thumb|Wyobrażenie Zefira z ateńskiej Wieży Wiatrów Zefir (gr. Zéphyros, łac. Zephyrus, Favonius) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem.
W mitach Uchodził za syna tytana Astrajosa i tytanidy Eos oraz za brata Fosforosa (Hesperosa; personifikacji planety Wenus), niektórych gwiazd (personifikacji gwiazd), Boreasza, Eurosa, Notosa, przypuszczalnie także Apeliotesa, Kajkiasa, Lipsa, Skirona (personifikacji wiatrów). Ze swą małżonką, nimfą Chloris, miał syna Karposa (gr. owoc), a z harpią Podarge – Ksantosa (Płowy) i Baliosa (Srokacz) – nieśmiertelne i szybkie jak wiatr konie Achillesa. Według jednej z wersji miał z boginią Iris (uchodziła za jego kochankę lub żonę) syna Erosa albo Potosa.
Z zazdrości przyczynił się do śmierci Hiacynta (Hyakintos), syna króla spartańskiego. Rywalizując o względy pięknego młodzieńca z bogiem Apollinem, Zefir silnym podmuchem sprawił, że wyrzucony przez boga dysk trafił śmiertelnie w głowę królewiczaKrystyna Kreyser, Śladami mitów starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa: LSW, 1992, s. 74, .
Piękną Psyche porwał i przeniósł do siedziby zakochanego w niej Erosa.
Jego kult był rozpowszechniony wśród żeglarzy i rolników. Składano mu w ofierze czarnego barana i koguta. Pauzaniasz wzmiankuje, że na „świętej drodze” wiodącej z Aten do Eleusis znajdował się ołtarz poświęcony Zefirowi (Wędrówki po Helladzie I 37,1).
W sztuce przedstawiano go zwykle jako młodego mężczyznę z wielkimi skrzydłami u ramion, lekko odzianego (lub nagiego), z kwiatami, często z towarzyszącą mu nimfą Chloris.
Jego przedstawienia występują w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie oraz w rzymskim malarstwie pompejańskim (np. malowidła w Casa del Naviglio).
Od jego imienia pochodzi i współczesne określenie łagodnego i ciepłego wiatru – zefir (zefirek).
Charakter i znaczenie W starożytnej Grecji jego imię domyślnie oznaczało jedną ze stron świata, gdyż uosabiał łagodny, ciepły, wilgotny wiatr wiejący z zachodu.
Wiosną budził do życia przyrodę, w Grecji sprowadzając burze i ożywiające wegetację deszcze, a upalnym latem przynosił orzeźwiające ochłodzenie. Na śródziemnomorskim zachodzie rozpoczynał sezon korzystnej pogody, co dla żeglarzy oznaczało początek sezonu żeglugowegoWładysław Kopaliński: Słownik eponimów, czyli wyrażeń odimiennych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 287.. Trwał on przez lato, do października, kiedy kończył go czas złej pogody z silnymi sztormowymi wiatrami i zachmurzeniem ograniczającym niezbędną wtedy widoczność lądu i niebaLionel Casson: Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego. Warszawa: Iskry, 1965, s. 121, 241..
Zobacz też Akwilon Anemoi Auster Eol Eolia Eurus róża wiatrów Zefiryn – imię męskie Zefiryna – imię żeńskie
Uwagi
Przypisy Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 72, 261, 456. .
Zygmunt Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, dz. cyt., s. 268. .
Literatura tematu
Linki zewnętrzne
Kategoria:Bóstwa wiatrów w mitologii greckiej Kategoria:Personifikacje w mitologii greckiej