Łask – miasto w województwie łódzkim, w powiecie łaskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łask i powiatu łaskiego. Jest położone na Wysoczyźnie Łaskiej, nad Grabią.
Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r. miasto liczyło 16 925 mieszkańców.
Położenie Miasto Łask leży nad Grabią na Wysoczyźnie Łaskiej i w Kotlinie Szczercowskiej. Są one częścią Niziny Południowowielkopolskiej. Miasto leży 35 km od Łodzi i znajduje się w jednym z dwudziestu jeden powiatów ziemskich regionu. Niedaleko Łasku leżą jedne z największych miast województwa łódzkiego: Pabianice, Wieluń, Bełchatów, Zduńska Wola i Sieradz.
Pod względem historycznym Łask położony jest w dawnej ziemi sieradzkiejKrzysztof Rafał Prokop: Arcybiskupi gnieźnieńscy w tysiącleciu. Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2000, s. 154. . W XI i XII w. tereny, na których powstał Łask, wchodziły w skład kasztelanii sieradzkiej. W XVI w. Łask znajdował się w powiecie szadkowskim pierwszego województwa sieradzkiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.
Toponimia Nazwa pochodzi od słowa łaz, czyli miejsca lub uprawnego gruntu powstałego w wyniku wykarczowania i wypalania lasu w pierwotnej gospodarce wypaleniskowo-żarowej. Łaz-sko oznacza siedlisko lub osiedle leżące na łazachStanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im.Ossolińskich Wydawnictwo Wrocław 1984, s. 201.. Nazwa miejscowości utworzona została za pomocą przyrostka -sko. Obecna nazwa Łask w gramatycznym rodzaju męskim powstała w późniejszym okresieKazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im.Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław 1987, s. 138., co potwierdzają zapisy w źródłach historycznych. W dokumentach występowały formy zapisu: Łasko (1366, 1422, 1510) czy też Lasko, Laszko, Lassko. W przywileju z 1366 arcybiskupa Jarosława dla kościoła w Łasku, otrzymał on dziesięcinę ze wsi Łaska i OgrodzonaStanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 200..
Historia
Łask był wsią wzmiankowaną już w 1356 r. W połowie XIV wieku w Łasku istniał obronny dwór rodu Łaskich herbu Korabhttps://bazhum.muzhp.pl/media//files/Informator_Archeologiczny_badania/Informator_Archeologiczny_badania-r1992-t26/Informator_Archeologiczny_badania-r1992-t26-s123-124/Informator_Archeologiczny_badania-r1992-t26-s123-124.pdf. Prawa miejskie otrzymał 27 września 1422 od polskiego króla Władysława Jagiełły. W 1517 rozpoczęto budowę kościoła w stylu gotyckim. W XVI wieku rozwinął się ośrodek rzemieślniczo-handlowy, lecz w połowie XVII wieku nastąpił upadek miasta, przyspieszony przez Potop szwedzki i epidemię zarazy. W 1666 zbudowano kościół Świętego Ducha. W 1749 Łask bardzo ucierpiał od pożaru. Na przełomie XVIII i XIX w. miasto stało się dużym skupiskiem ŻydówHistoria miasta.. Po przegranej wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i II rozbiorze Polski w 1793 Łask znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w Tylży (1807) Łask włączono do Księstwa Warszawskiego, leżał w departamencie kaliskim, a po 1815 należał do województwa kaliskiego w Królestwie Polskim. W 1903 miasto uzyskało połączenie kolejowe. Na początku XX wieku powstały tu pierwsze zakłady przemysłowe.
W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej, od końca 1940 do sierpnia 1942 w mieście funkcjonowało getto, w którym zgromadzono około 4 tysięcy Żydów z Łasku i okolicy. Podczas jego likwidacji wydzielono grupę 760 wykwalifikowanych robotników, których skierowano do getta łódzkiego, a pozostałych wywieziono do obozu zagłady Kulmhof (Chełmno nad Nerem), gdzie zostali zgładzeniObozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. W-wa 1979, s. 287..
Podczas wojny, w ówczesnej wsi Utrata k. Łasku (dziś rejon miasta), funkcjonował obóz Centrali Przesiedleńczej (Umwandererzentralstelle) dla Baltendeutschów z Litwy, Łotwy i Estonii przesiedlanych w ramach akcji Heim ins Reich na teren okupowanego przez Niemcy nazistowskie Kraju Warty w celu germanizacji tego terytorium.
Po II wojnie światowej rozwinął się przemysł odzieżowy i metalowyWojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 s. 185, w 1957 r, w pobliżu miasta ulokowano jednostkę wojsk lotniczych.
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Łasku w 2014 roku
Ludzie związani z Łaskiem
Zabytki kościół kolegiacki Nawiedzenia NMP i św. Michała Archanioła zbudowany w stylu późnogotyckim 1517–1523, przebudowany w stylu barokowym po 1749. Znajdują się w nim m.in. barokowe kaplice z XVII i XVIII w., alabastrowa płaskorzeźba Matki Bożej Łaskiej z końca XV w. autorstwa Andrei della Robbia, dar papieża Leona X dla Jana Łaskiego, koronowana 25 września 2005 przez Józefa Glempa koronami poświęconymi przez Jana Pawła II w Krakowie w 2002; [nr rej.: 40 z 19.07.1967] drewniany kościół św. Ducha, wzniesiony w stylu barokowym w 1666; [nr rej.: 41 z 19.07.1967] park miejski z połowy XVIII w.; [nr rej.: 386 z 25.06.1990] dom, ul. Kościuszki 2, 1909; [nr rej.: 391 z 28.10.1991] murowane domy z XIX w.: ul. 11 Listopada 1, 2, 3, 6, 7; [nr rej.: 422-426 z 19.07.1967]
Administracja Od 1999 Łask stał się siedzibą powiatu. Jest też siedzibą gminy.
Podział administracyjny: Łask Kolumna – osada włączona w 1973
Struktura przestrzennaZmiana Studium uwarunkowań Zagospodarowania Przestrzennego miasta i gminy Łask. Uchwała Nr XVIII/137/08 Rady Miejskiej w Łasku z dnia 6 lutego 2008 r.: Łask centralna część śródmieścia dwa zespoły terenów przemysłowo-składowych tereny rozproszonej zabudowy jednorodzinnej Batorego – osiedle mieszkaniowe Mickiewicza – osiedle mieszkaniowe Sobieskiego – osiedle mieszkaniowe Wojskowe – osiedle mieszkaniowe MON – osiedle mieszkaniowe Zajączek – osiedle mieszkaniowe Przylesie – osiedle mieszkaniowe włączone w latach 90. Łask-Kolumna część północna część południowa zespół zabudowy na północ od torów kolejowych
Transport Transport drogowy W okolicy miasta przebiega droga ekspresowa: Wrocław – Łask – Łódź – A1 – Warszawa – Białystok
Ponadto miasto przecinają drogi wojewódzkie: Piotrków Trybunalski – Łask – Koło, Łask – Wieluń, Łódź – Pabianice – Dobroń – Łask – Sieradz – Złoczew – Wieruszów Łask – Częstochowa.
Do połowy lat 80. w mieście swój początek miała droga międzynarodowa T12, o relacji: Łask (E12) – Piotrków Trybunalski – Radom – Puławy – Lublin – Chełm – Dorohusk.
Transport kolejowy
W położonym w północnej części miasta (sąsiedztwo wsi Wiewiórczyn) niewielkim węźle kolejowym Łask krzyżują się linie: Łódź – Łask – Zduńska Wola – Kalisz – Leszno – Żagań – granica państwa, Łask – Zelów (nieczynna, obecnie bocznica prowadząca do 32. Bazy Lotnictwa Taktycznego).
Istnieje możliwość dojazdu pociągiem z Łasku do Sieradza, Łodzi, Zduńskiej Woli, Kalisza, Poznania, Warszawy, Ostrowa Wielkopolskiego, Wrocławia i Szczecina. Dużą rolę odgrywa również komunikacja autobusowa.
Komunikacja autobusowa thumb|Bilet jednorazowy ulgowy ważny na linii C lub D (na tych liniach bilety na I i III strefę są te same, ZKM Łask nigdy nie wprowadził do sprzedaży biletu, typu: C-3)W okresie międzywojennym w Łasku działali prywatni przewoźnicy autobusowi kursujący na trasie Łask-Pabianice-Łódź, oraz Łask-Zelów. Po wojnie komunikacja międzymiastowa była realizowana przez Państwową Komunikację Samochodową. W Łasku istniała zajezdnia autobusowa PKS, funkcjonująca do 2020 roku. W latach 1960-1963 w mieście działała prywatna komunikacja miejska na trasie Rynek - Dworzec PKP. Od jesieni 1964 roku państwową komunikację miejską realizuje Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. W latach siedemdziesiątych rozwinięto sieć o linie 1 (Łask – Kolumna), 2 (Łask – Gorczyn) i 3 (Łask – Ostrów). W związku ze zmianami administracyjnymi, od 1 marca 1978 roku komunikację miejską w Łasku prowadził Zakład Komunikacji Miejskiej w Sieradzu (później pod nazwą Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Sieradzu). Do wyodrębnienia miejskiej spółki ZKM Łask doszło 1 sierpnia 1991 roku. Aktualnie autobusy kursują na liniach: 1: Łask (Dworzec PKP) – Okup Wielki – Łask – Kolumna – Wronowice 2: Łask (ul. 9 Maja) – Sięganów 3: Łask (pl. 11 Listopada) – Ostrów, część kursów dalej na trasie Teodory – Gucin (nie kursuje w wakacje, kursuje w dni robocze) 4: Łask (ul. 9 Maja) – Wrzeszczewice, oraz Łask (ul. 9 Maja) – Stryje Paskowe 5: Łask (Dworzec PKP) – Przylesie (Jodłowa/Orzechowa) B: Łask-Przylesie (Jodłowa/Orzechowa) – Zduńska Wola (Sieradzka/Mostowa) C: Łask (Warszawska/Szpital) – Zelów (pl. Dąbrowskiego) D: Łask (Dworzec PKP) – Pabianice (Sikorskiego/Partyzancka)
Kultura i sztuka Przy Bibliotece Publicznej w Łasku istnieje Muzeum Historii prezentujące historię miasta oraz organizujące wystawy sztuki regionalnej. Działa również Łaski Dom Kultury organizujący przedstawienia teatralne, wystawy oraz zajęcia artystyczne. W klubie garnizonowym „Muza” odbywają się liczne zajęcia artystyczne w tym próby zespołów, jak np. Redrum.
Ochrona przyrody W granicach miasta znajdują się liczne formy ochrony przyrody: Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Środkowej Grabi Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Dolina Grabi” Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Kolumna-Las” Ponadto w parku miejskim im. Rodu Łaskich znajduje się 10 drzew będących pomnikami przyrody. Najokazalszym jest wiąz szypułkowy o obwodzie 594 cm i wysokości 28 m (2013), rosnący na granicy parku, przy drodze krajowej. Wiek drzewa szacuje się na 250–300 lat.
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kolegiata Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Michała Archanioła – tylna część w stylu gotyckim Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół rzymskokatolicki.: parafia św. Faustyny Kowalskiej parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Kolumna) parafia wojskowa św. Rafała Archanioła Kościół św. Ducha w Łasku Kościół ewangelicko-augsburski: parafia w ŁaskuLuteranie.pl. Świadkowie Jehowy: zbór Łask (Sala Królestwa ul. Narutowicza 16) thumb|Kościół św. Ducha z 1666 Sport i rekreacja Dostępne ośrodki sportu i rekreacji: Centrum Sportu i Rekreacji: Boisko przy ul. Armii Krajowej 5a Miejska Pływalnia Kryta w Łasku przy ul. Szkolnej 2 Kąpielisko Miejskie w Łasku przy ul. Armii Krajowej 75 Kompleksu boisk sportowych „Orlik 2012” przy ul. Szkolnej Szlaki turystyczne (piesze i rowerowe) Spływy kajakowe rzeką Grabią
Łask jako garnizon wojskowy
W mieście znajduje się jednostka wojskowa, a w okolicach baza lotnicza oraz inne obiekty wojskowe.
Jednostki stacjonujące po 1945: 10 Eskadra Lotnictwa Taktycznego 32 Baza Lotnicza.
Powyższe jednostki przeformowano w 32 Bazę Lotnictwa Taktycznego.
Od 2018 roku w mieście istnieje batalion lekkiej piechoty 9 Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej
Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Dannenberg/Elbtalaue od 6 listopada 1998 roku Fort Smith, od 12 czerwca 2026 roku Byłe miasta partnerskie:
Łohojsk, od 2004 roku do 30 marca 2022 roku
Zobacz też
Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Łasku Najstarszy cmentarz żydowski w Łasku Stary cmentarz żydowski w Łasku Nowy cmentarz żydowski w Łasku Hufiec ZHP Łask Jan z Łaska
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Łaski Serwis Samorządowy
Kategoria:Miasta lokowane przez Władysława II Jagiełłę Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku Kategoria:Miasta w województwie łódzkim Kategoria:Ziemia sieradzka