Luben Karawełow (, ur. 17 listopada 1834 w Kopriwszticy, zm. 21 stycznia 1879 w Ruse) – bułgarski pisarz, prozaik, publicysta i działacz polityczny.
Życiorys mały|Artykuł Karawełowa „За езикътъ“ w gazecie Swoboda Wychowany w rodzinie zamożnego poborcy podatkowego. Uczęszczał na naukę do lokalnej szkoły przyklasztornej.
W 1858 roku dzięki pomocy Najdena Gerowa wyjechał do Odessy, wkrótce zaś przeniósł się do Moskwy. Po nieudanej próbie wstąpienia do szkoły wojskowej został wolnym słuchaczem Uniwersytetu Moskiewskiego. Prawie 10 lat spędzonych w Rosji wywarły znaczący wpływ na kształtowanie się światopoglądu Karawełowa. Brał udział w nielegalnych kółkach młodzieży studenckiej, studiował prace Bielińskiego, Hercena, Czernyszewskiego, Dobrolubowa, Pisariewa. W latach 1867–69 mieszkał w Belgradzie, współpracując z organizacją młodzieży serbskiej . W czasopismach i gazetach tej organizacji zamieszczał artykuły publicystyczne na temat kwestii bałkańskiej, publikował przeglądy literatury serbskiej. Założył i był redaktorem rewolucyjnej gazety Wolność (, swoboda), która ukazywała się w latach 1869–1872.
Wspierając sprawę bułgarską czasem występował jako słowianofil, a czasem jako przeciwnik panslawistów. Chociaż do końca życia był przekonany, że narody słowiańskie posiadają odrębną drogę rozwoju, występował przeciwko oficjalnym koncepcjom panslawistów rosyjskich i wdał się w spór z najbardziej konsekwentnym ich zwolennikiem w Bułgarii, Rajkiem Żinzifowem. Studiując w Moskwie, nawiązał kontakt z rewolucyjnymi demokratami, m.in. z Mikołajem Czernyszewskim.
W 1868 roku aresztowany i osadzony w więzieniu w Budapeszcie, w związku z oskarżeniami o uczestnictwo w spisku na życie Michał Obrenowicia.
Podczas pobytu w Bukareszcie 1869-1874 nawoływał na łamach redagowanego przez siebie pisma „Swoboda” do walki z Turcją („Swoboda” była wydawana od 7 listopada 1869).
Współorganizator Bułgarskiego Komitetu Rewolucyjnego (od 1869). Krytykował anachronizmy tureckich stosunków społecznych i propagował "rozstrzygnięcie kwestii bułgarskiej" w duchu liberalizmu i rewolucji demokratycznej. Po śmierci Wasiła Lewskiego w 1872 roku znów zaczął liczyć na zagraniczną (serbską) pomoc dla sprawy bułgarskiej. Od 1873 roku zamieszkał w Belgradzie.
Pisał w językach serbskim, bułgarskim i rosyjskim. Uważany jest za współtwórcę realizmu w literaturze bułgarskiej, m.in. w książkach: Bułgarzy dawnych czasów (1872, wydanie polskie 1953), Maminoto detence (1875). Pamiętnik z pobytu w więzieniu Iz mrtwog doma (1871). Opowiadania i małe powieści Karawełowa zaliczane są do najbardziej wartościowych tekstów prozatorskich epoki bułgarskiego odrodzenia narodowego.
Był starszym bratem Petka Karawełowa, premiera i ministra Księstwa Bułgarii.
Poglądy filozoficzne Karawełow to pierwszy w wieku XIX myśliciel bułgarski, który po wielowiekowemu panowaniu teologii i religii, opierając się na ideach Ludwiga Feuerbacha i Czernyszewskiego, zaczął otwarcie propagować materializm. Utrzymywał, że idealizm i filozofia religijna nie mogą dać człowiekowi poznanie rzeczywistości. Dlatego na łamach gazety Swoboda w 1870 r. protestował przeciw wydania w języku bułgarskim książki protestanckiego mistyka i rektora Uniwersytetu Browna „Кратки начала от нравствена философия“ (). Poglądy Karawełowa w dziedzinie estetyki ukształtowały się pod wpływem Bielińskiego i Czernyszewskiego. Utwory sztuki powinny odzwierciedlać życie narodu i wychowywać go. Literatura powinna mieć ukierunkowanie ideowe i przedstawiać życie z pozycji rewolucyjnych.
Twórczość Stałe felietony z cyklu Czy wiesz, kim jesteśmy? (Znasz li ti koi sme?) w gazetach „Swoboda” i „Nezawisimost”; Pasza turecki (Turski pasza); Bożko; Na cudzym grobie bez łez płaczą (Na czużd grob bez syłzi płaczat); Donczo; Neda; Ataman bołgarskich rozbojnikow, 1860; Pamiatniki narodnago byta bolgar, 1861; Iz zapisok Bułgara, 1867; Opowieść o tym, jak Iwan Iwanwicz pokłócił się z Iwanem Nikiforowiczem; Stranicy iz knigi stradanij bułgarskiego plemieni, 1868; Czy winien jest los? (Je li kriva sudbina?), 1869; Hadżi Niczo, 1870; Iż mrtwog doma, 1871; Bułgarzy dawnych czasów (Bułgare ot staro wreme),1872; Bogaty nędzarz (Bogatijat siromach), 1872; Trzy obrazy z bułgarskiego życia (Tri kartini iż byłgarskija żywot), 1875; Maminsynek (Maminoto detence).
Przypisy
Bibliografia Historia literatury bułgarskiej, pod red. T. Dąbek-Wirgowej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Bułgarscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1834 Kategoria:Zmarli w 1879