Wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa – organ Unii Europejskiej odpowiedzialny za prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Wysoki przedstawiciel jest powoływany na pięcioletnią kadencję. Pierwszą przedstawicielką była Brytyjka Catherine Ashton. Od 1 grudnia 2024 r. funkcję sprawuje Estonka Kaja Kallas.
Historia Geneza tego organu sięga poprzedzającej szczyt Unii w 1997 konferencji międzyrządowej, która odbywała się rok wcześniej i była poświęcona reformie WPZiB. Wówczas państwa członkowskie UE postanowiły podnieść rolę Sekretariatu Rady Unii Europejskiej, a jednocześnie zapewnić większą skuteczność polityki zagranicznej UE. Sprawiło to, że traktat amsterdamski w 1999 ustanowił urząd wysokiego przedstawiciela do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Stanowisko to zostało wówczas połączone z funkcją sekretarza generalnego Rady Unii Europejskiej. Pierwszą osobą wybraną na to stanowisko był Javier Solana, który nieformalnie rozdzielił stanowisko wysokiego przedstawiciela i sekretarza generalnego, przekazując kompetencje tego drugiego swojemu zastępcy.
Traktat lizboński w 2009 dokonał reformy tego stanowiska, między innymi zmieniając jego nazwę na „wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa”. Obecnie zadaniem tego organu jest dowodzenie unijną dyplomacją. Jest wybierany przez Radę Europejską, z upoważnienia której działa, kwalifikowaną większością głosów, za zgodą przewodniczącego Komisji. Jego wybór musi zostać zatwierdzony przez Parlament EuropejskiTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 17, ust. 7.. Jego kadencja może zostać zakończona w ten sam sposóbTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 1.. Zgodnie z art. 5 protokołu dołączonego do TUEProtokół do TUE, art. 5., kadencja wysokiego przedstawiciela jest połączona z kadencją Komisji Europejskiej, w efekcie trwa 5 lat. W wykonywaniu jego obowiązków wspiera go Europejska Służba Działań Zewnętrznych, która współpracuje ze służbami dyplomatycznymi państw członkowskich. Składa się ona z urzędników właściwych służb Sekretariatu Generalnego Rady i Komisji oraz osób wyznaczonych przez krajowe służby dyplomatyczneTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 3..
Kompetencje Jest reprezentantem Unii w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Wyraża jej stanowisko w organizacjach międzynarodowych i na konferencjach międzynarodowychTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 2.. Prowadzi WPZiB oraz WPBiO. Poprzez swoje propozycje, przyczynia się do opracowania tych polityk i realizuje jeTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 2.. Prowadzi dialog polityczny ze stronami trzecimi. Czuwa nad spójnością działań zewnętrznych UniiTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 4.. Uczestniczy w pracach Rady EuropejskiejTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 15, ust. 2.. Zapewnia wykonanie decyzji przyjętych przez Radę Europejską i Radę Unii EuropejskiejTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 1.. Jest przewodniczącym Rady Spraw ZagranicznychTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 3. oraz jednym z wiceprzewodniczących Komisji. Odpowiada w ramach Komisji za jej obowiązki w dziedzinie stosunków zewnętrznych i koordynację innych aspektów działań zewnętrznych Unii. Może przedkładać Radzie swoje wnioskiTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 22, ust. 2. oraz zalecenia w sprawach wydania upoważnienia do podjęcia negocjacji odnośnie do umowy międzynarodowejTraktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 218, ust. 3.. Może do niej również zwracać się z wszelkimi pytaniami dotyczącymi WPZiBTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 30, ust. 1.. Musi się regularnie konsultować z Parlamentem Europejskim w zakresie głównych spraw związanych z WPZiB oraz WPBiO. Musi również informować go o rozwoju tych polityk. Do jego obowiązków należy należyte uwzględnienie poglądów parlamentuTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 36.. W przypadku przeprowadzania misji utrzymania pokoju, zapobiegania konfliktom i wzmacniania międzynarodowego bezpieczeństwa, czuwa nad koordynacją cywilnych i wojskowych ich aspektówTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 43, ust. 2.. W przypadkach wymagających szybkiej decyzji może w ciągu 48 godzin zwołać, z inicjatywy własnej albo na wniosek państwa członkowskiego, nadzwyczajne posiedzenie Rady. W razie bardzo pilnej potrzeby może to nastąpić szybciejTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 30, ust. 2.. Poszukuje rozwiązania w sytuacji, gdy jeden z członków Rady oświadczy, że ze względów polityki krajowej zamierza sprzeciwić się podjęciu decyzji podejmowanej większością kwalifikowanąTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 31, ust. 2.. Wraz z Radą czuwa nad poszanowaniem zasad lojalności i solidarności działań państw członkowskich UE w dziedzinie stosunków zewnętrznychTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 24, ust. 3.. Zapewnia z nią jednolitość, spójność i skuteczność działań UniiTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 26, ust. 3..
Lista wysokich przedstawicieli Lp. Zdjęcie Osoba Kraj Okres urzędowania Uwagi1. 75px|centre Jürgen Trumpf 1 maja 1999 18 października 1999 także sekretarz generalny Rady UE2. 75px|centre Javier Solana 18 października 1999 1 grudnia 20093. 75px|centre Catherine Ashton 1 grudnia 2009 1 listopada 2014na zasadach traktatu lizbońskiego4. 75px|centre Federica Mogherini 1 listopada 20141 grudnia 20195.75px|centreJosep Borrell1 grudnia 20191 grudnia 20246.75px|centreKaja Kallas1 grudnia 2024
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Instytucje Unii Europejskiej Kategoria:Dyplomacja