thumb| Archiloch ( Archilochos) – poeta grecki z Paros, żyjący w I połowie VII wieku p.n.e., jeden z najwybitniejszych (obok Safony i Alkajosa) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.
Życiorys Był synem niewolnicy Enipo i arystokraty Telesiklesa z Paros (stąd arystokratyczne imię Archilochos, czyli „przywódca zastępu”; jednak majątek przejęli przyrodni bracia z prawowitej małżonki), niedoszłym małżonkiem Neobuli i zięciem Likambesa z Paros oraz najemnikiem, wraz z ojcem kolonistą na wyspie TazosZygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74.. Zginął jako najemnik w walkach rodzinnej Paros z Trakami na Naksos„Wielka encyklopedia powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343..
Twórczość
Pisał elegie, epigramy, hymny, jednak najbardziej znany jest jako autor złośliwych wierszy pisanych w jambach (już w starożytności uznany został za twórcę poezji jambicznej). Jego utwory mają ton krytyczny, satyryczny, pełne są osobistych inwektyw. Z jego twórczości zachowały się fragmenty. Od jego imienia wziął nazwę wiersz archilijski.
Istnieje legenda o ArchilochuStrona o Archilochu, która mówi, że został on oszukany przez swojego niedoszłego teścia Likambesa. Archiloch zaręczył się z jego córką Neobulą, jednakże Likambes potem zerwał zaręczyny i nie dopuścił do ślubu tych dwojga. Podobno Archiloch tak mścił się swoimi złośliwymi jambami, że doprowadził do samobójczej śmierci zarówno Likambesa, jak i Neobulę oraz jej siostry. Ponieważ zachowały się bardzo nieliczne fragmenty jego dzieł, nie można wyrokować o prawdziwości tej historii.
Według anegdoty przytoczonej przez PlutarchaZwyczaje spartańskie ( 239b) poeta został zmuszony do opuszczenia Sparty z powodu swego wiersza:
Sajczyk jakiś zapewne się chlubi mą tarczą bez skazy,
Którą pod krzakiem musiałem wbrew mej woli porzucić;
Sam za to cało wyszedłem. A cóż mi tam po niej!
Pal ją licho, nie gorszą tarczę znowu zdobędę! (przełożył Jerzy Danielewicz)
W wierszach tego poety po raz pierwszy pojawia się termin tyranPraca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 55, Oficyna Wydawnicza Fogra, . Wzmianka dotyczyła Gygesa, por. Herodot I, 12. W czasach Archilocha wyraz tyran oznaczał władcę, bez ujemnych skojarzeń narosłych później.. Jest też autorem jednego z najstarszych znanych w literaturze opisów fellatioMax Nelson, The Barbarian's Beverage.
Znaczenie Archilocha do liryki porównywano do Homera do eposu, wpłynął swymi wierszami na klasyków: Safonę, Alkajosa, Solona, Anakreonta; a także m.in. Kallimacha w epoce aleksandryjskiej i Horacego w poezji rzymskiejHoracy wspomina jamby Archilocha w Liście do Pizonów «DE ARTE POETICA.»: "Archiloch krwawe zęby zaostrzył jambu,"; - tłumaczenie za: Władysław Tarnowski ps. Ernest Buława "Poezye studenta", tom 1, wyd. F.A. Brockhaus, Lipsk, 1863, str. 280..
Przypisy
Bibliografia Noty biograficzne w: „Wielka encyklopedia powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1962, tom 1 (A-Ble), str. 343. „Encyklopedia powszechna PWN”, PWN, Warszawa, 1973, tom 1, str. 124. Lidia Winniczuk (red.) „Słownik kultury antycznej”, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1991, wydanie VI, str. 48-49. Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 72-74 – szczegóły biografii, 76, 438. Poezje Archilocha można znaleźć w: Ernestus Diehl „Anthologia lyrica Graeca”, tomy 1-2, wyd. 2, Lipsk, 1931-40 – oryginalne wiersze. Wiktor Steffen „Antologia liryki greckiej”, Biblioteka Narodowa, Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław, 1955, – tłumaczenia wierszy. Zygmunt Kubiak „Literatura Greków i Rzymian”, Świat Książki, Warszawa, 1999, str. 57 – aforyzm, 85-88 – tłumaczenia wierszy.
Kategoria:Greccy poeci VII wieku p.n.e.