaźniają się z François Mitterrandem, znanym jako Morland, który stoi na czele RNPG, siatki zajmującej się produkcją fałszywych dokumentów dla zbiegłych jeńców wojennych.
Marguerite Duras nigdy nie przyznała się do kolaboracji. W COIACL reprezentowała Bernarda Faÿa, wciąż nieobecnego dyrektora i ważną postać w prześladowaniu francuskich masonów. Utrzymywała profesjonalne stosunki z profesorem filozofii i frankofilem, głównym asystentem Karla Eptinga, oddelegowanym porucznikiem - Gerhardem Hellerem. Pojawiała się w domu prohitlerowskiego pisarza Ramona Fernandeza, którego żona Betty prowadziła znakomity salon towarzyski.
11 czerwca 1944 roku jej grupa wpadła w zasadzkę. Robert Antelme został aresztowany przez Gestapo, podczas gdy Marguerite Duras uciekła. Następnego dnia po lądowaniu aliantów dowiedziała się, że jej męża zabrano do Compiègne - miejsca, z którego odjeżdżały pociągi do obozów koncentracyjnych. Roberta deportowano do Buchenwaldu, a następnie do Dachau. Marguerite miała niejasną relację z Charlesem Delvalem, agentem Gestapo, który doprowadził do aresztowania jej męża. Miała go uwieść w celu uratowania partnera..
Podczas wyzwolenia starała się doprowadzić do aresztowania Delvala., który został skazany na śmierć i stracony w lutym 1945 r. W sierpniu 1944 roku Paryż został wyzwolony. Na początku września Betty Fernandez ogoliła włosy i została internowana wraz z Marie Laurencin w Drancy przez francuską żandarmerię. 17 września Marguerite przyczyniła się do ich uwolnienia. Betty będzie postacią w Kochanku, a czystka kochanek niemieckich żołnierzy stanie się głównym tematem powieści Hiroshima mon amour.
W tym czasie pisze , które będą inspiracją dla wydanego w 1985 (Ból). Jesienią zapisuje się do Francuskiej Partii Komunistycznej, a jej nowa powieść La Vie tranquille (Spokojne życie) ukazuje się w grudniu. Wyczekiwała powrotu swojego męza. Gdy trwa wyzwolenie, w kwietniu 1945 roku Dionys, poinformowany przez Mitterranda, jedzie do obozu w Dachau, aby odnaleźć Roberta i zastaje go umierającego. Dwanaście miesięcy opieki jej i lekarza nad mężem przed śmiercią przedstawia w Bólu.
Po wojnie W 1945 roku założyła wraz z mężem wydawnictwo Editions de la Cité Universelle, w którym ukazały się jedynie trzy tytuły: L'An zéro de l'Allemagne (Rok zerowy w Niemczech) Edgara Morina (1946), Dzieła Saint-Justa przedstawione przez Dionysa Mascolo (1946) oraz L'Espèce humaine (Gatunek ludzki) Roberta Antelmego (1947). Para rozwiodła się 24 kwietnia 1947. Duras poślubiła Dionysa Mascola, z którym rozstała się kilka lat później. Ich syn Jean, przezwany „Outa”, urodził się 30 czerwca 1947.
Szerszej publiczności objawiła się dzięki powieści Un barrage contre le Pacifique (1950), w której pojawia się wiele wątków autobiograficznych. W latach 50. i 60. pracowała jako dziennikarka w lewicowym piśmie „France-Observateur”, publikowała artykuły krytykujące rasizm we Francji i francuską politykę kolonialną.
Punktem zwrotnym w jej karierze był scenariusz filmu Hiroszima, moja miłość (Hiroshima mon amour). Film był pozytywnie przyjęty podczas Festiwalu w Cannes, Duras była nominowana do Oscara w kategorii najlepszy scenariusz.
W maju 1968, wspólnie m.in. z Mauricem Blachotem współtworzyła komitet studentów i pisarzy, którego celem miał być „radykalny komunizm myśli”. Sprzeciwiała się polityce generała De Gaulle'a, w której widziała nacjonalistyczne wartości. Jednocześnie była mocno krytyczna wobec postawy Francuskiej Partii Komunistycznej.
W latach 60. stworzyła liczne scenariusze filmowe, w 1969 roku postanowiła również zająć się reżyserią. Jej pierwszy film nosił tytuł Détruire, dit-elle. W latach 70. i 80. wyreżyserowała kilkanaście innych filmów.
Przez całe życie stworzyła wiele powieści, dobrze przyjmowanych przez krytykę, ale jej największym sukcesem okazała się wydana w 1984 powieść Kochanek (L'Amant), za którą otrzymała nagrodę Goncourt.
Jej twórczość obejmuje blisko 40 powieści i 10 sztuk teatralnych. Sama wyreżyserowała 19 filmów pełno i krótkometrażowych, m.in. India Song i Les enfants.
Marguerite Duras zmarła 3 marca 1996 w Paryżu, została pochowana na cmentarzu Montparnasse.
Twórczość Les Impudents, 1943 La Vie tranquille, 1944 Tama nad Pacyfikiem (Un barrage contre le Pacifique), 1950 Le Marin de Gilbaltar, 1950 Les petits chevaux de Tarquinia, 1953 Des journées entieres dans les arbres, Le Boa, Madame Dodin, Les Chantiers, 1954 Le Square, 1955 Moderato Cantabile, 1958 (wyd. pol. 1998) Les Viaducs de la Seine et Oise, 1959